แคแดง

แคแดง เป็นชื่อท้องถิ่นของ แคบ้าน (Sesbania grandiflora) ไม้ต้นขนาดเล็กถึงกลางในวงศ์ถั่วที่ปลูกและพบได้ทั่วไปในประเทศไทย โดยเฉพาะในพื้นที่บ้านสวนและแปลงเกษตร นิยมใช้ทั้งเป็น ผักพื้นบ้าน สมุนไพร และพืชปรับปรุงดิน ดอกมีทั้งสีขาวและสีแดง โดยในประเทศไทยชื่อ “แคแดง” มักหมายถึงแคที่มีดอกสีแดง และเป็นสมุนไพรที่มีการใช้ตามภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย โดยเฉพาะ เปลือกต้นแค ซึ่งมีรสฝาดและใช้ในตำรับยาไทยบางชนิด

หมายเหตุด้านอนุกรมวิธาน: ฐานข้อมูลพรรณไม้ไทยบางแห่งใช้ชื่อ Sesbania grandiflora (L.) Pers. หรือ Sesbania grandiflora (L.) Desv. ขณะที่ Plants of the World Online (Kew) และบัญชีอนุกรมวิธานสากลปัจจุบันยอมรับ Sesbania grandiflora (L.) Poir. เป็นชื่อที่ยอมรับ และจัดชื่อ Agati grandiflora (L.) Desv. เป็นชื่อพ้อง

ข้อมูลพื้นฐานของสมุนไพร

ชื่อสมุนไพร : แคแดง
ชื่อไทย : แค, แคบ้าน, แคแดง
ชื่อท้องถิ่น : แค, แคขาว, แคแดง, แคบ้านดอกแดง, แคดอกแดง, แคแกง
ชื่อสามัญ : Agati, Agasta, Sesban, Vegetable Hummingbird, Corkwood Tree, Scarlet Wistaria Tree
ชื่อวิทยาศาสตร์ที่ยอมรับในฐานข้อมูลสากล : Sesbania grandiflora (L.) Poir.
ชื่อวิทยาศาสตร์ที่พบในฐานข้อมูลไทย : Sesbania grandiflora (L.) Pers. และ Sesbania grandiflora (L.) Desv.
วงศ์ : Fabaceae
สกุล : Sesbania
ลักษณะวิสัย : ไม้ต้นขนาดเล็กถึงกลาง โตเร็ว
การใช้ประโยชน์ : สมุนไพร อาหาร พืชอาหารสัตว์ ปุ๋ยพืชสด ไม้ใช้สอย และไม้ประดับ

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ต้น : เป็นไม้ต้นขนาดเล็กถึงกลาง โตเร็ว สูงโดยทั่วไปประมาณ 3–10 เมตร ลำต้นค่อนข้างตรง แตกกิ่งก้านมาก เปลือกมีสีเทาหรือเทาอมเขียว เนื้อไม้ค่อนข้างอ่อน
ใบ : เป็นใบประกอบแบบขนนก ออกเรียงสลับ ใบหนึ่งประกอบด้วยใบย่อยจำนวนมากประมาณ 20–50 ใบ ใบย่อยมีรูปร่างรีถึงรูปขอบขนาน ปลายมนหรือป้าน
ดอก : ออกเป็นช่อบริเวณซอกใบ ดอกมีลักษณะคล้ายดอกถั่วขนาดใหญ่ กลีบดอกอาจมีสีขาว ชมพู หรือแดง สำหรับ แคแดง จะเด่นที่ดอกสีแดงถึงแดงเข้ม
ผล : เป็นฝักยาว รูปทรงกระบอกหรือแบนเล็กน้อย ยาวประมาณ 20–40 เซนติเมตร เมื่อแก่จะแห้งและแตก
เมล็ด : มีหลายเมล็ดต่อฝัก รูปร่างค่อนข้างกลมถึงรูปไต สีเข้ม
ราก : เป็นระบบรากที่มีปมรากจากการอยู่ร่วมกับจุลินทรีย์ตรึงไนโตรเจน จึงมีบทบาทในการปรับปรุงดิน

ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์

ถิ่นกำเนิด : ฐานข้อมูลอนุกรมวิธานสากลระบุถิ่นกำเนิดดั้งเดิมอยู่ในเขตมาลีเซียถึงนิวกินี ขณะที่เอกสารด้านพืชสมุนไพรและพืชเศรษฐกิจบางแหล่งระบุว่ามีการแพร่กระจายและปลูกมาเป็นเวลานานในเขตร้อนของเอเชีย
การกระจายพันธุ์ : พบและปลูกอย่างแพร่หลายในเอเชียเขตร้อน เช่น อินโดนีเซีย มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ อินเดีย ศรีลังกา เมียนมา ลาว เวียดนาม และประเทศไทย รวมทั้งถูกนำไปปลูกในเขตร้อนของภูมิภาคอื่น
ในประเทศไทย : พบในพื้นที่ปลูกและสวนครัวทั่วประเทศ เนื่องจากเป็นไม้โตเร็วและใช้ประโยชน์ได้หลายด้าน

การปลูกและการขยายพันธุ์

สภาพแวดล้อม : เหมาะกับพื้นที่เขตร้อนที่มีอากาศอบอุ่นและไม่มีน้ำค้างแข็งเป็นเวลานาน
แสง : ต้องการแสงแดดค่อนข้างมากและสามารถเจริญเติบโตได้ดีในพื้นที่โล่ง
ดิน : สามารถเจริญได้ในดินหลายชนิด รวมถึงดินค่อนข้างเสื่อม ดินเหนียว ดินเค็ม และพื้นที่ที่มีน้ำขังเป็นช่วง ๆ
น้ำ : ต้องการความชื้นในระยะเริ่มปลูก แต่เมื่อต้นตั้งตัวได้แล้วสามารถทนช่วงแล้งได้พอสมควร
การขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด : เป็นวิธีที่นิยมและทำได้ง่าย สามารถหว่านหรือหยอดเมล็ดลงแปลงในช่วงต้นฤดูฝน หรือเพาะในถุงเพาะชำก่อนย้ายปลูก
การเตรียมเมล็ด : เมล็ดโดยทั่วไปงอกได้ดีโดยไม่ต้องเตรียมเป็นพิเศษ แต่การแช่น้ำประมาณ 24 ชั่วโมงอาจช่วยให้การงอกสม่ำเสมอขึ้น
การขยายพันธุ์ด้วยกิ่งปักชำ : สามารถใช้กิ่งหรือลำต้นปักชำได้ โดยเฉพาะเมื่อจำเป็นต้องรักษาลักษณะของต้นแม่พันธุ์
ระยะปลูก : การปลูกเป็นแนวรั้วหรือริมแปลงสามารถปลูกห่างกันประมาณ 1–2 เมตร ทั้งนี้ควรปรับระยะตามวัตถุประสงค์ของการปลูก

ส่วนที่ใช้เป็นยา

เปลือกต้น : เป็นส่วนสำคัญที่ปรากฏในการใช้ตามตำราและภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย
ใบ : มีการใช้ในตำรับพื้นบ้านและการศึกษาทางเภสัชวิทยาหลายด้าน
ราก : มีรายงานการใช้ในภูมิปัญญาพื้นบ้านและมีการศึกษาสารเคมีในราก
ดอก : ใช้เป็นอาหาร และมีการศึกษาสารออกฤทธิ์ในระดับห้องปฏิบัติการ
ผลและเมล็ด : มีการศึกษาทางพฤกษเคมี แต่การนำมาใช้เป็นยาควรระมัดระวังและไม่ควรนำมาใช้เองโดยไม่มีข้อมูลด้านขนาดและความปลอดภัยที่เพียงพอ

สรรพคุณทางสมุนไพร มีการใช้ตามภูมิปัญญา

เปลือกต้น : ในการแพทย์แผนไทยใช้เป็นยารสฝาด มีการระบุสรรพคุณ คุมธาตุ แก้บิดมูกเลือด และช่วยสมานแผล โดยแคแดงและแคขาวถูกจัดอยู่ใน “แคทั้ง 2” ตามแนวคิดจุลพิกัดของเภสัชกรรมไทย
เปลือกต้น : ภูมิปัญญาในบางพื้นที่นำไปใช้เกี่ยวกับอาการท้องเสีย ท้องเดิน และความผิดปกติของระบบทางเดินอาหาร
ใบ : มีรายงานการใช้ตามภูมิปัญญาในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้สำหรับอาการไข้ อาการอักเสบ แผล และใช้เป็นยาถ่ายพยาธิในบางตำรับ
ราก : มีการใช้พื้นบ้านสำหรับอาการอักเสบและไข้ในบางประเทศ
ดอก : นอกจากใช้เป็นอาหารแล้ว มีการใช้ในภูมิปัญญาบางระบบเกี่ยวกับอาการทางตาและอาการเจ็บป่วยบางชนิด แต่หลักฐานทางคลินิกยังไม่เพียงพอที่จะยืนยันประสิทธิผลในการรักษาโรค
ข้อควรเข้าใจ : สรรพคุณข้างต้นเป็น ข้อมูลจากภูมิปัญญาและงานวิจัยเบื้องต้น ไม่ควรตีความว่าแคแดงสามารถใช้ทดแทนการรักษามาตรฐานของโรคได้

วิธีใช้

ตามภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย : เปลือกต้นแคใช้เป็นส่วนประกอบในตำรับยา โดยเฉพาะกลุ่มยาที่เกี่ยวข้องกับอาการท้องเสีย บิด และการสมานแผล
ยาต้ม : ภูมิปัญญาพื้นบ้านบางแห่งนำเปลือกต้นไปต้มกับน้ำเพื่อใช้เป็นยาสมุนไพร แต่ไม่ควรกำหนดขนาดรับประทานเอง เนื่องจากยังไม่มีขนาดมาตรฐานที่ยืนยันความปลอดภัยสำหรับการใช้แคแดงเดี่ยว
การใช้ภายนอก : ใบหรือส่วนของพืชมีรายงานการนำมาตำหรือบดใช้ภายนอกในภูมิปัญญาของบางประเทศ
การใช้เป็นอาหาร : ดอกและยอดอ่อนสามารถนำไปปรุงอาหารได้ โดยควรเลือกส่วนอ่อน สะอาด และปรุงให้เหมาะสม

ในบัญชียาจากสมุนไพร

จากการตรวจสอบแหล่งข้อมูลที่เข้าถึงได้ ยังไม่พบข้อมูลที่ยืนยันว่า “แคแดง” หรือ Sesbania grandiflora เป็นรายการสมุนไพรเดี่ยวในบัญชียาจากสมุนไพร/บัญชียาหลักแห่งชาติในลักษณะยาสำเร็จเดี่ยว
อย่างไรก็ตาม ใบแคแดงปรากฏเป็นส่วนประกอบในตำรับยาไทยบางตำรับ และแคแดง–แคขาวยังมีบทบาทในองค์ความรู้เภสัชกรรมไทยเรื่อง “แคทั้ง 2”

สารสำคัญ

กลุ่มฟลาโวนอยด์ : พบสารสำคัญหลายชนิด เช่น quercetin และ kaempferol
กลุ่มไอโซฟลาโวนอยด์ : มีรายงานสาร isovestitol, medicarpin และ sativan
กลุ่มไตรเทอร์พีน : พบ betulinic acid และสารกลุ่ม triterpenes
กลุ่มฟีนอลิก : พบสารประกอบฟีนอลิกหลายชนิดซึ่งเกี่ยวข้องกับฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ
แทนนิน : ตรวจพบในส่วนต่าง ๆ ของพืช
ซาโปนิน : มีรายงานในใบ ดอก และส่วนเหนือดิน
สเตอรอล : มีรายงานสารกลุ่ม sterols
อัลคาลอยด์ : พบในรายงานการศึกษาพฤกษเคมีของพืชชนิดนี้
สารจากราก : งานวิจัยพบ isovestitol, medicarpin, sativan และ betulinic acid จากสารสกัดราก และพบฤทธิ์ต้าน Mycobacterium tuberculosis ในระดับการทดลอง

งานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์

งานวิจัยเกี่ยวกับ แคแดง (Sesbania grandiflora) ส่วนใหญ่ยังอยู่ในระดับการทดลองในเซลล์หรือสัตว์ทดลอง โดยมีข้อมูลด้านฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ ต้านการอักเสบ ต้านจุลชีพ ต้านนิ่ว และปกป้องตับ
การศึกษาสารจากรากพบ isovestitol, medicarpin, sativan และ betulinic acid ซึ่งสารทั้ง 4 ชนิดแสดงฤทธิ์ยับยั้ง Mycobacterium tuberculosis H37Rv ในการทดลอง โดยค่า MIC ของสารบางชนิดอยู่ที่ 50 µg/mL และ betulinic acid 100 µg/mL แต่ยังไม่ใช่หลักฐานว่าการรับประทานแคแดงสามารถรักษาวัณโรคได้
การศึกษาใบและดอกพบสารฟีนอลิกและฟลาโวนอยด์ และสารสกัดมีฤทธิ์ ต้านอนุมูลอิสระและต้านกระบวนการเกิดพังผืดในเซลล์ตับ ในแบบจำลองการทดลอง
การศึกษาในสัตว์ทดลองพบว่าน้ำคั้นจากใบมีฤทธิ์ต้านการเกิดนิ่วชนิดแคลเซียมออกซาเลตและมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ แต่ยังไม่เพียงพอที่จะสรุปประสิทธิผลในมนุษย์
งานวิจัยด้านระบบประสาทพบว่าสารสกัดบางส่วนจากใบมีฤทธิ์ต้านการชักและลดความวิตกกังวลในสัตว์ทดลอง โดยมีผลต่อระบบ GABA และ serotonin
งานวิจัยสมัยใหม่ยังพบสารกลุ่ม 2-arylbenzofuran จากเปลือกต้นที่มีฤทธิ์ต่อเซลล์มะเร็งบางสายพันธุ์ในระดับเซลล์ ซึ่งควรตีความเป็นเพียง หลักฐานก่อนคลินิก
มีการศึกษาทางคลินิกเกี่ยวกับสารสกัด Sesbania grandiflora ที่ทำเป็นผลิตภัณฑ์เฉพาะเพื่อสุขภาพเส้นผม แต่ผลดังกล่าวไม่ควรนำมาเหมารวมว่าเป็นหลักฐานยืนยันสรรพคุณของแคแดงในตำรับยาไทยทุกด้าน

การศึกษาทางเภสัชวิทยา

ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ : สารสกัดใบและดอกมีฟีนอลิกและฟลาโวนอยด์ และแสดงความสามารถในการกำจัดอนุมูลอิสระในการทดลอง
ฤทธิ์ต้านการอักเสบ : มีรายงานผลต่อกระบวนการอักเสบในแบบจำลองสัตว์และเซลล์
ฤทธิ์ต้านเชื้อจุลชีพ : สารบางกลุ่มจากพืชมีฤทธิ์ยับยั้งจุลชีพบางชนิดในการทดลอง
ฤทธิ์ต้านวัณโรค : สารจากรากบางชนิดมีฤทธิ์ต่อ M. tuberculosis ในหลอดทดลอง
ฤทธิ์ต้านนิ่ว : น้ำคั้นจากใบแสดงฤทธิ์ต่อแบบจำลองนิ่วแคลเซียมออกซาเลตในหนูทดลอง
ฤทธิ์ต่อระบบประสาท : สารสกัดบางส่วนจากใบแสดงฤทธิ์ต้านการชักและลดความวิตกกังวลในสัตว์ทดลอง
ฤทธิ์ปกป้องตับ : สารสกัดที่มีฟลาโวนอยด์สูงแสดงผลปกป้องตับในแบบจำลองทดลองและมีข้อมูลสนับสนุนจากการศึกษาระดับเซลล์
ฤทธิ์ต่อเซลล์มะเร็ง : มีผลยับยั้งเซลล์มะเร็งบางสายพันธุ์ในระดับเซลล์ แต่ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอสำหรับการใช้รักษามะเร็งในคน

ความปลอดภัย

การรับประทานเป็นอาหาร : ดอก ยอดอ่อน ใบอ่อน และฝักอ่อนของแคเป็นส่วนที่มีการบริโภคในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และประเทศไทยมาเป็นเวลานาน
การใช้เป็นยา : หลักฐานความปลอดภัยของสารสกัดแคแดงขึ้นอยู่กับส่วนของพืช ตัวทำละลาย ปริมาณ และรูปแบบผลิตภัณฑ์ จึงไม่สามารถนำผลความปลอดภัยของสารสกัดชนิดหนึ่งไปใช้กับสมุนไพรทุกส่วนได้
การศึกษาความเป็นพิษในสัตว์ของสารสกัดบางชนิดพบว่าในขนาดทดลองที่กำหนดไม่พบการตายเฉียบพลัน แต่การศึกษาบางงานพบการเปลี่ยนแปลงทางชีวเคมีหรือเนื้อเยื่อเมื่อใช้ในขนาดสูง จึงยังควรมีการศึกษาความปลอดภัยระยะยาวเพิ่มเติม
การรับประทานสมุนไพรในปริมาณสูงหรือใช้สารสกัดเข้มข้นไม่ควรถือว่าเทียบเท่าการรับประทานดอกแคเป็นอาหาร

ข้อห้ามใช้

ไม่ควรใช้ในขนาดสูงหรือสารสกัดเข้มข้นด้วยตนเอง หากไม่มีข้อมูลด้านขนาดและความปลอดภัยที่ชัดเจน
หญิงตั้งครรภ์และให้นมบุตร : ควรหลีกเลี่ยงการใช้ในรูปแบบสารสกัดหรือยา เว้นแต่ได้รับคำแนะนำจากแพทย์หรือผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทย
ผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือรับประทานยาหลายชนิด : ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนใช้เป็นยา
ผู้ที่มีประวัติแพ้พืชวงศ์ถั่ว : ควรระมัดระวังการบริโภคหรือใช้ผลิตภัณฑ์จากแค
ไม่ควรใช้แคแดงแทนการรักษาโรคติดเชื้อ วัณโรค มะเร็ง หรือโรคเรื้อรังอื่น ๆ แม้งานวิจัยระดับห้องปฏิบัติการจะพบฤทธิ์ที่น่าสนใจก็ตาม

ปฏิกิริยาระหว่างสมุนไพรกับยา

ยังมีข้อมูลทางคลินิกเกี่ยวกับ ปฏิกิริยาระหว่างแคแดงกับยา ค่อนข้างจำกัด
งานวิจัยส่วนใหญ่เป็นการศึกษาสารสกัดในเซลล์หรือสัตว์ทดลอง จึงยังไม่สามารถระบุคู่ยาที่มีปฏิกิริยาอย่างแน่นอนได้
ผู้ที่ใช้ ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาลดน้ำตาล ยาลดความดัน ยากดประสาท ยากันชัก หรือยาที่มีผลต่อตับและไต ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้สารสกัดแคแดงในรูปแบบเข้มข้น
หากใช้แคเป็นผักหรือดอกไม้ประกอบอาหารในปริมาณปกติ ความเสี่ยงย่อมแตกต่างจากการใช้สารสกัดเข้มข้น

การใช้ในอาหาร

ดอกแคแดง : ใช้เป็นผักพื้นบ้าน นิยมล้างและเด็ดเกสรตัวผู้ที่มีรสขมออกก่อนนำไปปรุงอาหาร
อาหารไทย : ใช้ในแกงส้ม แกงแค ลวกหรือรับประทานกับน้ำพริก และนำไปชุบแป้งทอดหรือผัด
ใบและยอดอ่อน : สามารถนำมาปรุงอาหารได้ในบางพื้นที่
ฝักอ่อน : มีการนำมาใช้เป็นผักในบางประเทศ
คุณค่าทางอาหาร : แคเป็นพืชผักที่มีการบริโภคในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และดอกเป็นส่วนที่มีความสำคัญต่อวัฒนธรรมอาหารไทย

การใช้ในผลิตภัณฑ์

ผลิตภัณฑ์สมุนไพร : มีการนำใบ ดอก เปลือก และส่วนอื่นของแคไปศึกษาสำหรับพัฒนาสารสกัดสมุนไพร
ผลิตภัณฑ์อาหาร : ดอกและยอดอ่อนสามารถใช้เป็นวัตถุดิบอาหารและผักพื้นบ้าน
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร : มีงานวิจัยเกี่ยวกับสารสกัด Sesbania grandiflora ในรูปแบบผลิตภัณฑ์เฉพาะ เช่น ผลิตภัณฑ์ด้านเส้นผม แต่ไม่ควรเหมารวมว่าผลิตภัณฑ์ดังกล่าวมีสรรพคุณเท่ากับแคแดงสดหรือยาไทย
ผลิตภัณฑ์เครื่องสำอาง : สารสกัดจากพืชชนิดนี้ได้รับความสนใจจากองค์ประกอบกลุ่มฟีนอลิกและฟลาโวนอยด์ แต่ประสิทธิผลของผลิตภัณฑ์แต่ละชนิดขึ้นอยู่กับสูตรและมาตรฐานการผลิต

การเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษา

ใบและยอด : เก็บส่วนอ่อนที่สมบูรณ์ ไม่มีโรคหรือแมลงทำลาย
ดอก : เก็บดอกตูมหรือดอกที่ยังสดสำหรับบริโภคและแปรรูป
เปลือกต้น : หากใช้เป็นเครื่องยา ควรเก็บจากต้นที่สมบูรณ์และเก็บอย่างมีหลักเกณฑ์เพื่อไม่ให้ต้นเสียหายมากเกินไป
การทำแห้ง : ส่วนที่นำไปทำเครื่องยาควรทำความสะอาด หั่นตามความเหมาะสม และผึ่งหรืออบด้วยอุณหภูมิที่เหมาะสมจนความชื้นลดลง
การเก็บรักษา : เครื่องยาที่แห้งแล้วควรเก็บในภาชนะสะอาด ปิดสนิท ป้องกันความชื้น แสงแดด แมลง และเชื้อรา
การเก็บวัตถุดิบ : ควรติดฉลากชื่อพืช ส่วนที่ใช้ วันเก็บ และแหล่งที่มา เพื่อป้องกันการปะปนกับพืชชนิดอื่น

ภูมิปัญญาท้องถิ่น

แคแดงและแคขาว : ในเภสัชกรรมไทยจัดอยู่ในกลุ่ม “แคทั้ง 2” ซึ่งแตกต่างกันตามสีดอก แต่เป็นพืชชนิดเดียวกันทางพฤกษศาสตร์
เปลือกต้น : ใช้เป็นยารสฝาดสำหรับ คุมธาตุ แก้บิดมูกเลือด และสมานแผล
ใบ : มีภูมิปัญญาการนำไปใช้เป็นยาสมุนไพรและเป็นส่วนประกอบของตำรับยาไทยบางชนิด
อาหารและยา : แคมีลักษณะเด่นตรงที่เป็นทั้ง พืชอาหารและสมุนไพร จึงมีความสัมพันธ์กับวิถีชีวิตของชุมชนไทยอย่างใกล้ชิด
การเกษตร : เป็นพืชโตเร็วที่ใช้เป็นแนวรั้ว พืชให้ร่มเงา และช่วยปรับปรุงดินจากความสามารถในการอยู่ร่วมกับจุลินทรีย์ตรึงไนโตรเจน

ประวัติและวัฒนธรรม

แคเป็นพืชที่มีประวัติการใช้เป็นอาหารและสมุนไพรในเอเชียเขตร้อนมาเป็นเวลานาน
ในประเทศไทย ดอกแค เป็นผักพื้นบ้านที่พบในอาหารหลายภูมิภาค โดยเฉพาะแกงส้ม แกงแค และการลวกจิ้มน้ำพริก
ในระบบอายุรเวทของอินเดีย แคหรือ Agastya มีประวัติการใช้เป็นทั้งอาหารและยา และปรากฏในตำรับสมุนไพรดั้งเดิมหลายรูปแบบ
ชื่อสามัญ “Vegetable Hummingbird” สื่อถึงลักษณะของดอกที่มีรูปทรงคล้ายจะงอยปากหรือรูปร่างของนกฮัมมิงเบิร์ด
การที่แคให้ทั้งดอก ใบ และฝักที่สามารถใช้เป็นอาหาร ทำให้เป็นพืชที่มีคุณค่าทั้งด้าน อาหารพื้นบ้าน สมุนไพร และเกษตรกรรม

สถานะการอนุรักษ์

สถานะ IUCN : Data Deficient (DD) ตามการประเมินระดับโลกปี 2023 เนื่องจากยังมีข้อจำกัดเกี่ยวกับข้อมูลประชากรและถิ่นกำเนิดดั้งเดิมของชนิดพันธุ์
สถานะในประเทศไทย : เป็นพืชที่มีการปลูกอย่างแพร่หลายและไม่ใช่สมุนไพรที่อยู่ในกลุ่มพืชหายากของไทย
การอนุรักษ์ : ควรส่งเสริมการเก็บรักษาพันธุกรรมแคพันธุ์พื้นเมือง โดยเฉพาะพันธุ์ที่มีลักษณะดอก สีดอก ผลผลิต และคุณค่าทางอาหารแตกต่างกัน

ข้อมูลอนุกรมวิธาน

อาณาจักร (Kingdom) : Plantae
ไฟลัม (Phylum) : Streptophyta
ชั้น (Class) : Equisetopsida
ชั้นย่อย (Subclass) : Magnoliidae
อันดับ (Order) : Fabales
วงศ์ (Family) : Fabaceae
วงศ์ย่อย (Subfamily) : Faboideae หรือ Papilionoideae
สกุล (Genus) : Sesbania
ชนิด (Species) : Sesbania grandiflora
ชื่อวิทยาศาสตร์ที่ยอมรับ : Sesbania grandiflora (L.) Poir.
ชื่อพ้องที่สำคัญ : Agati grandiflora (L.) Desv., Aeschynomene grandiflora (L.) L., Robinia grandiflora L., Coronilla grandiflora (L.) Willd.

การตรวจสอบเอกลักษณ์สมุนไพร

ลักษณะเด่นสำหรับตรวจสอบเบื้องต้น : ไม้ต้นโตเร็ว ลำต้นเนื้อค่อนข้างอ่อน ใบประกอบแบบขนนก มีใบย่อยจำนวนมาก และดอกขนาดใหญ่ลักษณะคล้ายดอกถั่ว
ดอกแคแดง : จุดสังเกตสำคัญคือดอกสีแดงถึงแดงเข้ม แตกต่างจากแคดอกขาวที่มีดอกสีขาว
ผล : ฝักยาวเรียว มีเมล็ดหลายเมล็ดอยู่ภายใน
ใบแห้ง : ควรมีลักษณะสอดคล้องกับใบประกอบแบบขนนกและมีใบย่อยจำนวนมาก
เปลือกต้นแห้ง : ควรตรวจสอบลักษณะสี เนื้อสัมผัส กลิ่น และรสตามมาตรฐานเครื่องยา
การยืนยันชนิดพันธุ์ : สำหรับงานวิจัยหรือการผลิตยา ควรมีตัวอย่างพรรณไม้ต้นแบบ (voucher specimen) และระบุชนิดโดยนักพฤกษศาสตร์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านอนุกรมวิธาน
ข้อควรระวังในการระบุชนิด : ชื่อพื้นเมือง “แคแดง” อาจใช้กับพืชต่างชนิดในบางพื้นที่ เช่น แคแสด (Spathodea campanulata) ดังนั้นควรตรวจสอบชื่อวิทยาศาสตร์และลักษณะทางพฤกษศาสตร์ทุกครั้งก่อนนำมาใช้เป็นสมุนไพร

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. (ม.ป.ป.). คลังความรู้สมุนไพร. กระทรวงสาธารณสุข.
คณะการแพทย์แผนไทย มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์. (ม.ป.ป.). คณาเภสัช: จุลพิกัดต่างกันที่สี – แคทั้ง 2.
มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา. (2567). แคบ้าน. ศูนย์เรียนรู้และอนุรักษ์พันธุ์พืชสมุนไพรไทย.
สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนเสาไห้ “วิมลวิทยานุกูล”. (ม.ป.ป.). แคบ้าน.
มหาวิทยาลัยมหิดล คณะเภสัชศาสตร์. (2556). ยาเขียว ยาไทยใช้ได้ทั้งผู้ใหญ่และเด็ก.
สำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพและฐานข้อมูลทรัพยากรชีวภาพ. (ม.ป.ป.). Sesbania grandiflora. TH-BIF.
Arthanari, S., & Periyasamy, P. (2022). Phenolic composition, antioxidant and anti-fibrotic effects of Sesbania grandiflora L. (Agastya) – An edible medicinal plant. AYU, 41(4), 242–249. https://doi.org/10.4103/ayu.AYU_198_19
Hasan, N., Osman, H., & Mohamad, S. (2012). The chemical components of Sesbania grandiflora root and their antituberculosis activity. Pharmaceuticals, 5(8), 882–889. https://doi.org/10.3390/ph5080882
Kew Science. (2026). Sesbania grandiflora (L.) Poir. Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew.
Kasture, V. S., Deshmukh, V. K., & Chopde, C. T. (2002). Anxiolytic and anticonvulsive activity of Sesbania grandiflora leaves in experimental animals. Phytotherapy Research, 16(5), 455–460. https://doi.org/10.1002/ptr.971
Mokhtar, F. A., Ahmed, M., & Al Dhanhani, A. S. (2025). Distribution, phytochemical insights, and cytotoxic potential of the Sesbania genus: A comprehensive review of Sesbania grandiflora, Sesbania sesban, and Sesbania cannabina. Pharmaceuticals, 18(1), 64. https://doi.org/10.3390/ph18010064
Viswambharan, V. L., Ramesh, M. M., Adarkar, R., Nison, M., Kotian, M., Pai, V. R., Bhat, C. K. S., & Lobo, R. (2026). Sesbania grandiflora (L.) Pers.: A review of its phytochemistry, molecular pharmacology, and clinical potential. Journal of Applied Pharmaceutical Science, 16(3), 1–13.
Doddola, S., Pasupulati, H., Koganti, B., & Prasad, K. V. S. R. G. (2008). Evaluation of Sesbania grandiflora for antiurolithiatic and antioxidant properties. Journal of Natural Medicines, 62(3), 300–307. https://doi.org/10.1007/s11418-008-0235-2