แก้วลืมวาง

แก้วลืมวาง เป็นไม้ล้มลุกในวงศ์ Caryophyllaceae มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Dianthus chinensis L. เป็นพืชที่มีถิ่นกำเนิดในเขตอบอุ่นของเอเชียและบางส่วนของยุโรปตะวันออก นิยมปลูกเป็นไม้ดอกไม้ประดับ และมีประวัติการใช้เป็น สมุนไพร โดยเฉพาะในตำรับยาจีนและภูมิปัญญาการแพทย์พื้นบ้านในเอเชีย โดยส่วนที่นำมาใช้เป็นยามักเป็น ทั้งต้นหรือส่วนเหนือดิน แก้วลืมวางมีข้อมูลการใช้แบบดั้งเดิมเกี่ยวกับการขับปัสสาวะ การดูแลระบบทางเดินปัสสาวะ การขับระดู และการใช้ภายนอกกับแผลหรือฝี อย่างไรก็ตาม หลักฐานทางคลินิกในมนุษย์ยังมีจำกัด จึงไม่ควรนำข้อมูลจากการใช้ตามภูมิปัญญาหรือการทดลองในสัตว์มาเทียบเท่ากับประสิทธิผลในการรักษาโรคในคนโดยตรง

ข้อมูลพื้นฐานของสมุนไพร

ชื่อสมุนไพร: แก้วลืมวาง
ชื่อวิทยาศาสตร์: Dianthus chinensis L.
ชื่อสามัญ: Chinese pink, China pink, Rainbow pink
ชื่อท้องถิ่นและชื่ออื่น: ผีเสื้อ, ดอกผีเสื้อ, เก็งชุ้งล้อ, เก็งซุ้งล้อ, ฉวีม่าย, ฉวีไม่, สือจู๋
วงศ์: Caryophyllaceae
สกุล: Dianthus
ลักษณะการใช้เป็นยา: ใช้ทั้งต้นหรือส่วนเหนือดิน โดยมีการใช้ในภูมิปัญญาจีนและเอเชียตะวันออก
สถานะทางอนุกรมวิธาน: Dianthus chinensis L. เป็นชื่อที่ได้รับการยอมรับในฐานข้อมูล Plants of the World Online ของ Royal Botanic Gardens, Kew

ชื่อจีนที่เกี่ยวข้องกับสมุนไพรชนิดนี้คือ Shízhú (石竹) ส่วน Dianthi Herba หรือ “Qumai” เป็นชื่อเครื่องยาจีนที่เกี่ยวข้องกับพืชสกุล Dianthus โดยเภสัชตำรับจีนรับรองวัตถุดิบจาก Dianthus chinensis และ Dianthus superbus ดังนั้นไม่ควรเหมารวมข้อมูลของเครื่องยา Dianthi Herba ทั้งหมดว่าเป็นข้อมูลเฉพาะของ D. chinensis เพียงชนิดเดียว

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ต้น: เป็นไม้ล้มลุกขนาดเล็ก ลำต้นตั้งตรง แตกกิ่งจำนวนมาก โดยข้อมูลแหล่งสมุนไพรไทยระบุความสูงประมาณ 30–50 เซนติเมตร ส่วนเอกสารพฤกษศาสตร์บางแหล่งรายงานช่วงความสูงแตกต่างกันตามพันธุ์และสภาพแวดล้อม
ใบ: เป็นใบเดี่ยว ออกตรงข้ามเป็นคู่ โคนใบเชื่อมติดกันเล็กน้อย ไม่มีก้านใบหรือมีก้านสั้นมาก ใบรูปใบหอกแคบ ปลายแหลม ขอบใบเรียบ สีเขียวอ่อน
ดอก: ออกบริเวณปลายยอด โดยทั่วไปมีประมาณ 1–3 ดอก ดอกมีสีแดง แดงแกมขาว ชมพู ม่วงอ่อน หรือสีแดงเข้ม กลีบดอกมี 5 กลีบ ปลายกลีบหยักเป็นซี่ละเอียด มีเกสรเพศผู้ประมาณ 10 อัน
ผล: เป็นผลแห้งแบบแคปซูล อยู่ภายในส่วนของกลีบเลี้ยง เมื่อแก่จะแตกและมีเมล็ดจำนวนมาก
เมล็ด: มีลักษณะแบน ค่อนข้างกลม สีเข้มถึงดำ

ลักษณะสำคัญสำหรับสังเกตต้นแก้วลืมวาง ได้แก่ ใบเรียวยาวออกตรงข้าม ลำต้นตั้งตรง ดอก 5 กลีบที่ปลายกลีบมีรอยหยัก และผลแห้งแบบแคปซูล

ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์

แก้วลืมวางมีถิ่นกำเนิดกว้างในเขตอบอุ่น ตั้งแต่ยุโรปตะวันออกไปจนถึงเอเชียเขตอบอุ่นและอินเดียตอนเหนือ โดยพบในจีน เกาหลี มองโกเลีย คาซัคสถาน รัสเซีย และบริเวณเทือกเขาหิมาลัย รวมถึงบางพื้นที่ในอินเดียและเนปาล

ปัจจุบันมีการนำไปปลูกเป็น ไม้ดอกไม้ประดับ ในหลายประเทศ โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีสภาพอากาศค่อนข้างเย็นหรืออบอุ่นไม่ร้อนจัด

การปลูกและการขยายพันธุ์

การขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด: เป็นวิธีที่ใช้กันทั่วไป สามารถเพาะเมล็ดในวัสดุปลูกที่ระบายน้ำดี เมื่อต้นกล้าแข็งแรงจึงย้ายปลูก
การปักชำ: สามารถใช้กิ่งหรือยอดที่ไม่ออกดอกมาปักชำได้ โดยเป็นอีกวิธีหนึ่งสำหรับการขยายพันธุ์ต้นที่มีลักษณะตรงตามพันธุ์
สภาพดิน: ควรใช้ดินร่วนหรือดินร่วนปนทรายที่อุดมสมบูรณ์และระบายน้ำได้ดี
แสง: ชอบแสงแดดค่อนข้างมาก แต่ในพื้นที่อากาศร้อนจัดอาจต้องลดความเข้มของแสงช่วงบ่าย
อุณหภูมิ: เจริญเติบโตได้ดีในสภาพอากาศค่อนข้างเย็น ไม่เหมาะกับอากาศร้อนและความชื้นสูงเป็นเวลานาน
การให้น้ำ: ควรรักษาความชื้นให้พอเหมาะและหลีกเลี่ยงน้ำขัง

ส่วนที่ใช้เป็นยา

ทั้งต้น: เป็นส่วนที่มีรายงานการใช้ตามภูมิปัญญาสมุนไพรไทยและจีน
ส่วนเหนือดิน: ในการแพทย์แผนจีนใช้ส่วนเหนือดินที่ทำให้แห้งเป็นวัตถุดิบของเครื่องยา Dianthi Herba โดย Dianthus chinensis เป็นหนึ่งในชนิดพืชที่ใช้เป็นแหล่งวัตถุดิบ

สรรพคุณทางสมุนไพร มีการใช้ตามภูมิปัญญา

ตามข้อมูลจากตำราสมุนไพรไทยและเอกสารเกี่ยวกับการแพทย์แผนจีน มีรายงานการใช้แก้วลืมวางดังต่อไปนี้

ขับปัสสาวะ: ใช้ตามภูมิปัญญาเพื่อช่วยเพิ่มการขับปัสสาวะ
ดูแลอาการเกี่ยวกับทางเดินปัสสาวะ: มีการใช้กับอาการปัสสาวะเป็นเลือดและนิ่วในทางเดินปัสสาวะตามตำรายาโบราณ
แก้ร้อนในและกระหายน้ำ: มีรายงานการใช้ทั้งต้นในลักษณะยาเย็นตามแนวคิดแพทย์แผนจีน
ขับระดู: มีการใช้ในตำรับยาเพื่อช่วยกระตุ้นหรือส่งเสริมการมีประจำเดือน
ดูแลบาดแผลและแผลเน่าเปื่อย: มีการใช้ต้นสดภายนอก โดยคั้นน้ำหรือตำเพื่อใช้กับบริเวณที่เป็นแผล
รักษาฝีตามภูมิปัญญา: ใช้ต้นสดตำแล้วพอกบริเวณที่เป็นฝี
อาการผื่นคันและการอักเสบของผิวหนัง: มีรายงานการใช้ภายนอกในภูมิปัญญาบางพื้นที่
โรคหนองใน: มีบันทึกการใช้ตามตำรายาจีนและภูมิปัญญาเอเชีย แต่ไม่ควรนำมาใช้แทนการรักษาโรคติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์ด้วยการแพทย์แผนปัจจุบัน

หมายเหตุด้านหลักฐาน: สรรพคุณข้างต้นเป็นข้อมูลจากการใช้ตามภูมิปัญญาและตำรายา ไม่ได้หมายความว่าทุกข้อมีหลักฐานการทดลองทางคลินิกที่ยืนยันประสิทธิผลในมนุษย์

วิธีใช้

ตามข้อมูลตำราสมุนไพรไทย มีการระบุวิธีใช้ แก้วลืมวางแห้งประมาณ 5–12 กรัม นำมาต้มกับน้ำแล้วรับประทานในบางตำรับ ส่วนการใช้ภายนอกมีการใช้ต้นสดตำหรือคั้นน้ำเพื่อพอกหรือล้างบริเวณที่เป็นแผล

ไม่ควรนำขนาดดังกล่าวไปใช้เป็นคำแนะนำสำหรับการรักษาโรคด้วยตนเอง เนื่องจากเป็นข้อมูลจากตำราและการใช้ดั้งเดิม อีกทั้งยังไม่มีข้อมูลความปลอดภัยและประสิทธิผลทางคลินิกที่เพียงพอสำหรับกำหนดขนาดยาที่เหมาะสมในประชากรทั่วไป

ในบัญชียาจากสมุนไพร

จากการตรวจสอบข้อมูลที่ค้นได้ ยังไม่พบหลักฐานว่า “แก้วลืมวาง (Dianthus chinensis L.)” เป็นตัวยาเดี่ยวที่อยู่ในบัญชียาจากสมุนไพรของบัญชียาหลักแห่งชาติของประเทศไทย ในลักษณะเดียวกับสมุนไพรเดี่ยวที่มีการกำหนดข้อบ่งใช้และขนาดยาอย่างเป็นทางการ

อย่างไรก็ตาม Dianthus chinensis มีสถานะเป็นวัตถุดิบสมุนไพรที่ใช้ใน การแพทย์แผนจีน และเป็นหนึ่งในแหล่งพืชของเครื่องยา Dianthi Herba/Qumai ตามเภสัชตำรับจีน

สารสำคัญ

การศึกษาทางเภสัชเคมีพบสารหลายกลุ่มใน Dianthus chinensis ได้แก่

Triterpenoid saponins: เช่น dianchinenosides และซาโปนินชนิดอื่น
Flavonoids: เช่น isoorientin derivatives, isovitexin derivatives, kaempferol glycosides และสารกลุ่ม flavonoid อื่น ๆ
Phenolic compounds และ phenylpropanoids
Sterols: เช่น β-sitosterol derivatives
สารระเหยจากดอก: มีรายงานสาร เช่น eugenol, phenylethyl alcohol, benzyl benzoate, benzyl salicylate และ methyl salicylate
สารประกอบอื่น: มีรายงาน alkaloids และสารกลุ่มน้ำตาลจากส่วนของต้นในเอกสารสมุนไพรบางแหล่ง

การศึกษาสารจากส่วนเหนือดินของ D. chinensis สามารถแยก dianchinenoside C และ D ซึ่งเป็นสารกลุ่ม triterpenoid saponins และยังพบสาร flavonoid glycosides และ sterol glycosides หลายชนิด

งานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์

มีงานวิจัยเกี่ยวกับ Dianthus chinensis จำนวนหนึ่ง แต่หลักฐานส่วนใหญ่ยังอยู่ในระดับ การศึกษาในห้องปฏิบัติการและสัตว์ทดลอง มากกว่าการทดลองทางคลินิกในมนุษย์

งานทบทวนทางวิชาการเกี่ยวกับ Dianthi Herba ซึ่งครอบคลุม Dianthus chinensis และ Dianthus superbus พบว่ามีการศึกษาสารประกอบทางเคมีประมาณ 194 ชนิด โดยกลุ่มสำคัญ ได้แก่ triterpenoid saponins, flavonoids และ volatile oils และมีรายงานฤทธิ์ทางชีวภาพหลายด้าน เช่น antioxidant, antimicrobial, antiviral และ anticancer ในระดับการทดลอง อย่างไรก็ตาม จำเป็นต้องแยกข้อมูลของ D. chinensis ออกจากข้อมูลของ D. superbus ก่อนนำไปสรุปเป็นสรรพคุณเฉพาะของแก้วลืมวาง

มีงานวิจัยในหนูทดลองที่พบว่า สารสกัด Dianthus chinensis ขนาด 200 มก./กก. เมื่อให้ทางปาก มีฤทธิ์ลดการตอบสนองต่อความเจ็บปวดในแบบจำลอง tail-flick, hot-plate และ acetic-acid writhing และผลการทดลองชี้ว่ากลไกบางส่วนอาจเกี่ยวข้องกับตัวรับ α2-adrenergic receptor อย่างไรก็ตาม งานดังกล่าวเป็นการศึกษาในสัตว์ ไม่ใช่หลักฐานยืนยันประสิทธิผลในการระงับปวดในมนุษย์

การศึกษาทางเภสัชวิทยา

ข้อมูลการทดลองแบบดั้งเดิมที่มีการอ้างถึงในตำราสมุนไพรพบว่า

ฤทธิ์ขับปัสสาวะ: ยาต้มจากทั้งต้นมีรายงานเพิ่มปริมาณปัสสาวะในสัตว์ทดลอง
ฤทธิ์ต่อระบบทางเดินอาหาร: น้ำต้มจากต้นมีรายงานว่าสามารถกระตุ้นการบีบตัวของลำไส้ในสัตว์ทดลอง
ฤทธิ์ต่อหัวใจและความดันโลหิต: สารสกัดบางชนิดและยาต้มจากส่วนดอกมีผลต่อการทำงานของหัวใจและทำให้ความดันโลหิตลดลงในสัตว์ทดลอง
ฤทธิ์ต่อมดลูก: สารสกัดแอลกอฮอล์จากทั้งต้นมีรายงานว่าสามารถกระตุ้นการบีบตัวของมดลูกกระต่าย
ฤทธิ์ระงับปวด: มีการทดลองในหนูที่แสดงฤทธิ์ลดความเจ็บปวดของสารสกัด D. chinensis

ผลดังกล่าวเป็น หลักฐานระดับ preclinical และไม่ควรใช้แทนข้อมูลการรักษาในมนุษย์

ความปลอดภัย

ข้อมูลด้านความปลอดภัยของแก้วลืมวางในมนุษย์ยังมีจำกัด โดยเฉพาะการใช้ในขนาดสูงหรือใช้ต่อเนื่องเป็นเวลานาน

มีข้อมูลจากการทบทวนวรรณกรรมของ Dianthi Herba ว่าควรระมัดระวังในหญิงตั้งครรภ์ เนื่องจากการทดลองในสัตว์พบผลต่อการฝังตัวและการตั้งครรภ์ รวมถึงมีข้อมูลเกี่ยวกับฤทธิ์ที่อาจกระตุ้นการหดตัวของมดลูก

นอกจากนี้ เนื่องจากมีรายงานฤทธิ์ ขับปัสสาวะ ลดความดันโลหิต และกระตุ้นการบีบตัวของมดลูกในสัตว์ทดลอง จึงควรระมัดระวังการใช้สารสกัดเข้มข้นหรือการใช้ในขนาดสูง

ข้อห้ามใช้

หญิงตั้งครรภ์: ควรหลีกเลี่ยง โดยเฉพาะการรับประทาน เนื่องจากมีข้อมูลจากการทดลองและภูมิปัญญาดั้งเดิมเกี่ยวกับฤทธิ์กระตุ้นมดลูกและการขับระดู
ผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือรับประทานยาหลายชนิด: ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้
ผู้ที่มีภาวะความดันโลหิตต่ำ: ควรระมัดระวัง เนื่องจากมีข้อมูลการทดลองว่าสารสกัดบางชนิดอาจลดความดันโลหิต
เด็ก: ไม่ควรใช้เป็นยารับประทานเองโดยไม่มีคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์

ปฏิกิริยาระหว่างสมุนไพรกับยา

ยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกที่เพียงพอสำหรับระบุ ปฏิกิริยาระหว่างแก้วลืมวางกับยาชนิดใดโดยตรง อย่างชัดเจน แต่จากข้อมูลทางเภสัชวิทยา ควรพิจารณาความเป็นไปได้ดังต่อไปนี้

อาจมีผลเสริมกับ ยาขับปัสสาวะ เนื่องจากมีรายงานฤทธิ์ขับปัสสาวะ
อาจมีผลเสริมกับ ยาลดความดันโลหิต หากสารสกัดมีฤทธิ์ลดความดันโลหิตในคนเช่นเดียวกับการทดลองในสัตว์
ควรหลีกเลี่ยงการใช้ร่วมกับยาหรือสมุนไพรที่มีผลต่อ การหดตัวของมดลูก โดยเฉพาะในหญิงตั้งครรภ์

ข้อควรระวังเหล่านี้เป็นการประเมินจากข้อมูลทางเภสัชวิทยา ไม่ใช่ข้อสรุปจากการศึกษาปฏิกิริยาระหว่างยาในมนุษย์โดยตรง

การใช้ในผลิตภัณฑ์

ผลิตภัณฑ์สมุนไพรจีน: ส่วนเหนือดินของ Dianthus chinensis เป็นหนึ่งในวัตถุดิบของเครื่องยา Dianthi Herba/Qumai
ผลิตภัณฑ์ยาแผนจีน: ใช้เป็นส่วนประกอบของตำรับยาจีนบางชนิด โดยเฉพาะตำรับที่เกี่ยวข้องกับระบบทางเดินปัสสาวะ
ผลิตภัณฑ์ไม้ประดับ: เป็นไม้ดอกที่นิยมปลูกในสวน แปลงดอกไม้ กระถาง และใช้เป็นไม้ประดับเชิงพาณิชย์

การเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษา

สำหรับวัตถุดิบสมุนไพรตามการแพทย์จีน มีการเก็บ ส่วนเหนือดินในช่วงฤดูออกดอกหรือช่วงดอกและผล แล้วนำมาคัดสิ่งเจือปน ตัดเป็นท่อนตามความเหมาะสม และทำให้แห้ง

การเก็บรักษาวัตถุดิบแห้งควร

เก็บในภาชนะสะอาด แห้ง และปิดสนิท
ป้องกันความชื้นและแสงแดดโดยตรง
ป้องกันแมลงและเชื้อรา
แยกจากวัตถุดิบที่มีกลิ่นแรง
หากใช้เป็นวัตถุดิบสำหรับผลิตภัณฑ์สมุนไพร ควรตรวจสอบเอกลักษณ์และคุณภาพก่อนนำไปใช้

ภูมิปัญญาท้องถิ่น

แก้วลืมวางมีการใช้เป็นสมุนไพรในหลายระบบการแพทย์ของเอเชีย โดยเฉพาะ ภูมิปัญญาจีน ซึ่งใช้ในกลุ่มอาการเกี่ยวกับการขับปัสสาวะ การขับระดู และภาวะที่เกี่ยวข้องกับความร้อนหรือความผิดปกติของระบบทางเดินปัสสาวะ

ในข้อมูลสมุนไพรไทยมีการบันทึกการใช้ ทั้งต้นแก้วลืมวาง สำหรับขับปัสสาวะ แก้ร้อนใน ดูแลนิ่วในทางเดินปัสสาวะ ปัสสาวะเป็นเลือด และใช้ภายนอกกับฝีหรือบาดแผล

ประวัติและวัฒนธรรม

แก้วลืมวางมีความสัมพันธ์กับวัฒนธรรมสมุนไพรจีนมายาวนาน โดยเครื่องยา Dianthi Herba หรือ Qumai มีประวัติการใช้ในตำรับการแพทย์จีน และมีการกล่าวถึงในตำราสมุนไพรจีนโบราณ

ในด้านพฤกษศาสตร์และวัฒนธรรมการปลูกไม้ดอก Dianthus chinensis เป็นพืชที่ได้รับการคัดเลือกและพัฒนาพันธุ์เพื่อใช้เป็นไม้ประดับอย่างแพร่หลาย มีดอกหลายสีและรูปทรง จึงพบทั้งในสวน แปลงไม้ดอก และการปลูกในภาชนะ

สถานะการอนุรักษ์

ปัจจุบัน Dianthus chinensis เป็นชนิดที่ได้รับการยอมรับทางอนุกรมวิธาน และมีการกระจายพันธุ์กว้างในเอเชียและยุโรปตะวันออก โดยฐานข้อมูล Kew ระบุว่ามีถิ่นกำเนิดกว้างและมีการนำไปปลูกในหลายพื้นที่

ข้อมูลการประเมินความเสี่ยงการสูญพันธุ์ระดับโลกที่ Kew แสดงสำหรับชนิดนี้จัดอยู่ในกลุ่มที่ คาดการณ์ว่าไม่ถูกคุกคาม (not threatened) อย่างไรก็ตาม การเก็บเกี่ยวจากธรรมชาติและการเปลี่ยนแปลงถิ่นอาศัยยังควรดำเนินการอย่างมีความรับผิดชอบ

ข้อมูลอนุกรมวิธาน

อาณาจักร (Kingdom): Plantae
กลุ่มพืชมีท่อลำเลียง: Tracheophyta
กลุ่มพืชมีเมล็ด: Spermatophyta
ชั้น: Magnoliopsida / Equisetopsida ตามระบบการจัดหมวดหมู่ที่ใช้
อันดับ: Caryophyllales
วงศ์: Caryophyllaceae
เผ่า: Caryophylleae
สกุล: Dianthus
ชนิด: Dianthus chinensis L.

Plants of the World Online ของ Kew ยอมรับชื่อ Dianthus chinensis L. เป็นชื่อที่ถูกต้องในปัจจุบัน และระบุการจัดอยู่ในวงศ์ Caryophyllaceae อันดับ Caryophyllales และสกุล Dianthus

การตรวจสอบเอกลักษณ์สมุนไพร

การตรวจสอบเอกลักษณ์ของแก้วลืมวางควรใช้ทั้ง ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ ลักษณะทางเภสัชเวท และการตรวจสอบทางเคมี เพื่อป้องกันการปะปนกับพืชสกุล Dianthus ชนิดอื่น

การตรวจสอบด้วยลักษณะภายนอก: ตรวจลำต้น ใบ ดอก กลีบเลี้ยง ผล และเมล็ด โดยเฉพาะลักษณะใบตรงข้าม ดอกรูปแบบเฉพาะของ Dianthus และกลีบดอกที่มีขอบหยัก
การตรวจสอบด้วยกล้องจุลทรรศน์: วัตถุดิบ Dianthus ที่ใช้เป็นเครื่องยามีรายงานลักษณะสำคัญ เช่น กลุ่มเส้นใย ผลึกแคลเซียมออกซาเลต ขนเซลล์เดียวหรือหลายเซลล์ และละอองเรณูที่มีรูเปิดหลายตำแหน่ง
การตรวจสอบทางเคมี: สามารถตรวจกลุ่ม ซาโปนิน และใช้วิธีโครมาโทกราฟี เช่น TLC เพื่อเปรียบเทียบสารบ่งชี้กับมาตรฐานที่เหมาะสม
DNA barcoding: มีการศึกษาการใช้เครื่องหมาย DNA ในสกุล Dianthus โดยพบว่า ITS มีศักยภาพในการช่วยแยก D. chinensis จากบางชนิดที่มีความใกล้เคียงกัน ขณะที่ matK เพียงตำแหน่งเดียวอาจแยกบางชนิดได้ไม่ดีพอ

สำหรับการผลิตยาหรือผลิตภัณฑ์สมุนไพร ควรใช้วิธีตรวจสอบหลายวิธีร่วมกัน ไม่ควรพิจารณาจากชื่อพื้นบ้านหรือรูปลักษณ์เพียงอย่างเดียว

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

วิทย์ เที่ยงบูรณธรรม. (2542). พจนานุกรมสมุนไพรไทย (พิมพ์ครั้งที่ 5). อักษรพิทยา.
วิทยา บุญวรพัฒน์. (2554). สารานุกรมสมุนไพรไทย-จีน ที่ใช้บ่อยในประเทศไทย. สมาคมศาสตร์การแพทย์แผนจีนในประเทศไทย.
เมดไทย. (2563). 8 สรรพคุณและประโยชน์ของต้นแก้วลืมวาง (Chinese Pink).
Li, H.-Y., Koike, K., & Ohmoto, T. (1994). Triterpenoid saponins from Dianthus chinensis. Phytochemistry, 35(3), 751–756. https://doi.org/10.1016/S0031-9422(00)90599-5
Liu, Q., Zang, E.-H., Wang, C.-C., Liu, Y.-C., Niu, H., Gao, Y., & Li, M.-H. (2022). Dianthi herba: A comprehensive review of its botany, traditional use, phytochemistry, and pharmacology. Chinese Medicine, 17, 15. https://doi.org/10.1186/s13020-022-00570-2
Park, S.-H., Lee, J.-K., Lim, S.-S., Kim, J., Suh, H.-W., & Sim, Y.-B. (2010). The analgesic effect and mechanisms of Dianthus chinensis L. extract in the mice. Korean Journal of Plant Resources, 23(6), 513–518.
Royal Botanic Gardens, Kew. (2026). Dianthus chinensis L. Plants of the World Online.
National Center for Biotechnology Information. (2026). Dianthus chinensis L.: Taxonomy browser.