กำลังพญาเสือโคร่ง

กำลังพญาเสือโคร่ง เป็นชื่อสมุนไพรพื้นบ้านที่มีความสำคัญในภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย โดยส่วนที่ใช้เป็นเครื่องยาที่มีการจัดทำมาตรฐานอย่างเป็นทางการคือ เปลือกต้นของ Betula alnoides Buch.-Ham. ex D.Don หรือที่เรียกว่า กำลังเสือโคร่ง ในบางท้องถิ่น เปลือกมีกลิ่นหอมเฉพาะคล้ายการบูร และถูกใช้ตามภูมิปัญญาเพื่อบำรุงกำลัง บำรุงธาตุ ช่วยเจริญอาหาร และบรรเทาอาการปวดเมื่อย นอกจากนี้ยังมีงานวิจัยที่พบสารกลุ่มไตรเทอร์พีนและสารฟีนอลิกหลายชนิดซึ่งมีฤทธิ์ทางชีวภาพในระดับห้องปฏิบัติการและสัตว์ทดลอง

หมายเหตุสำคัญเกี่ยวกับชื่อสมุนไพร: ชื่อ “กำลังพญาเสือโคร่ง/กำลังเสือโคร่ง” เป็นชื่อพ้องที่อาจหมายถึงพืชหลายชนิด โดยเฉพาะ Betula alnoides, Strychnos axillaris และ Ziziphus attopensis งานวิจัยด้านการตรวจสอบเครื่องยากำลังเสือโคร่งพบว่าพืชทั้งสามชนิดถูกนำมาใช้ภายใต้ชื่อเดียวกัน และมีองค์ประกอบทางเคมีและความปลอดภัยแตกต่างกัน ดังนั้นข้อมูลในบทความนี้ยึด Betula alnoides ซึ่งเป็นชนิดที่มีมอโนกราฟใน Thai Herbal Pharmacopoeia 2021 Supplement 2023 และเป็นชนิดที่เว็บไซต์ samunpri.com ใช้เป็นข้อมูลของ “กำลังพญาเสือโคร่ง”

ข้อมูลพื้นฐานของสมุนไพร

ชื่อสมุนไพร: กำลังพญาเสือโคร่ง
ชื่อไทย: กำลังพญาเสือโคร่ง, กำลังเสือโคร่ง, พญาเสือโคร่ง, นางพญาเสือโคร่ง
ชื่อท้องถิ่น: กำลังเสือโคร่ง พบการเรียกในภาคเหนือ เช่น เชียงใหม่ ส่วนกลุ่มชาติพันธุ์มีชื่อเรียกแตกต่างกัน เช่น ลำแค ลำแคร่ ลำคิแย และเส่กวอเว
ชื่อวิทยาศาสตร์: Betula alnoides Buch.-Ham. ex D.Don
ชื่อพ้องทางวิทยาศาสตร์ที่พบในเอกสาร: Betula affinis, Betula nitida และชื่อพ้องอื่นตามฐานข้อมูลอนุกรมวิธาน
ชื่อสามัญ: Himalayan birch, Indian birch, Birch
ชื่อเครื่องยา: Betulae Alnoides Cortex
วงศ์: Betulaceae
ส่วนที่ใช้เป็นเครื่องยา: เปลือกต้นหรือเปลือกลำต้น
ลักษณะการใช้: ใช้เป็นสมุนไพรพื้นบ้านและเป็น เครื่องยาที่มีมาตรฐานในตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทย

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ลักษณะต้น: เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ สูงประมาณ 20–35 เมตร และบางแหล่งรายงานว่าสามารถสูงได้ประมาณ 40 เมตร ลำต้นมีขนาดใหญ่
เปลือกต้น: เปลือกชั้นนอกมีสีน้ำตาลเทาถึงเกือบดำ มีช่องระบายอากาศเป็นจุดเล็ก ๆ สีขาวหรือสีอ่อน เปลือกแก่ลอกออกเป็นแผ่นหรือชั้นบาง ๆ คล้ายกระดาษ และเปลือกด้านในมีกลิ่นหอมคล้ายการบูร
ใบ: เป็นใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปไข่ รูปไข่แกมใบหอก หรือรูปใบหอก ขอบใบหยักแบบฟันเลื่อย มีเส้นแขนงใบประมาณ 7–10 คู่
ดอก: เป็นดอกแยกเพศ ออกเป็นช่อคล้ายหางกระรอก ช่อดอกเพศผู้ห้อยลงและมีดอกย่อยจำนวนมาก ส่วนช่อดอกเพศเมียมีขนาดสั้นกว่า
ผล: ผลมีลักษณะแบนขนาดเล็ก มีปีกบางและโปร่งแสงช่วยในการกระจายพันธุ์ด้วยลม
ช่วงออกดอก: โดยข้อมูลพรรณไม้ในประเทศไทยมักระบุช่วงประมาณเดือนพฤศจิกายน–กุมภาพันธ์

ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์

ถิ่นกำเนิด: มีถิ่นกำเนิดตั้งแต่เขตเทือกเขาหิมาลัย จีนตอนใต้ และภูมิภาคอินโดจีน
การกระจายพันธุ์: พบในอินเดีย เนปาล ภูฏาน บังกลาเทศ เมียนมา จีน ลาว ไทย และเวียดนาม
ในประเทศไทย: พบเด่นในพื้นที่ภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยมักขึ้นตามพื้นที่ภูเขาและป่าดิบเขาที่ระดับความสูงประมาณ 800–1,800 เมตรจากระดับน้ำทะเล
ถิ่นอาศัย: ป่าดิบเขา ป่าเขตอบอุ่น และพื้นที่สูงที่มีสภาพเหมาะสมต่อการเจริญเติบโต
ความสำคัญในท้องถิ่น: เป็นพรรณไม้ที่มีความสำคัญในจังหวัดน่าน และมีการนำไปปลูกเพื่อฟื้นฟูพื้นที่ป่าและพื้นที่เสื่อมโทรม

การปลูกและการขยายพันธุ์

การขยายพันธุ์: นิยมขยายพันธุ์ด้วย เมล็ด
เมล็ด: ผลมีปีกบางและกระจายโดยลม เมล็ดมีอายุสั้น จึงควรเพาะหลังเก็บเกี่ยวไม่นาน
การเพาะกล้า: มีรายงานการเพาะเมล็ดในวัสดุเพาะ เช่น ทราย และเลี้ยงต้นกล้าในสภาพมีแสงรำไรหรือแสงบางส่วนก่อนย้ายปลูก
การปลูก: ควรเลือกพื้นที่ระบายน้ำดี ไม่แฉะ และเหมาะกับสภาพพื้นที่สูงหรือสภาพแวดล้อมใกล้เคียงถิ่นกำเนิด
การฟื้นฟูป่า: Betula alnoides เป็นไม้โตค่อนข้างเร็วและถูกนำมาใช้เป็นไม้สำหรับฟื้นฟูพื้นที่เสื่อมโทรมในพื้นที่สูงของภาคเหนือ

ส่วนที่ใช้เป็นยา

เปลือกต้น: เป็นส่วนสำคัญที่ใช้ทำเครื่องยา กำลังเสือโคร่ง และเป็นส่วนที่ได้รับการจัดทำมาตรฐานใน Thai Herbal Pharmacopoeia 2021 Supplement 2023
ลำต้น/เนื้อไม้: มีการใช้ในภูมิปัญญาพื้นบ้านบางพื้นที่ แต่ควรแยกจาก “เครื่องยาเปลือกต้น” ซึ่งเป็นวัตถุดิบที่มีมาตรฐานชัดเจนกว่า

สรรพคุณทางสมุนไพร มีการใช้ตามภูมิปัญญา

เปลือกต้น: ใช้เป็นยาบำรุงกำลัง บำรุงธาตุ และช่วยเจริญอาหาร
เปลือกต้น: ใช้ขับลมในลำไส้ตามภูมิปัญญาท้องถิ่น
เปลือกต้น: ใช้บรรเทาอาการปวดเมื่อยตามร่างกาย
เปลือกต้น: มีรายงานการใช้ในตำรับพื้นบ้านเพื่อบำรุงร่างกายและเป็นยาอายุวัฒนะ
การใช้พื้นบ้านบางพื้นที่: มีการใช้เกี่ยวกับอาการท้องร่วง อาการปวดฟัน และอาการเกี่ยวกับระบบสตรี แต่ข้อมูลเหล่านี้เป็น การใช้ตามภูมิปัญญา ไม่ควรตีความว่าได้รับการพิสูจน์ประสิทธิผลทางคลินิกแล้ว
มาตรฐานยา: ตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทยจัดกำลังเสือโคร่งอยู่ในกลุ่มสมุนไพรที่มีการใช้เกี่ยวข้องกับฤทธิ์ต้านการอักเสบ ช่วยระบบทางเดินอาหาร และเป็นยาบำรุง

วิธีใช้

ยาต้ม: ภูมิปัญญาพื้นบ้านนำเปลือกต้นมาต้มกับน้ำแล้วดื่ม โดยรายละเอียดปริมาณและระยะเวลาการใช้แตกต่างกันตามตำรับ
ยาดอง: มีการนำเปลือกต้นไปดองสุราในภูมิปัญญาบางพื้นที่
การใช้สูดดม: มีรายงานการนำเปลือกที่มีกลิ่นหอมมาใช้สูดดมเพื่อบรรเทาอาการหน้ามืดตาลายตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน
ข้อควรระวัง: ยังไม่มีขนาดรับประทานมาตรฐานสำหรับประชาชนทั่วไปที่สามารถนำข้อมูลจากภูมิปัญญามาใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์ได้ จึงไม่ควรนำวิธีดั้งเดิมไปใช้เป็นสูตรรักษาโรคด้วยตนเอง

ในบัญชียาจากสมุนไพร

กำลังพญาเสือโคร่ง (Betula alnoides) มี มอโนกราฟในตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทย (Thai Herbal Pharmacopoeia 2021 Supplement 2023) ในชื่อ Betulae Alnoides Cortex หรือเปลือกต้นกำลังเสือโคร่ง โดยกำหนดมาตรฐานด้านเอกลักษณ์ คุณภาพ และการเก็บรักษา
การมีมอโนกราฟใน Thai Herbal Pharmacopoeia ไม่ได้หมายความว่าเป็น “ตำรับยาเดี่ยวในบัญชียาหลักแห่งชาติด้านสมุนไพร” โดยอัตโนมัติ จึงควรแยกสองระบบนี้ออกจากกัน

สารสำคัญ

กลุ่มไตรเทอร์พีน (triterpenoids): พบ betulin, betulinic acid, lupeol, oleanolic acid และ ursolic acid
กลุ่มฟีนอลิก: พบรายงานสาร เช่น methyl salicylate และ arbutin
งานวิจัยเพิ่มเติมเกี่ยวกับสารสกัดเปลือกพบสารกลุ่มฟีนอลและฟลาโวนอยด์ในปริมาณที่แตกต่างกันตามวิธีการสกัด
งานวิจัยด้านพฤกษเคมีในเปลือกยังพบ chlorogenic acid, sinapic acid, caffeic acid, coumarin, p-coumaric acid และ gallic acid โดยปริมาณขึ้นอยู่กับแหล่งตัวอย่างและวิธีสกัด

งานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์

ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ: สารสกัดเปลือกด้วยเมทานอล 80% แสดงความสามารถในการกำจัดอนุมูลอิสระ DPPH และมีฤทธิ์รีดิวซ์ในระดับห้องปฏิบัติการ
ฤทธิ์ต้านจุลชีพ: สารสกัดเปลือกและบางส่วนของสารสกัดแสดงฤทธิ์ต้านจุลชีพบางชนิด
ฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์ α-glucosidase: สารสกัดเมทานอล 80% แสดงฤทธิ์ยับยั้ง α-glucosidase ในการทดลองระดับหลอดทดลอง
ฤทธิ์ต้านการอักเสบ: สารสำคัญกลุ่ม pentacyclic triterpenes ได้แก่ betulin, betulinic acid, lupeol, oleanolic acid และ ursolic acid แสดงฤทธิ์ยับยั้งการสร้าง nitric oxide ในเซลล์ RAW 264.7 โดย betulin และ betulinic acid มีฤทธิ์เด่นกว่าสารอื่นในชุดทดลอง
ฤทธิ์ต้านเชื้อ HIV-1 integrase: งานวิจัยปี 2019 พบว่าสาร betulin มีฤทธิ์ยับยั้ง HIV-1 integrase ในหลอดทดลอง โดยมีค่า IC50 ประมาณ 17.7 µM ส่วน betulinic acid, oleanolic acid และ ursolic acid ก็แสดงฤทธิ์ในระดับที่แตกต่างกัน
ฤทธิ์ต้านมาลาเรีย: สารสกัดน้ำจากลำต้นของ B. alnoides ในหนูที่ติดเชื้อ Plasmodium berghei สามารถลดระดับปรสิตได้แบบขึ้นกับขนาดยา โดยการทดลองไม่ได้เป็นการศึกษาทางคลินิกในมนุษย์
ข้อจำกัดของหลักฐาน: งานวิจัยจำนวนมากยังอยู่ในระดับหลอดทดลองหรือสัตว์ทดลอง จึงยังไม่สามารถสรุปว่า กำลังพญาเสือโคร่งสามารถใช้รักษาโรคในมนุษย์ ได้โดยตรง

เภสัชวิทยา

ต้านการอักเสบ: มีหลักฐานจากการทดลองในเซลล์และสารบริสุทธิ์บางชนิด
ต้านอนุมูลอิสระ: พบฤทธิ์จากสารสกัดเปลือก โดยสัมพันธ์กับสารกลุ่ม polyphenols และ flavonoids
ต้านจุลชีพ: พบฤทธิ์จากสารสกัดเปลือกในระดับห้องปฏิบัติการ
ยับยั้ง α-glucosidase: พบฤทธิ์ในสารสกัดเปลือก
ต้านมาลาเรีย: พบฤทธิ์ในแบบจำลองหนูทดลองที่ติดเชื้อ P. berghei
ยับยั้ง HIV-1 integrase: พบในสารกลุ่ม triterpenoids ที่แยกจากลำต้น
กลไกที่เกี่ยวข้อง: หลักฐานปัจจุบันชี้ไปที่การลด nitric oxide และการออกฤทธิ์ต่อเอนไซม์หรือโมเลกุลเป้าหมายบางชนิด แต่ยังต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมเพื่อยืนยันกลไกในมนุษย์

ความปลอดภัย

งานวิจัยในหนูพบว่า สารสกัดน้ำจาก Betula alnoides ที่ให้ทางปากครั้งเดียวในขนาด 5,000 มก./กก. ไม่พบความผิดปกติรุนแรงของค่าชีวเคมีและพยาธิสภาพของตับ ไต และม้ามภายในระยะติดตาม 14 วัน
อย่างไรก็ตาม ผลดังกล่าวเป็น ข้อมูลจากสัตว์ทดลอง ไม่สามารถใช้ยืนยันความปลอดภัยของการรับประทานในมนุษย์ระยะยาวหรือในขนาดต่าง ๆ ได้
ยังมีข้อมูลจำกัดเกี่ยวกับความปลอดภัยในหญิงตั้งครรภ์ หญิงให้นมบุตร เด็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีโรคประจำตัว
การใช้ผลิตภัณฑ์จากสมุนไพรควรเลือกวัตถุดิบที่ระบุชนิดพืชได้ชัดเจน เพราะชื่อ “กำลังเสือโคร่ง” อาจหมายถึงพืชต่างชนิดที่มีความปลอดภัยต่างกัน

ข้อห้ามใช้

ยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกเพียงพอที่จะกำหนด ข้อห้ามใช้เฉพาะของ Betula alnoides อย่างชัดเจนในประชาชนทั่วไป
ไม่ควรใช้วัตถุดิบที่ไม่สามารถยืนยันชนิดพืชได้ โดยเฉพาะเครื่องยาที่ขายภายใต้ชื่อ “กำลังเสือโคร่ง” เพราะอาจเป็นพืชชนิดอื่น
ควรหลีกเลี่ยงการใช้เองในหญิงตั้งครรภ์ หญิงให้นมบุตร เด็ก และผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือรับประทานยาหลายชนิด จนกว่าจะมีข้อมูลความปลอดภัยที่เพียงพอ

ปฏิกิริยาระหว่างสมุนไพรกับยา

ยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกที่เพียงพอสำหรับระบุ ปฏิกิริยาระหว่าง Betula alnoides กับยาชนิดใดโดยเฉพาะ
เนื่องจากพบสารกลุ่ม triterpenoids และสารฟีนอลิกหลายชนิด จึงไม่ควรสรุปว่าปลอดจากการเกิดปฏิกิริยากับยาโดยอัตโนมัติ
ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยารักษาเบาหวาน หรือยาที่มีช่วงการรักษาแคบ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้สารสกัดเข้มข้น
ไม่ควรนำข้อมูลจากพืชชนิดอื่นที่ใช้ชื่อ “กำลังเสือโคร่ง” มาปนกับ Betula alnoides เพราะองค์ประกอบทางเคมีแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ

การใช้ในอาหาร

ไม่พบหลักฐานเพียงพอที่จะจัด กำลังพญาเสือโคร่ง (Betula alnoides) เป็นพืชอาหารทั่วไป
การใช้หลักของเปลือกในประเทศไทยอยู่ในด้าน สมุนไพรและเครื่องยา มากกว่าการใช้เป็นอาหาร
จึงไม่ควรนำเปลือกต้นมาประกอบอาหารหรือทำเป็นเครื่องดื่มเพื่อสุขภาพในปริมาณเข้มข้นโดยถือว่าเป็นอาหารทั่วไป

การใช้ในผลิตภัณฑ์

เครื่องยาสมุนไพร: เปลือกต้นแห้งเป็นส่วนที่มีมาตรฐานใน Thai Herbal Pharmacopoeia
ยาต้มพื้นบ้าน: มีการนำเปลือกไปต้มเป็นเครื่องดื่มสมุนไพรตามภูมิปัญญา
ยาดองสมุนไพร: มีการใช้เปลือกในตำรับยาดองพื้นบ้านบางพื้นที่
ผลิตภัณฑ์สารสกัด: มีการศึกษาสารสกัดในงานวิจัยด้านฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ ต้านการอักเสบ ต้านจุลชีพ และฤทธิ์ทางชีวภาพอื่น ๆ
การนำไปพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรเพื่อจำหน่ายควรอยู่ภายใต้กฎหมายและมาตรฐานผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่เกี่ยวข้อง

การเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษา

ส่วนที่เก็บเกี่ยว: เปลือกต้น
ควรเลือกวัตถุดิบที่สามารถยืนยันชนิดพืชได้ถูกต้อง
การลอกเปลือกจากต้นมีชีวิตโดยไม่เหมาะสมอาจทำให้ต้นไม้เสียหายและเพิ่มแรงกดดันต่อทรัพยากรป่า
การเก็บรักษา: ตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทยกำหนดให้เก็บเปลือกแห้งในภาชนะที่ปิดสนิท ป้องกันแสง และเก็บในบริเวณเย็นและแห้ง
มาตรฐานของเครื่องยาระบุ loss on drying ไม่เกิน 9.0% w/w, foreign matter ไม่เกิน 2.0% w/w, total ash ไม่เกิน 3.0% w/w, ethanol-soluble extractive ไม่น้อยกว่า 12.0% w/w และ water-soluble extractive ไม่น้อยกว่า 8.0% w/w

ภูมิปัญญาท้องถิ่น

ชุมชนในภาคเหนือมีการใช้ เปลือกกำลังพญาเสือโคร่ง ต้มน้ำดื่มเป็นยาบำรุงธาตุ บำรุงร่างกาย เจริญอาหาร และบรรเทาอาการปวดเมื่อย
ในบางพื้นที่มีการใช้เปลือกเป็นส่วนประกอบของยาดองสมุนไพร
กลิ่นหอมของเปลือกเป็นลักษณะเด่นที่ใช้ในการจดจำพืชชนิดนี้
การศึกษาภูมิปัญญาในประเทศไทยพบว่ากำลังเสือโคร่งถูกใช้ในบริบทของ ยาบำรุงและยาแก้ปวดเมื่อย และมีความสัมพันธ์กับตำรับยาพื้นบ้านหลายพื้นที่

ประวัติและวัฒนธรรม

กำลังพญาเสือโคร่ง เป็นพรรณไม้พื้นถิ่นบนพื้นที่สูงของภาคเหนือที่มีความสัมพันธ์กับวิถีชีวิตและการใช้ประโยชน์จากป่าของชุมชน
นอกจากเป็นสมุนไพรแล้ว เนื้อไม้ยังมีคุณสมบัติด้านงานไม้ สามารถนำไปทำพื้น เครื่องเรือน และงานก่อสร้างบางประเภท
จังหวัดน่านมีการกล่าวถึงกำลังเสือโคร่งในฐานะพรรณไม้สำคัญประจำจังหวัด และมีการปลูกเพื่อการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์
ชื่อ “กำลังเสือโคร่ง” สะท้อนแนวคิดด้านการบำรุงกำลังตามภูมิปัญญาไทย แต่ไม่ควรตีความชื่อเป็นหลักฐานทางเภสัชวิทยาว่าช่วยเพิ่มสมรรถภาพทางกายโดยตรง

สถานะการอนุรักษ์

สถานะระดับโลก: Betula alnoides ได้รับการประเมินโดย IUCN ในระดับ Least Concern (LC) – ความเสี่ยงต่ำ
สถานะในประเทศไทย: ชื่อ “กำลังเสือโคร่ง” ซึ่งหมายถึง Betula alnoides ปรากฏอยู่ในบัญชี ไม้หวงห้ามประเภท ก. ตามพระราชกฤษฎีกากำหนดไม้หวงห้าม พ.ศ. 2530 ดังนั้นการตัด โค่น ครอบครอง หรือเคลื่อนย้ายไม้จึงควรตรวจสอบกฎหมายป่าไม้และเงื่อนไขที่ใช้บังคับในพื้นที่ก่อนดำเนินการ
การเก็บเปลือกจากต้นธรรมชาติควรดำเนินการอย่างระมัดระวังและเน้น การปลูกทดแทน การอนุรักษ์พันธุกรรม และการใช้วัตถุดิบจากแหล่งปลูกที่ตรวจสอบย้อนกลับได้

ข้อมูลอนุกรมวิธาน

อาณาจักร (Kingdom): Plantae
หมวด (Phylum): Streptophyta
ชั้น (Class): Equisetopsida
อันดับ (Order): Fagales
วงศ์ (Family): Betulaceae
สกุล (Genus): Betula L.
ชนิด (Species): Betula alnoides Buch.-Ham. ex D.Don

การตรวจสอบเอกลักษณ์สมุนไพร

ลักษณะภายนอก: เปลือกแห้งมีลักษณะเป็นชิ้นเปลือกสีน้ำตาลถึงน้ำตาลแดง มีกลิ่นหอมเฉพาะ
ลักษณะทางจุลทรรศน์: ตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทยระบุลักษณะสำคัญ เช่น กลุ่ม sclereids ผนังหนา และเซลล์พาเรงคิมาที่มีสารสีน้ำตาล ซึ่งใช้ช่วยตรวจสอบเอกลักษณ์ของเครื่องยา
การตรวจสอบทางเคมี: สามารถใช้ Thin-layer chromatography (TLC) ตรวจสอบลักษณะสารสำคัญ โดยตำรามาตรฐานระบุแถบที่สัมพันธ์กับ lupeol เป็นหนึ่งในลักษณะสำคัญสำหรับการตรวจสอบ
การตรวจสอบทางโมเลกุล: งานวิจัยปี 2021 พัฒนา multiplex PCR และ TLC เพื่อแยกแยะ Betula alnoides จาก Strychnos axillaris และ Ziziphus attopensis ซึ่งใช้ชื่อเครื่องยา “กำลังเสือโคร่ง” ร่วมกัน
การตรวจสอบชนิดพืชมีความสำคัญอย่างมาก เนื่องจาก Strychnos axillaris มีรายงานสารกลุ่ม strychnine-type alkaloids ที่อาจก่อพิษได้ การใช้เพียงสี กลิ่น หรือรูปลักษณ์ภายนอกอาจไม่เพียงพอสำหรับการยืนยันชนิด

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์, สำนักยาและวัตถุเสพติด. (2023). Thai Herbal Pharmacopoeia 2021 Supplement 2023: กำลังเสือโคร่ง (Betula alnoides Buch.-Ham. ex D.Don), Betulae Alnoides Cortex. กระทรวงสาธารณสุข.
โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ. (ม.ป.ป.). กำลังพญาเสือโคร่ง (Betula alnoides Buch.-Ham. ex G.Don).
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ศูนย์ธรรมชาติวิทยาดอยสุเทพ. (ม.ป.ป.). กำลังพญาเสือโคร่ง: Betula alnoides Buch.-Ham. ex D.Don.
มูลนิธิชัยพัฒนา. (ม.ป.ป.). กำลังพญาเสือโคร่ง (Betula alnoides Buch.-Ham. ex D.Don).
Yanaso, S., Phrutivorapongkul, A., Hongwiset, D., Piyamongkol, S., & Intharuksa, A. (2021). Verification of Thai ethnobotanical medicine “Kamlang Suea Khrong” driven by multiplex PCR and powerful TLC techniques. PLoS ONE, 16(9), e0257243.
Chaniad, P., Sudsai, T., Septama, A. W., Chukaew, A., & Tewtrakul, S. (2019). Evaluation of anti-HIV-1 integrase and anti-inflammatory activities of compounds from Betula alnoides Buch-Ham. Advances in Pharmacological Sciences, 2019, 2573965. https://doi.org/10.1155/2019/2573965
Chaniad, P., Techarang, T., Phuwajaroanpong, A., & Punsawad, C. (2019). Antimalarial activity and toxicological assessment of Betula alnoides extract against Plasmodium berghei infections in mice. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2019, 2324679. https://doi.org/10.1155/2019/2324679
Ghimire, B. K., Tamang, J. P., Yu, C. Y., Jung, S. J., & Chung, I. M. (2012). Antioxidant, antimicrobial activity and inhibition of α-glucosidase activity by Betula alnoides Buch. bark extract and their relationship with polyphenolic compounds concentration. Immunopharmacology and Immunotoxicology, 34(5), 824–831. https://doi.org/10.3109/08923973.2012.661739
Kew Science, Royal Botanic Gardens, Kew. (2026). Betula alnoides Buch.-Ham. ex D.Don. Plants of the World Online.
Sur, T. K., Pandit, S., Battacharyya, D., et al. (2002). Studies on the anti-inflammatory activity of Betula alnoides bark. Phytotherapy Research, 16(7), 669–671. https://doi.org/10.1002/ptr.942