ครามขน

ครามขน เป็นสมุนไพรพื้นบ้านในกลุ่มพืชตระกูลถั่วที่พบในเขตร้อน มีลักษณะเด่นคือ ลำต้นและใบมีขนสีน้ำตาลทอง และออกดอกสีส้มแกมชมพูเป็นช่อ ชื่อวิทยาศาสตร์ที่ยอมรับในปัจจุบันคือ Indigofera hirsuta L. ในประเทศไทยมีชื่อท้องถิ่นว่า ขี้หนอนแดง และ ครามขน โดยมีการใช้ตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน โดยเฉพาะการนำทั้งต้นมาต้มเป็นเครื่องดื่มสมุนไพรเพื่อช่วยบรรเทาอาการท้องเสีย ช่วยย่อยอาหาร และใช้เป็นยาบำรุงโลหิต อย่างไรก็ตาม หลักฐานทางคลินิกในมนุษย์ยังมีจำกัด จึงควรแยกข้อมูลภูมิปัญญาพื้นบ้านออกจากข้อสรุปด้านประสิทธิผลทางการแพทย์

ข้อมูลพื้นฐานของสมุนไพร

ชื่อสมุนไพร : ครามขน
ชื่ออื่น : ขี้หนอนแดง, ครามขน (เชียงใหม่)
ชื่อสามัญ : Hairy indigo, Rough hairy indigo
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Indigofera hirsuta L.
วงศ์ : Fabaceae
สกุล : Indigofera
ลักษณะการดำรงชีวิต : เป็นไม้ล้มลุกหรือไม้พุ่มกึ่งล้มลุก อาจมีอายุปีเดียวหรืออยู่ได้หลายปีขึ้นกับสภาพแวดล้อม
การใช้ประโยชน์ : นอกจากการใช้เป็นสมุนไพรพื้นบ้านแล้ว ยังเป็นพืชตระกูลถั่วที่ใช้เป็น ปุ๋ยพืชสด พืชคลุมดิน และพืชอาหารสัตว์ ในหลายพื้นที่ของเขตร้อน

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ต้น : เป็นไม้พุ่มล้มลุกหรือไม้ล้มลุก สูงโดยทั่วไปได้ประมาณ 1–1.5 เมตร แตกกิ่งตั้งแต่บริเวณโคน กิ่งอาจตั้งตรงหรือทอดเอน ลำต้นและกิ่งมีขนสีน้ำตาลทองหรือสีน้ำตาลแดงปกคลุมค่อนข้างหนาแน่น ซึ่งเป็นลักษณะสำคัญที่ช่วยให้สังเกตและจำแนกครามขนได้
ใบ : เป็นใบประกอบแบบขนนกปลายคี่ เรียงสลับ ใบย่อยโดยทั่วไปประมาณ 5–9 ใบ และบางแหล่งระบุพบได้ถึง 11 ใบ ใบย่อยเรียงตรงข้าม รูปรีถึงรูปไข่กลับ ปลายมนหรือมีติ่งเล็กน้อย โคนสอบหรือรูปลิ่ม และมีขนปกคลุมทั้งสองด้าน
ดอก : ออกเป็นช่อกระจะตามซอกใบและปลายกิ่ง ช่อดอกค่อนข้างแน่นและตั้งขึ้น ดอกมีลักษณะคล้ายดอกถั่ว สีแดง ชมพู หรือส้มแกมชมพู กลีบดอกประมาณ 4–6 มิลลิเมตร ด้านนอกมีขนนุ่ม
ผล : เป็นฝักรูปทรงกระบอกหรือค่อนข้างเป็นเหลี่ยม ฝักตรง มีขนสีน้ำตาลทองหรือสีน้ำตาลปกคลุมหนาแน่น ยาวประมาณ 1–2 เซนติเมตร ภายในมีเมล็ดประมาณ 6–9 เมล็ด และฝักแก่จะแตกออกเพื่อปล่อยเมล็ด
เมล็ด : มีขนาดเล็ก รูปค่อนข้างเป็นเหลี่ยม สีน้ำตาล มีผิวเป็นรอยหรือหลุมเล็ก ๆ น้ำหนักเมล็ด 1,000 เมล็ดประมาณ 1.5–2.5 กรัม

ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์

ถิ่นกำเนิด : มีถิ่นกำเนิดในเขตร้อนของเอเชียและแอฟริกา
การกระจายพันธุ์ : พบกระจายอย่างกว้างขวางในเอเชีย แอฟริกา มาดากัสการ์ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ออสเตรเลีย และพื้นที่เขตร้อนของทวีปอเมริกาที่มีการนำเข้าไปปลูกหรือเกิดการปรับตัวตามธรรมชาติ
ในประเทศไทย : มีข้อมูลระบุการพบและใช้ชื่อท้องถิ่นว่า ครามขน โดยเฉพาะในภาคเหนือ และฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศไทยยอมรับชื่อ Indigofera hirsuta L. เป็นชื่อวิทยาศาสตร์ของครามขน
ถิ่นอาศัย : มักพบตามพื้นที่โล่ง ป่าโปร่ง ทุ่งหญ้า พื้นที่รกร้าง พื้นที่เกษตร และบริเวณที่ถูกรบกวน โดยสามารถเจริญได้ตั้งแต่ระดับน้ำทะเลถึงพื้นที่สูงประมาณ 1,350–1,500 เมตรในบางภูมิภาค

การปลูกและการขยายพันธุ์

การขยายพันธุ์ : นิยมขยายพันธุ์ด้วย เมล็ด
การเตรียมพื้นที่ : ควรใช้ดินที่ระบายน้ำได้ดี ไม่แฉะหรือน้ำขัง และสามารถเจริญได้ในดินที่มีความอุดมสมบูรณ์ต่ำและมีความเป็นกรดได้พอสมควร
การเพาะเมล็ด : หว่านหรือหยอดเมล็ดลงในดินที่เตรียมไว้ เมล็ดสามารถงอกได้ประมาณ 7–9 วันภายใต้สภาพแวดล้อมที่เหมาะสม
แสง : ต้องการแสงค่อนข้างมาก สามารถทนร่มได้บางส่วน แต่ไม่เหมาะกับพื้นที่ที่มีร่มเงาหนาแน่น
น้ำ : ต้องการความชื้นในระยะแรก แต่ไม่ควรปล่อยให้ดินมีน้ำขังเป็นเวลานาน
การเจริญเติบโต : ระยะแรกต้นกล้าเจริญค่อนข้างช้า จึงควรควบคุมวัชพืชในช่วงตั้งตัว
ข้อควรคำนึง : เนื่องจากครามขนสามารถสร้างเมล็ดและแพร่พันธุ์ได้ดี ในพื้นที่ที่ไม่ต้องการให้แพร่กระจายควรควบคุมการติดเมล็ด

ส่วนที่ใช้เป็นยา

ทั้งต้น : เป็นส่วนที่มีการระบุการใช้ตามภูมิปัญญาพื้นบ้านไทย โดยนำไปต้มน้ำดื่ม
ใบ : มีรายงานการใช้เป็นยาพื้นบ้านในบางประเทศ เช่น การนำใบมาต้มเพื่อใช้กับอาการเกี่ยวกับกระเพาะอาหาร
ส่วนเหนือดิน : เป็นส่วนที่ถูกนำไปศึกษาทางเภสัชวิทยาและเคมีของสารธรรมชาติหลายงานวิจัย

สรรพคุณทางสมุนไพร มีการใช้ตามภูมิปัญญา

ทั้งต้น : ตามข้อมูลการใช้ในตำรายาและภูมิปัญญาพื้นบ้าน มีการนำมาต้มน้ำดื่มเพื่อ แก้ท้องเสีย ช่วยย่อยอาหาร และช่วยเจริญอาหาร
ทั้งต้น : ภูมิปัญญาพื้นบ้านอีสานมีการใช้เป็นเครื่องดื่มสมุนไพรเพื่อ บำรุงโลหิต
ต้นหรือใบ : มีรายงานภูมิปัญญาท้องถิ่นบางแห่งให้นำมาสับเป็นท่อนแล้ววางบริเวณปากไหปลาร้า เพื่อป้องกันแมลงวันหรือแมลงหวี่มาวางไข่ในอาหารหมัก เช่น ปลาร้า
ภูมิปัญญาต่างประเทศ : มีรายงานการใช้ยาต้มจากใบสำหรับปัญหาเกี่ยวกับกระเพาะอาหารในฟิลิปปินส์ และมีการใช้ในตำรับพื้นบ้านบางพื้นที่ของแอฟริกา

หมายเหตุด้านหลักฐาน: สรรพคุณข้างต้นเป็นข้อมูลจากภูมิปัญญาพื้นบ้านและการศึกษาวิจัยบางส่วน ไม่ควรตีความว่าเป็นการยืนยันประสิทธิผลในการรักษาโรคในมนุษย์ เนื่องจากยังไม่มีหลักฐานการทดลองทางคลินิกที่เพียงพอ

วิธีใช้

ตามภูมิปัญญาพื้นบ้านไทย : ใช้ ทั้งต้น ต้มน้ำแล้วดื่ม โดยมีการระบุการใช้สำหรับอาการท้องเสีย ช่วยย่อยอาหาร ช่วยเจริญอาหาร และบำรุงโลหิต
การใช้ใบในต่างประเทศ : มีรายงานการต้มใบเป็นยาพื้นบ้านสำหรับปัญหากระเพาะอาหาร
ข้อควรระวัง : เนื่องจากยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกเพียงพอเกี่ยวกับขนาดรับประทานมาตรฐาน จึงไม่ควรกำหนดขนาดยาเชิงรักษาเป็นตัวเลขสำหรับใช้เองโดยปราศจากคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ

ในบัญชียาจากสมุนไพร

จากการตรวจสอบข้อมูลออนไลน์ที่เข้าถึงได้ ยังไม่พบหลักฐานที่ยืนยันว่าครามขน (Indigofera hirsuta L.) เป็นสมุนไพรที่มีรายการเป็นตำรับยาในบัญชียาจากสมุนไพรของประเทศไทย
การมีข้อมูลการใช้ตามภูมิปัญญาพื้นบ้านจึงไม่ควรนำไปเทียบเท่ากับการเป็นยาในบัญชียาจากสมุนไพรหรือยาที่มีข้อบ่งใช้ทางการแพทย์แผนปัจจุบัน

สารสำคัญ

งานวิจัยด้านพฤกษเคมีพบสารจากส่วนเหนือดินของ ครามขน (Indigofera hirsuta) หลายกลุ่ม ได้แก่

ฟลาโวนอยด์และฟลาโวนอยด์ไกลโคไซด์
สารประกอบฟีนอลิก
กรดไฮดรอกซีเบนโซอิกและอนุพันธ์
กรดไฮดรอกซีซินนามิกและอนุพันธ์
สารกลุ่ม indolic compounds
สารประกอบประเภท cyclitol
1-methyl-β-D-glucopyranoside
glycerol
Kaempferol-3-O-β-D-glucopyranoside
Kaempferol-7-O-β-D-glucopyranoside

งานวิจัยยังพบว่าส่วนสกัดบางส่วนมีสารฟลาโวนอยด์ ไกลโคไซด์ สารฟีนอลิก ซาโปนิน และแทนนิน

งานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์

งานวิจัยด้านพฤกษเคมีของส่วนเหนือดินพบสารธรรมชาติหลายกลุ่ม และศึกษาฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ รวมถึงการยับยั้งเอนไซม์ lipoxygenase, aldose reductase และ aldehyde reductase ในระดับ in vitro
การศึกษาหนึ่งพบว่าส่วนสกัดเอทิลอะซีเตตมีความสามารถต้านอนุมูลอิสระสูงที่สุดในการทดสอบ DPPH ขณะที่ส่วนบิวทานอลมีฤทธิ์ยับยั้ง lipoxygenase เด่นที่สุด
การศึกษาด้านฤทธิ์ต้านการอักเสบในสัตว์ทดลองพบว่าส่วนสกัดบิวทานอลจากส่วนเหนือดินสามารถลดการบวมของอุ้งเท้าหนูที่เหนี่ยวนำด้วย carrageenan ได้ที่ขนาด 150 และ 300 มก./กก.
มีงานวิจัยในหลอดทดลองที่ศึกษาสารสกัดจากรากและรายงานฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ ต้านการอักเสบ และต้านจุลชีพบางชนิด แต่ผลดังกล่าวยังไม่ใช่หลักฐานยืนยันประสิทธิผลในการรักษาโรคในมนุษย์

การศึกษาทางเภสัชวิทยา

ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ : สารสกัดจากส่วนเหนือดิน โดยเฉพาะส่วนเอทิลอะซีเตต แสดงความสามารถในการกำจัดอนุมูลอิสระในการทดสอบ DPPH ในระดับห้องปฏิบัติการ

ฤทธิ์ต้านการอักเสบ : ส่วนสกัดบิวทานอลแสดงฤทธิ์ยับยั้ง lipoxygenase ในการทดลอง และยังลดการบวมในแบบจำลองสัตว์ทดลองที่ใช้ carrageenan กระตุ้นการอักเสบ

ฤทธิ์เกี่ยวข้องกับเมแทบอลิซึมของน้ำตาล : สารสกัดหลายส่วนสามารถยับยั้ง aldose reductase และ aldehyde reductase ในหลอดทดลอง ผลดังกล่าวเป็นข้อมูลเชิงกลไกที่อาจเกี่ยวข้องกับการศึกษาฤทธิ์ด้านเบาหวาน แต่ยังไม่ใช่หลักฐานว่าสามารถรักษาโรคเบาหวานในมนุษย์ได้

ฤทธิ์ต้านจุลชีพ : มีรายงานว่าสารสกัดจากรากแสดงฤทธิ์ต่อจุลชีพบางชนิด เช่น Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus, Vibrio spp. และ Escherichia coli ในการทดลอง

ฤทธิ์ต่อเซลล์ : งานวิจัยบางชิ้นพบฤทธิ์ต่อเซลล์เพาะเลี้ยงบางชนิด แต่ยังเป็นข้อมูลระดับห้องปฏิบัติการ ไม่สามารถนำมาใช้ยืนยันว่าเป็นยารักษามะเร็งในคนได้

ความปลอดภัย

ข้อมูลความปลอดภัยของ ครามขนในมนุษย์ยังมีจำกัด และยังไม่มีข้อมูลเพียงพอเกี่ยวกับการใช้เป็นยาในระยะยาว
การศึกษาส่วนสกัดบิวทานอลจากสารสกัดเมทานอลของส่วนเหนือดินในหนูทดลองรายงานค่า intraperitoneal LD50 ประมาณ 1,264.91 มก./กก. ซึ่งเป็นข้อมูลเฉพาะของสารสกัดและวิธีให้สาร ไม่สามารถนำมาแปลงเป็นขนาดรับประทานที่ปลอดภัยสำหรับมนุษย์ได้
ครามขนยังมีการใช้เป็นพืชอาหารสัตว์ แต่ข้อมูล PROSEA ระบุว่าพืชชนิดนี้มีความเป็นพิษบางประการและไม่ควรให้เป็นสัดส่วนสูงของอาหารสัตว์
ผู้ที่ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร เด็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีโรคประจำตัวและผู้ใช้ยาประจำ ควรหลีกเลี่ยงการใช้เป็นยารับประทานเองจนกว่าจะมีข้อมูลความปลอดภัยเพียงพอ

ข้อห้ามใช้

ไม่ควรใช้ครามขนเป็นยารักษาโรคด้วยตนเอง หากไม่มีคำแนะนำจากแพทย์แผนไทย แพทย์ หรือเภสัชกร
ควรหลีกเลี่ยงการใช้ในหญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตร เนื่องจากยังไม่มีข้อมูลความปลอดภัยที่เพียงพอ
ไม่ควรใช้ในเด็กโดยไม่มีคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ
ผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือรับประทานยาหลายชนิดควรปรึกษาผู้ประกอบวิชาชีพก่อนใช้
หากเกิดอาการแพ้ คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ท้องเสียมากขึ้น หรือมีอาการผิดปกติอื่น ควรหยุดใช้และพบแพทย์

ปฏิกิริยาระหว่างสมุนไพรกับยา

ยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกที่ชัดเจนเกี่ยวกับปฏิกิริยาระหว่างครามขนกับยาแผนปัจจุบัน
เนื่องจากมีงานวิจัยในหลอดทดลองที่พบว่าสารสกัดสามารถยับยั้งเอนไซม์บางชนิดที่เกี่ยวข้องกับเมแทบอลิซึมของกลูโคส จึงไม่ควรสรุปว่าปลอดภัยเมื่อใช้ร่วมกับ ยาลดน้ำตาลในเลือด โดยไม่มีการติดตาม
ผู้ที่ใช้ยาต้านการอักเสบ ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาลดน้ำตาล หรือยาที่มีช่วงการรักษาแคบ ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้สารสกัดครามขน เนื่องจากข้อมูล interaction ในมนุษย์ยังไม่เพียงพอ

การใช้ในอาหาร

ยังไม่พบหลักฐานเพียงพอว่าครามขนเป็นผักหรืออาหารที่นิยมบริโภคในประเทศไทย
ในต่างประเทศครามขนมีการใช้ประโยชน์ด้าน พืชอาหารสัตว์ มากกว่าการเป็นอาหารของมนุษย์ และมีการปลูกเป็นพืชอาหารสัตว์ในบางประเทศ
เนื่องจากมีข้อมูลเกี่ยวกับความเป็นพิษของพืชในสัดส่วนอาหารสัตว์ จึงไม่ควรนำข้อมูลการใช้เป็นอาหารสัตว์มาตีความว่าเหมาะสมสำหรับการบริโภคของมนุษย์

การใช้ในผลิตภัณฑ์

ปุ๋ยพืชสด : ครามขนเป็นพืชตระกูลถั่วที่สามารถตรึงไนโตรเจนและเพิ่มอินทรียวัตถุให้ดิน จึงนำไปใช้เป็นปุ๋ยพืชสดได้
พืชคลุมดิน : ใช้คลุมพื้นที่ในสวนและพื้นที่เกษตร โดยเฉพาะพื้นที่ที่ต้องการลดการชะล้างพังทลายของดิน
อาหารสัตว์ : ใช้เป็นพืชอาหารสัตว์หรือพืชอาหารหยาบในบางประเทศ
สีย้อมธรรมชาติ : มีรายงานการใช้ครามขนเป็นแหล่งสีย้อมในบางพื้นที่ของแอฟริกาตะวันตก
ชาสมุนไพรพื้นบ้าน : มีการจำหน่ายครามขนในรูปผลิตภัณฑ์ชาสมุนไพรในประเทศไทย แต่การมีจำหน่ายไม่ได้หมายความว่าผลิตภัณฑ์ดังกล่าวได้รับการรับรองประสิทธิผลในการรักษาโรค

การเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษา

เก็บเกี่ยวส่วนที่ใช้เป็นยา : หากใช้ตามภูมิปัญญาพื้นบ้านสามารถเก็บทั้งต้นในช่วงที่ต้นสมบูรณ์แข็งแรง
ควรเก็บจากพื้นที่ที่ปราศจากสารกำจัดศัตรูพืช โลหะหนัก และมลพิษ
ล้างทำความสะอาดและคัดส่วนที่เสียหายออกก่อนนำไปทำให้แห้ง
หากต้องการเก็บเป็นสมุนไพรแห้ง ควรหั่นเป็นชิ้นพอเหมาะแล้วทำให้แห้งสนิทในที่สะอาด อากาศถ่ายเท หรือใช้การอบแห้งที่ควบคุมอุณหภูมิ
เก็บในภาชนะสะอาด แห้ง ปิดสนิท ป้องกันความชื้น แมลง และแสง
ควรติดฉลากวันที่เก็บและวันที่ทำแห้งเพื่อช่วยควบคุมคุณภาพวัตถุดิบ

ภูมิปัญญาท้องถิ่น

ภาคอีสาน : มีการใช้ทั้งต้นครามขนต้มน้ำดื่มเพื่อบำรุงโลหิต และใช้สำหรับอาการท้องเสีย
การช่วยย่อยและเจริญอาหาร : มีข้อมูลการใช้ทั้งต้นต้มน้ำดื่มเป็นยาช่วยย่อยและช่วยเจริญอาหาร
การป้องกันหนอนในปลาร้า : ภูมิปัญญาพื้นบ้านมีการนำต้นหรือใบมาสับเป็นท่อนแล้ววางบริเวณปากไหปลาร้า เพื่อช่วยป้องกันแมลงวันและแมลงหวี่มาวางไข่
การใช้ในต่างประเทศ : ใบมีการใช้เป็นยาต้มสำหรับปัญหาเกี่ยวกับกระเพาะอาหารในฟิลิปปินส์ และมีรายงานการใช้ในภูมิปัญญาพื้นบ้านของแอฟริกา

ประวัติและวัฒนธรรม

ชื่อสกุล Indigofera มีความเกี่ยวข้องกับการใช้พืชบางชนิดในสกุลนี้เป็นแหล่งสีย้อมครามมาอย่างยาวนาน แม้ ครามขน (Indigofera hirsuta) จะไม่ใช่ชนิดหลักที่มีบทบาทด้านการย้อมครามในประเทศไทยเท่ากับคราม (Indigofera tinctoria) แต่มีรายงานการใช้ครามขนเป็นแหล่งสีย้อมในแอฟริกาตะวันตก นอกจากนี้ยังมีความสำคัญด้านเกษตรกรรมในฐานะพืชตระกูลถั่วที่ใช้เป็นปุ๋ยพืชสดและพืชคลุมดิน

สถานะการอนุรักษ์

ฐานข้อมูล Plants of the World Online ระบุข้อมูลการอนุรักษ์จากบางแหล่งว่า Not Evaluated และข้อมูลจากการประเมินระดับภูมิภาคบางแห่งระบุว่าไม่ถูกคุกคาม
ข้อมูลการประเมินของ South African National Biodiversity Institute ระบุสถานะระดับประเทศของแอฟริกาใต้เป็น Least Concern (LC) เนื่องจากเป็นพืชที่พบกว้างขวางและพบได้ทั่วไปในพื้นที่ดังกล่าว
อย่างไรก็ตาม สถานะระดับประเทศไม่ควรนำมาใช้แทนสถานะการอนุรักษ์ของประชากรครามขนในประเทศไทยโดยตรง
สำหรับข้อมูลประเทศไทย ควรเน้นการอนุรักษ์ แหล่งพันธุกรรมและองค์ความรู้การใช้ครามขนตามภูมิปัญญาท้องถิ่น มากกว่าการจัดเป็นพืชหายาก

ข้อมูลอนุกรมวิธาน

อาณาจักร (Kingdom) : Plantae
ไฟลัม (Phylum) : Tracheophyta
ชั้น (Class) : Magnoliopsida
อันดับ (Order) : Fabales
วงศ์ (Family) : Fabaceae
วงศ์ย่อย (Subfamily) : Faboideae หรือ Papilionoideae
เผ่า (Tribe) : Indigofereae
สกุล (Genus) : Indigofera
ชนิด (Species) : Indigofera hirsuta L.
ชื่อพ้องที่พบในฐานข้อมูลอนุกรมวิธาน : Anil hirsuta (L.) Kuntze, Anila hirsuta (L.) Kuntze, Anila indica Kuntze
ชื่อที่ยอมรับในปัจจุบัน : Indigofera hirsuta L.

การตรวจสอบเอกลักษณ์สมุนไพร

การตรวจสอบ ครามขน (Indigofera hirsuta L.) ควรพิจารณาลักษณะทางพฤกษศาสตร์ร่วมกันหลายประการ ได้แก่

ลำต้นมีขนสีน้ำตาลทองหรือสีน้ำตาลแดง ค่อนข้างหนาแน่น
ใบประกอบแบบขนนกปลายคี่ มีใบย่อยหลายใบ โดยทั่วไปประมาณ 5–9 ใบ
ใบย่อยเรียงตรงข้ามและมีขนทั้งสองด้าน
ดอกเป็นช่อกระจะ มีดอกลักษณะคล้ายดอกถั่ว สีแดง ชมพู หรือส้มแกมชมพู
ฝักแคบและมีขนสีน้ำตาล ภายในมีเมล็ดประมาณ 6–9 เมล็ด
ฝักเป็นลักษณะสำคัญในการแยกจากพืชสกุล Indigofera ชนิดอื่น
หากนำมาใช้เป็นวัตถุดิบยา ควรตรวจสอบด้วยตัวอย่างพรรณไม้แห้งหรือ ตัวอย่างอ้างอิงจากหอพรรณไม้ (voucher specimen) และใช้ชื่อวิทยาศาสตร์ควบคู่กับชื่อท้องถิ่นเพื่อป้องกันการสับสน

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. (ม.ป.ป.). ข้อมูลสมุนไพรและภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย. กระทรวงสาธารณสุข.
ฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศไทย. (2563). Indigofera hirsuta L. ครามขน. สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม.
สมุนไพรดอทคอม. (ม.ป.ป.). ครามขน.
องค์การสวนพฤกษศาสตร์. (ม.ป.ป.). ข้อมูลพรรณไม้และพืชสมุนไพรในประเทศไทย.
Djarwaningsih, T. (1997). Indigofera hirsuta L. In Plant Resources of South-East Asia (PROSEA).
Karakousi, C.-V., Gabrieli, C., & Kokkalou, E. (2020). Chemical composition and biological activities of Indigofera hirsuta aerial parts’ methanol fractions. Natural Product Research, 34(4), 558–562. https://doi.org/10.1080/14786419.2018.1489390
National Parks Board Singapore. (2021). Indigofera hirsuta. Flora & Fauna Web.
Royal Botanic Gardens, Kew. (2026). Indigofera hirsuta L. Plants of the World Online.
Sankara Rao, K., Arun Singh, R., Deepak Kumar, Raja K. Swamy, & Navendu Page. (2016). Indigofera hirsuta L. Digital Flora of Eastern Ghats.
Tropical Plant Research. (2024). Indigofera hirsuta L. (Fabaceae): A new record for Odisha, India. Tropical Plant Research, 11(1).
World Flora Online. (2025). Indigofera hirsuta L. World Flora Online.