ชื่อสมุนไพร : เฉียงพร้านางแอ
ชื่ออื่นๆ : สีฟันนางแอ(เหนือ), นกข่อ, ส้มป้อง(เชียงใหม่), บงคด(พร), โองนั่ง(อุตรดิตถ์), แก็ก, วงคด, องคต(ลำปาง), แคแห้ง, ต่อไส้, สันพร้านางแอ(กลาง), ร่มคมขวาน(กรุงเทพมหานคร), ขิงพร้า(ตราด, ประจวบคีรีขันธ์), บงมัง(ปราจีนบุรี, อุตรดิตถ์), ม่วงมัง, หมักมัง(ปราจีนบุรี), สีฟัน(ใต้), เขียงพร้านางแอ(ชุมพร)
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Carallia brachiata (Lour.) Merr.
ชื่อวงศ์ : RHIZOPHORACEAE
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ :
- ต้นเฉียงพร้านางแอ เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ สูง 25-30 เมตร ไม่ผลัดใบ ลำต้นตั้งตรง เรือนยอดทรงพุ่มรูปกรวยกว้างทึบ เปลือกสีน้ำตาลอมแดงถึงน้ำตาลอมเทา ผิวเรียบ มีรูอากาศมาก หรืออาจพบเปลือกต้นหนาแตกเป็นร่องลึกตามยาว อาจพบลักษณะคล้ายรากค้ำจุนแบบ prop root เป็นเส้นยาว หรือออกเป็นกระจุกตามลำต้น หรือส่วนโคนต้น
- ใบเฉียงพร้านางแอ เป็นใบเดี่ยว เรียงตรงข้ามสลับตั้งฉาก รูปวงรีแกมรูปขอบขนาน กว้าง 4-7 เซนติเมตร ยาว 7-10 เซนติเมตร หลังใบสีเขียวเข้ม เป็นมันหนา ท้องใบสีอ่อนกว่า และมีจุดสีดำกระจาย ปลายใบมนมีติ่งเล็ก ฐานใบสอบแหลม ขอบใบเรียบเป็นคลื่น มีหูใบหุ้มยอดอ่อน เมื่อร่วงจะเห็นรอยแผล บริเวณข้อพองเล็กน้อย แผ่นใบเกลี้ยง หนาและเหนียว ก้านใบยาว 0.4-1 เซนติเมตร
- ดอกเฉียงพร้านางแอ ช่อแยกแขนง ออกที่ซอกใบหรือปลายกิ่ง แตกแขนงเป็น 4 กิ่ง ดอกย่อยจำนวนมากขนาดเล็ก มักเรียงตัวแน่นเป็นช่อกลม ไม่มีก้านดอกย่อย กลีบดอก 5 กลีบ กลีบดอกขนาดเล็ก รูปร่างเป็นแผ่นกลม สีเขียวอมเหลือง เกสรเพศผู้มี 10-16 อัน กลีบเลี้ยง 5 กลีบ เชื่อมติดกันเป็นรูประฆัง รูปร่างเกือบเป็นแผ่นตรง
- ผลเฉียงพร้านางแอ ผลสดแบบมีเนื้อ รูปทรงกลม ขนาดเล็ก ออกเป็นกระจุก เส้นผ่าศูนย์กลาง 0.5-1 เซนติเมตร มีกลีบเลี้ยงด้านบน คล้ายมงกุฎ ผิวผลเป็นมัน มีเนื้อบางสีเขียวห่อหุ้ม ผลแก่สีส้มปนแดง
- เมล็ดเฉียงพร้านางแอ รูปไตสีน้ำตาลเข้มหรือดำ มีเยื่อหนาสีส้ม รับประทานได้
ส่วนที่ใช้เป็นยา : เปลือกต้น, ต้น
สรรพคุณ เฉียงพร้านางแอ :
- เปลือกต้น รสฝาดเย็นหวาน แก้ไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ ขับเสมหะ และโลหิต ปิดธาตุ สมานแผล แก้บิด แก้พิษผิดสำแดง
- ต้น แก้ไข้ บำรุงร่างกาย และช่วยเจริญอาหาร