กำลังหนุมาน

กำลังหนุมาน เป็นสมุนไพรพื้นบ้านที่มีการใช้ในตำรับยาไทย โดยเฉพาะส่วน เนื้อไม้และราก ในภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยใช้ในกลุ่มยาบำรุงกำลังและเกี่ยวข้องกับการดูแลธาตุและเส้นเอ็น ชื่อกำลังหนุมานยังมีชื่อท้องถิ่นแตกต่างกันไปตามพื้นที่ เช่น กำลังขุนมาน กำลังควายถึก และสะลีกี่บูโต๊ะ ปัจจุบันข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ของพืชชนิดนี้เริ่มมีการศึกษามากขึ้น โดยพบสารกลุ่มฟลาโวนอยด์และสารฟีนอลิกหลายชนิด แต่หลักฐานทางคลินิกในมนุษย์ยังมีจำกัด จึงควรแยกให้ชัดเจนระหว่าง สรรพคุณตามภูมิปัญญา กับ ประสิทธิผลที่ได้รับการพิสูจน์ทางการแพทย์

ข้อมูลพื้นฐานของสมุนไพร

ชื่อสมุนไพร : กำลังหนุมาน
ชื่อไทย : กำลังหนุมาน
ชื่อท้องถิ่น : กำลังขุนมาน หรือ กำลังขุนมาร พบในจังหวัดนครศรีธรรมราช, กำลังควายถึก พบในยะลา และสะลีกี่บูโต๊ะ หรือสะลีกี่บูโต๊ะ พบในกลุ่มภาษามลายูแถบนราธิวาส
ชื่ออื่น : กำลังราชสีห์
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Dracaena conferta Ridl.
ชื่อวงศ์ตามการจัดจำแนกปัจจุบัน : Asparagaceae
ชื่อวงศ์ที่พบในเอกสารไทยรุ่นเก่า : Agavaceae และ Dracaenaceae
ลักษณะโดยทั่วไป : เป็นไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็ก พบในป่าดิบชื้นและพื้นที่ป่าที่มีความชื้นสูง
ส่วนที่ใช้เป็นยา : เนื้อไม้และราก
รสยาในตำรายาไทย : รสขมชุ่ม
การใช้ตามภูมิปัญญา : ใช้เป็นยาบำรุงกำลัง บำรุงร่างกายและเส้นเอ็น และใช้ในตำรับยาไทยบางชนิด

หมายเหตุด้านชื่อวิทยาศาสตร์: แหล่งข้อมูลไทยบางแห่งใช้ชื่อ Dracaena conferta Ridl. สำหรับกำลังหนุมาน ขณะที่เอกสารชาติพันธุ์พฤกษศาสตร์บางฉบับใช้ Dracaena umbratica Ridl. กับชื่อกำลังหนุมานเช่นกัน ดังนั้นการจัดทำฐานข้อมูลควรยึด ตัวอย่างพรรณไม้จริงและการตรวจสอบเอกลักษณ์ทางพฤกษศาสตร์ เป็นหลัก โดยฐานข้อมูล Plants of the World Online ของ Kew ยอมรับ Dracaena conferta Ridl. เป็นชนิดที่ได้รับการยอมรับ และระบุถิ่นกระจายพันธุ์ตั้งแต่ประเทศไทยถึงคาบสมุทรมลายู

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ต้น : เป็นไม้พุ่มถึงไม้ต้นขนาดเล็ก มีรายงานความสูงประมาณ 2–3 เมตร ลำต้นหรือเนื้อไม้มีสีอ่อน ส่วนข้อมูลจากแหล่งที่จำแนกเป็น D. umbratica รายงานว่ามีขนาดเล็กกว่านี้ จึงควรระวังการปะปนของชนิดพืชจากข้อมูลชื่อท้องถิ่น
ใบ : ใบเดี่ยว เรียงเวียนหรือรวมกันบริเวณปลายกิ่ง ใบค่อนข้างแข็ง รูปแถบหรือรูปใบหอกแคบ ปลายใบเรียวแหลม ความยาวประมาณ 60–70 เซนติเมตร และกว้างประมาณ 1 เซนติเมตร เส้นแขนงใบเรียงขนานตามแนวยาว
ดอก : ออกเป็นช่อบริเวณปลายยอด ลักษณะช่อแยกแขนง ดอกมีจำนวนเป็นกลุ่ม กลีบรวม 6 กลีบ โคนกลีบเชื่อมติดกัน เกสรเพศผู้ 6 อัน
ผล : ผลมีลักษณะค่อนข้างกลม
ลักษณะเด่นสำหรับสังเกต : เป็นพืชในสกุล Dracaena ที่มีใบยาวแคบ แข็ง และรวมกันบริเวณปลายกิ่ง

ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์

ถิ่นกำเนิด : ประเทศไทยและคาบสมุทรมลายู
การกระจายพันธุ์ : พบในประเทศไทยและคาบสมุทรมลายู โดยเฉพาะบริเวณที่มีสภาพอากาศแบบเขตร้อนชื้น
ถิ่นอาศัย : ป่าดิบชื้นและพื้นที่ป่าที่มีความชื้นสูง
Plants of the World Online ระบุถิ่นกำเนิดของ Dracaena conferta ว่าอยู่ในประเทศไทยถึงคาบสมุทรมลายู และจัดเป็นไม้พุ่มที่สัมพันธ์กับชีวนิเวศเขตร้อนชื้น

การปลูกและการขยายพันธุ์

การขยายพันธุ์ตามข้อมูลสมุนไพรไทย : ใช้หน่อหรือส่วนของลำต้นในการขยายพันธุ์
สภาพแวดล้อมที่เหมาะสม : ควรเป็นพื้นที่มีความชื้นพอสมควร แสงรำไรถึงแสงปานกลาง และดินระบายน้ำได้ดี
การดูแล : ควรรักษาความชื้นของดินให้เหมาะสม หลีกเลี่ยงน้ำขังเป็นเวลานาน
เนื่องจากกำลังหนุมานเป็นพืชป่าที่มีข้อมูลด้านการเพาะปลูกเชิงเกษตรค่อนข้างจำกัด การปลูกเพื่อการค้าและการเก็บส่วนรากหรือเนื้อไม้ควรคำนึงถึงการอนุรักษ์ต้นแม่พันธุ์และประชากรในธรรมชาติเป็นสำคัญ

ส่วนที่ใช้เป็นยา

เนื้อไม้ : เป็นส่วนที่กล่าวถึงในตำรายาไทยและเอกสารเกี่ยวกับยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ
ราก : ใช้ตามภูมิปัญญาพื้นบ้านและตำรายาไทย
ส่วนที่มีการระบุในบัญชีวัตถุดิบยาแผนโบราณ : เนื้อไม้

สรรพคุณทางสมุนไพร มีการใช้ตามภูมิปัญญา

เนื้อไม้และราก : รสขมชุ่ม ตามตำรายาไทยใช้ แก้น้ำดีพิการ ซึ่งอธิบายอาการในภูมิปัญญาไทยว่าเกี่ยวข้องกับอาการนอนสะดุ้ง ผวา หลับ ๆ ตื่น ๆ ร้อนหน้า และน้ำตาไหล
บำรุงกำลัง : มีการใช้เป็นสมุนไพรบำรุงกำลังและบำรุงร่างกาย
บำรุงกล้ามเนื้อและเส้นเอ็น : ตำรายาไทยกล่าวถึงการช่วยให้กล้ามเนื้อและเส้นเอ็นแข็งแรง
ยาอายุวัฒนะ : มีการใช้ในภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยในฐานะสมุนไพรบำรุงร่างกายหรือยาอายุวัฒนะ
การใช้พื้นบ้านบางพื้นที่ : มีรายงานการใช้เกี่ยวกับอาการปวดเมื่อยและการบำรุงกำลัง
มีเอกสารด้านภูมิปัญญาสมุนไพรที่กล่าวถึงการนำกำลังหนุมานไปใช้ใน ยาดองเหล้าเพื่อบำรุงธาตุและกำลัง

ข้อควรระวังในการเขียนข้อมูล SEO: ไม่ควรนำข้อความโฆษณาที่กล่าวว่ากำลังหนุมานรักษาโรคไต โรคตับ เบาหวาน หรือเพิ่มสมรรถภาพทางเพศโดยตรงมาเขียนเป็น “สรรพคุณที่พิสูจน์แล้ว” เพราะข้อมูลดังกล่าวเป็นการใช้พื้นบ้านหรือข้อมูลการค้าบางแหล่ง และยังไม่มีหลักฐานการทดลองทางคลินิกในมนุษย์ที่เพียงพอสำหรับยืนยันข้อกล่าวอ้างเหล่านี้

วิธีใช้

ตามภูมิปัญญาไทย : ใช้เนื้อไม้หรือรากเป็นส่วนประกอบของตำรับยา โดยอาจนำไปต้มเป็นยาหรือใช้ร่วมกับสมุนไพรชนิดอื่น
การใช้ในตำรับยาดอง : มีรายงานการใช้กำลังหนุมานเป็นส่วนประกอบของสมุนไพรสำหรับดองเหล้าเพื่อใช้เป็นยาบำรุงธาตุและกำลัง
การใช้แบบพื้นบ้าน : รูปแบบการใช้และปริมาณแตกต่างกันตามตำรับและท้องถิ่น
ไม่ควรกำหนดขนาดรับประทานมาตรฐาน สำหรับกำลังหนุมานเดี่ยว ๆ เนื่องจากยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกเพียงพอที่จะกำหนดขนาดยาและระยะเวลาที่ปลอดภัยอย่างชัดเจน

ในบัญชียาจากสมุนไพร

กำลังหนุมานมีชื่อปรากฏใน ประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่องยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ พ.ศ. 2556 โดยระบุ กำลังหนุมาน (เนื้อไม้) เป็นตัวยาช่วยในตำรับยาบรรเทาอาการปวดเมื่อยหรือยากษัยเส้นบางประเภท

อย่างไรก็ตาม ควรแยกความหมายระหว่าง การมีชื่อเป็นวัตถุดิบในประกาศยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ กับการเป็น “ยาสมุนไพรเดี่ยวที่มีข้อบ่งใช้ในบัญชียาหลักแห่งชาติ” เพราะเป็นคนละประเด็นทางกฎหมายและทางเภสัชกรรม

สารสำคัญ

งานวิจัยสมัยใหม่พบสารธรรมชาติหลายกลุ่มจาก Dracaena conferta โดยเฉพาะจากส่วนลำต้น ได้แก่

Festidinol : เป็นสารกลุ่ม flavan-3-ol หรือ flavanol
Dihydrodaidzein
Isoliquiritigenin
Butein
Liquiritigenin
Conferol A
Conferol B

งานวิจัยปี ค.ศ. 2023 รายงานการแยก conferols A และ B ซึ่งเป็นสารฟีนอลิกชนิดใหม่ 2 ชนิดจากลำต้นของ D. conferta พร้อมกับสารฟลาโวนอยด์ที่รู้จักกันแล้วอีก 5 ชนิด

งานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์

งานวิจัยด้านพฤกษเคมีพบว่า สารสกัดจากลำต้นของ Dracaena conferta มีสารกลุ่มฟลาโวนอยด์และสารฟีนอลิกหลายชนิด
การศึกษาปี ค.ศ. 2023 แยก conferol A และ conferol B จากลำต้น และทดสอบฤทธิ์ต่อเซลล์มะเร็งช่องปาก KB และเซลล์มะเร็งเต้านม MCF-7 พบว่าสารบางชนิดมีความเป็นพิษต่อเซลล์ในระดับการทดลองในห้องปฏิบัติการ แต่ผลดังกล่าว ไม่ใช่หลักฐานว่าต้นกำลังหนุมานสามารถรักษามะเร็งในคนได้
มีงานวิจัยเกี่ยวกับ festidinol ซึ่งเป็นสารที่แยกได้จาก D. conferta โดยศึกษาในแบบจำลองหนูที่มีลักษณะคล้ายโรคอัลไซเมอร์ ผลการทดลองพบการเปลี่ยนแปลงด้านการเรียนรู้ ความจำ ความเครียดออกซิเดชัน การอักเสบ และกระบวนการสร้าง amyloid/tau ในทิศทางที่ดีขึ้น
งานวิจัยอีกฉบับในปี ค.ศ. 2023 ศึกษา festidinol ต่อ NLRP3 inflammasome และ pyroptosis ในแบบจำลองหนู พบว่ามีผลลดกระบวนการอักเสบของระบบประสาทและการทำงานของ microglia/astrocyte แต่ยังเป็นหลักฐานระดับสัตว์ทดลอง ไม่ใช่การศึกษาทางคลินิกในมนุษย์
การศึกษาฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระของสมุนไพรไทยที่ใช้ในตำรับยาอายุวัฒนะพบว่าสารสกัดน้ำของ D. conferta มีฤทธิ์กำจัดอนุมูลอิสระในการทดสอบ DPPH ในห้องปฏิบัติการค่อนข้างสูง แต่ผลดังกล่าวยังไม่เพียงพอที่จะสรุปประสิทธิผลเมื่อรับประทานในมนุษย์

เภสัชวิทยา

หลักฐานเภสัชวิทยาที่มีอยู่ในปัจจุบันส่วนใหญ่เป็น การทดลองระดับสารสกัด สารบริสุทธิ์ เซลล์ และสัตว์ทดลอง โดยมีประเด็นที่น่าสนใจ ได้แก่

ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ : สารสกัดจาก D. conferta แสดงความสามารถในการกำจัดอนุมูลอิสระในการทดสอบ DPPH
ฤทธิ์ต้านการอักเสบของระบบประสาท : festidinol สามารถลดตัวชี้วัดของกระบวนการอักเสบและ NLRP3 inflammasome ในแบบจำลองสัตว์ทดลอง
ฤทธิ์ปกป้องเซลล์ประสาท : มีข้อมูลจากแบบจำลองโรคอัลไซเมอร์ในหนูที่สนับสนุนศักยภาพของ festidinol ต่อการเรียนรู้และความจำ
ฤทธิ์ต่อเซลล์มะเร็งในหลอดทดลอง : conferol A, conferol B และสารบางชนิดจากลำต้นถูกนำไปทดสอบกับเซลล์ KB และ MCF-7
ฤทธิ์ทางชีวภาพอื่น ๆ : สกุล Dracaena โดยรวมมีรายงานสารกลุ่ม steroidal saponins และ flavonoids ที่มีฤทธิ์ทางชีวภาพหลายรูปแบบ แต่ไม่ควรเหมารวมผลของพืชชนิดอื่นในสกุลเดียวกันมาเป็นสรรพคุณของกำลังหนุมานโดยตรง

ความปลอดภัย

ข้อมูลด้าน ความปลอดภัยและพิษวิทยาของกำลังหนุมานโดยตรงยังมีจำกัด โดยเฉพาะข้อมูลการใช้ในมนุษย์ ขนาดที่เหมาะสม การใช้ต่อเนื่องเป็นเวลานาน และผลต่อหญิงตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร ดังนั้นไม่ควรถือว่าการเป็นสมุนไพรพื้นบ้านหมายความว่าปลอดภัยในทุกขนาดหรือทุกคน

การนำ รากหรือเนื้อไม้ มารับประทานเองในรูปแบบเข้มข้น หรือใช้ผลิตภัณฑ์ที่ไม่ทราบแหล่งวัตถุดิบ อาจมีความเสี่ยงจากการระบุชนิดพืชผิด การปนเปื้อน และปริมาณสารออกฤทธิ์ที่ไม่แน่นอน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเนื่องจากชื่อพื้นเมือง “กำลังหนุมาน” อาจถูกใช้กับพืชมากกว่าหนึ่งชนิดในเอกสารบางพื้นที่

การใช้ในอาหาร

มีข้อมูลชาติพันธุ์พฤกษศาสตร์บางแหล่งระบุพืชที่ใช้ชื่อกำลังหนุมานในกลุ่ม Dracaena ว่ามีการใช้ ยอดอ่อนเป็นผัก ทั้งรับประทานสดและนำไปปรุงอาหาร อย่างไรก็ตาม เนื่องจากข้อมูลดังกล่าวเชื่อมโยงกับชื่อ Dracaena umbratica จึงควรตรวจสอบชนิดพืชให้ตรงกับ D. conferta ก่อนนำไปเผยแพร่เป็นข้อมูลการบริโภคของกำลังหนุมานโดยเฉพาะ

การใช้ในผลิตภัณฑ์

ใช้เป็น วัตถุดิบสมุนไพร ในตำรับยาพื้นบ้าน
ใช้เป็นส่วนประกอบของ ยาสมุนไพรบำรุงกำลัง ตามภูมิปัญญาบางท้องถิ่น
มีรายงานการใช้เป็นส่วนประกอบของ สมุนไพรดองเหล้า
มีผลิตภัณฑ์ในตลาดที่นำกำลังหนุมานไปทำเป็นผงหรือผลิตภัณฑ์สมุนไพร แต่การมีผลิตภัณฑ์จำหน่ายไม่ได้หมายความว่าข้อกล่าวอ้างทางสุขภาพของผลิตภัณฑ์นั้นได้รับการพิสูจน์ทางคลินิกแล้ว

การเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษา

ส่วนที่ใช้ : เนื้อไม้และราก
ควรเลือกวัตถุดิบจากต้นที่สามารถระบุชนิดได้อย่างถูกต้อง
หลังเก็บเกี่ยวควรทำความสะอาดและลดความชื้นก่อนจัดเก็บ
หากเป็นเนื้อไม้หรือรากสำหรับทำยาสมุนไพร ควรหั่นเป็นชิ้นและทำให้แห้งอย่างเหมาะสมก่อนเก็บ
ภาชนะเก็บ ควรสะอาด แห้ง ปิดสนิท และป้องกันความชื้น
ควรเก็บในบริเวณที่อากาศถ่ายเท ไม่โดนแดดโดยตรง และป้องกันแมลงหรือเชื้อรา
ควรติดฉลากชื่อพืช ชื่อวิทยาศาสตร์ ส่วนที่ใช้ แหล่งที่มา และวันที่เก็บเกี่ยว เพื่อป้องกันการปะปนกับสมุนไพรชื่อใกล้เคียง

ภูมิปัญญาท้องถิ่น

กำลังหนุมานเป็นหนึ่งในกลุ่มสมุนไพรที่สะท้อนภูมิปัญญาการใช้พืชป่าในประเทศไทย โดยเฉพาะในพื้นที่ภาคใต้ มีชื่อท้องถิ่นหลายชื่อ เช่น กำลังขุนมาน กำลังควายถึก และสะลีกี่บูโต๊ะ ซึ่งสะท้อนความหลากหลายทางภาษาและวัฒนธรรมของชุมชน

ในตำรายาไทย เนื้อไม้และรากถูกกล่าวถึงในฐานะสมุนไพร รสขมชุ่ม ใช้เกี่ยวข้องกับการแก้น้ำดีพิการ บำรุงกำลัง และบำรุงกล้ามเนื้อและเส้นเอ็น ขณะที่การศึกษาด้านชาติพันธุ์พฤกษศาสตร์พบการใช้กำลังหนุมานเป็นสมุนไพรบำรุงหรือส่วนประกอบของยาพื้นบ้านในหลายพื้นที่

ประวัติและวัฒนธรรม

ชื่อ “กำลังหนุมาน” สื่อถึงแนวคิดเรื่องพละกำลังและความแข็งแรงตามคติพื้นบ้านไทย โดยอยู่ในกลุ่มสมุนไพรที่มีคำว่า “กำลัง” นำหน้า เช่น กำลังวัวเถลิง กำลังเสือโคร่ง และกำลังช้างสาร ซึ่งมักถูกนำมาใช้ในภูมิปัญญาด้าน การบำรุงกำลังและร่างกาย

กำลังหนุมานยังปรากฏในเอกสารตำรับยาโบราณบางฉบับในฐานะส่วนประกอบของตำรับยา แสดงให้เห็นว่าพืชชนิดนี้ไม่ได้มีบทบาทเพียงในความรู้พื้นบ้าน แต่ยังเชื่อมโยงกับองค์ความรู้ด้านเภสัชกรรมไทยดั้งเดิมด้วย

สถานะการอนุรักษ์

Plants of the World Online ของ Kew ระบุ Dracaena conferta ว่าเป็นพืชพื้นถิ่นของไทยและคาบสมุทรมลายู และมีข้อมูลจาก Angiosperm Extinction Risk Predictions ที่ประเมินเชิงคาดการณ์ว่าพืชชนิดนี้มีแนวโน้มอยู่ในกลุ่มที่ ถูกคุกคาม (threatened) โดยระบุระดับความเชื่อมั่นว่าค่อนข้างสูง อย่างไรก็ตาม ข้อมูลดังกล่าวเป็นการประเมินความเสี่ยงเชิงคาดการณ์ ไม่ควรนำไปแทนที่สถานะบัญชีแดงของ IUCN หากต้องการระบุสถานะตามเกณฑ์ IUCN อย่างเป็นทางการ

สำหรับการใช้เป็นสมุนไพร ควรส่งเสริม การปลูกขยายพันธุ์แทนการเก็บจากธรรมชาติ โดยเฉพาะการเก็บรากหรือเนื้อไม้ซึ่งอาจทำให้ต้นตายและกระทบต่อประชากรพืชในธรรมชาติ

ข้อมูลอนุกรมวิธาน

Kingdom : Plantae
Phylum : Streptophyta
Class : Equisetopsida
Subclass : Magnoliidae
Order : Asparagales
Family : Asparagaceae
Genus : Dracaena
Species : Dracaena conferta Ridl.

ปัจจุบัน Kew Plants of the World Online จัด Dracaena conferta อยู่ในวงศ์ Asparagaceae และรับรองชื่อดังกล่าวเป็นชื่อวิทยาศาสตร์ที่ยอมรับ

ชื่อวงศ์ที่พบในเอกสารเก่า: Agavaceae หรือ Dracaenaceae เนื่องจากการจัดจำแนกอนุกรมวิธานของพืชสกุล Dracaena มีการเปลี่ยนแปลงตามพัฒนาการของระบบอนุกรมวิธาน จึงควรใช้ Asparagaceae เป็นวงศ์หลักในฐานข้อมูลปัจจุบัน และระบุชื่อวงศ์เดิมไว้เป็นข้อมูลประกอบ

การตรวจสอบเอกลักษณ์สมุนไพร

การตรวจสอบกำลังหนุมานควรให้ความสำคัญเป็นพิเศษ เนื่องจากชื่อพื้นเมืองอาจถูกใช้กับพืชต่างชนิดกันในบางพื้นที่

ชื่อวิทยาศาสตร์ที่ใช้เป็นหลัก : Dracaena conferta Ridl.
วงศ์ : Asparagaceae
ลักษณะสำคัญ : ไม้พุ่มถึงไม้ต้นขนาดเล็ก ใบเดี่ยวแข็ง เรียงเวียน ใบแคบยาว ปลายแหลม และรวมกันบริเวณปลายกิ่ง
ช่อดอก : ออกบริเวณปลายยอด ลักษณะเป็นช่อแยกแขนง
ผล : ค่อนข้างกลม
ส่วนที่ใช้ทางยา : เนื้อไม้และราก

สำหรับการตรวจสอบวัตถุดิบที่เป็น เนื้อไม้หรือรากแห้ง ซึ่งไม่สามารถใช้ลักษณะใบ ดอก และผลในการยืนยันชนิดได้ ควรจัดทำตัวอย่างพรรณไม้อ้างอิงหรือ voucher specimen จากต้นแม่พันธุ์ และใช้การตรวจสอบทางกายภาพและทางเภสัชเวทประกอบ หากเป็นวัตถุดิบสำหรับผลิตภัณฑ์สมุนไพรในระดับอุตสาหกรรมควรพิจารณาวิธีตรวจสอบทางเคมีหรือ DNA barcoding เพิ่มเติม

ข้อควรระวังเรื่องการระบุชนิด: มีเอกสารบางฉบับระบุ “กำลังหนุมาน” เป็น Dracaena umbratica Ridl. ขณะที่ฐานข้อมูลพฤกษศาสตร์และงานวิจัยสมัยใหม่ที่เกี่ยวข้องกับชื่อ Kamlang hanuman ใช้ Dracaena conferta Ridl. ดังนั้นไม่ควรนำชื่อวิทยาศาสตร์จากแหล่งข้อมูลต่าง ๆ มาปะปนกันโดยไม่ตรวจสอบตัวอย่างพืช

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ. (ม.ป.ป.). กำลังหนุมาน (Dracaena conferta Ridl.).
มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์. (ม.ป.ป.). กำลังหนุมาน. พิพิธภัณฑ์โบราณสถานตุมปัง.
ราชกิจจานุเบกษา. (2556). ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ พ.ศ. 2556. เล่ม 130 ตอนพิเศษ 21 ง.
วุฒิ วุฒิธรรมเวช. (2540). สารานุกรมสมุนไพร. กรุงเทพฯ: โอเดียนสโตร์.
เสงี่ยม พงษ์บุญรอด. (2522). ไม้เทศเมืองไทย สรรพคุณยาเทศและยาไทย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์เกษมบรรณกิจ.
Chokchaisiri, R., Chantorn, S., Pabuprapap, W., Chaichompoo, W., et al. (2023). Conferols A and B from the stems of Dracaena conferta Ridl. Tetrahedron, 131, 133232. https://doi.org/10.1016/j.tet.2022.133232
Lemmens, R. H. M. J. (2003). Dracaena L. In R. H. M. J. Lemmens & N. Bunyapraphatsara (Eds.), Plant Resources of South-East Asia No. 12(3): Medicinal and poisonous plants 3. PROSEA Foundation.
Plants of the World Online. (2026). Dracaena conferta Ridl. Royal Botanic Gardens, Kew.
Wongpun, J., Chanmanee, T., Tocharus, C., Chokchaisiri, R., Chantorn, S., Pabuprapap, W., Suksamrarn, A., & Tocharus, J. (2022). The effects of festidinol treatment on the D-galactose and aluminum chloride-induced Alzheimer-like pathology in mouse brain. Phytomedicine, 98, 153925. https://doi.org/10.1016/j.phymed.2022.153925
Wongpun, J., Chanmanee, T., Tocharus, C., et al. (2023). The potential effects of festidinol treatment against the NLRP3 inflammasome and pyroptosis in D-galactose and aluminum chloride-induced Alzheimer’s-like pathology in mouse brain. International Immunopharmacology, 119, 110181. https://doi.org/10.1016/j.intimp.2023.110181