โกงกางใบใหญ่
โกงกางใบใหญ่ เป็นไม้ยืนต้นในระบบนิเวศป่าชายเลนที่มีความสำคัญทั้งด้านการอนุรักษ์ชายฝั่งและการใช้ประโยชน์ตาม ภูมิปัญญาสมุนไพรไทย โดยเฉพาะ เปลือกต้น ซึ่งมีรสฝาดและมีสารแทนนินในปริมาณมาก จึงมีการนำมาใช้ตามภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อช่วยห้ามเลือด สมานแผล และบรรเทาอาการท้องร่วงและบิด อย่างไรก็ตาม หลักฐานทางคลินิกในมนุษย์ยังมีจำกัด จึงควรแยกการใช้ตามภูมิปัญญาออกจากข้อสรุปด้านประสิทธิผลทางการแพทย์สมัยใหม่
ข้อมูลพื้นฐานของสมุนไพร
- ชื่อสมุนไพร: โกงกางใบใหญ่
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Rhizophora mucronata Poir.
- ชื่อพ้องที่พบในเอกสารอนุกรมวิธาน: Rhizophora macrorrhiza Griff., Rhizophora latifolia Miq. และชื่อพ้องอื่นบางชื่อ
- วงศ์: Rhizophoraceae
- ชื่อสามัญ: Asiatic mangrove, Red mangrove, Loop-root mangrove
- ชื่อท้องถิ่น: กงกอน, กงกางนอก, กงเกง, กางเกง, พังกา, พังกาใบใหญ่ และชื่อท้องถิ่นอื่นตามแต่ละพื้นที่
- ลักษณะการใช้เป็นสมุนไพร: ส่วนที่กล่าวถึงในตำรับและภูมิปัญญาพื้นบ้านมากที่สุดคือ เปลือกต้น โดยเฉพาะการใช้เป็นยาฝาดสมานและห้ามเลือด
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
- ต้น: เป็นไม้ยืนต้นไม่ผลัดใบ ขนาดกลางถึงใหญ่ สูงประมาณ 20–30 เมตร และบางแหล่งรายงานว่าสามารถสูงได้ประมาณ 30–40 เมตร ลำต้นค่อนข้างตรง มีรากค้ำจุนจำนวนมากบริเวณโคนต้น ช่วยพยุงต้นในพื้นที่ดินเลน
- เปลือก: เปลือกนอกสีเทาถึงดำ มีลักษณะหยาบและแตกเป็นร่องทั้งตามยาวและตามขวางคล้ายตาราง เมื่อเปลือกด้านนอกถูกกระแทกหรือเปิดออก เปลือกด้านในมีสีเหลืองถึงส้ม
- ใบ: เป็นใบเดี่ยว เรียงตรงข้ามสลับตั้งฉาก ใบมีขนาดค่อนข้างใหญ่ รูปรีหรือรูปรีกว้าง ยาวประมาณ 8–24 เซนติเมตร กว้างประมาณ 5–13 เซนติเมตร ปลายใบมีติ่งแหลมแข็ง โคนใบสอบ ใบด้านบนสีเขียว ส่วนด้านล่างออกเหลืองและอาจมีจุดสีดำขนาดเล็กกระจายอยู่
- ดอก: ออกเป็นช่อบริเวณซอกใบ ช่อหนึ่งมีหลายดอก กลีบเลี้ยง 4 กลีบ กลีบดอก 4 กลีบ สีขาวหรือเหลืองอ่อน ขอบกลีบดอกมีขนละเอียด
- ผล: รูปคล้ายไข่หรือรูปไข่ปลายคอด เมื่อแก่มีสีน้ำตาลอมเขียว
- ฝัก/ต้นกล้า: มีการงอกของเมล็ดขณะยังติดอยู่กับต้น หรือ vivipary ทำให้เกิดส่วน hypocotyl ยาวคล้ายฝัก สามารถหลุดออกจากต้นและปักลงในดินเลนเพื่อเจริญเป็นต้นใหม่
ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์
- โกงกางใบใหญ่มีการกระจายพันธุ์กว้างในเขตร้อนของโลกเก่า ตั้งแต่แอฟริกาตะวันออก มาดากัสการ์ เอเชียใต้ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ ออสเตรเลียตอนเหนือ ไปจนถึงหมู่เกาะในแปซิฟิก
- ในประเทศไทยพบตาม ป่าชายเลน ชายฝั่งทะเล ปากแม่น้ำ ริมคลอง และบริเวณที่มีน้ำทะเลขึ้นถึงเป็นประจำ โดยชอบพื้นที่ดินเลนและชายฝั่งของปากแม่น้ำหรือคลองที่ได้รับอิทธิพลจากน้ำขึ้นน้ำลง
- มีรายงานการพบในหลายจังหวัดของประเทศไทย ครอบคลุมภาคตะวันตก ภาคกลาง ภาคตะวันออก และภาคใต้ ทั้งฝั่งอ่าวไทยและฝั่งทะเลอันดามัน
การปลูกและการขยายพันธุ์
- การขยายพันธุ์ด้วยฝัก: เป็นวิธีสำคัญ เนื่องจากโกงกางใบใหญ่มีลักษณะการงอกของเมล็ดตั้งแต่อยู่บนต้นแบบ vivipary
- ควรเลือก ฝักหรือ propagule ที่สมบูรณ์ ไม่มีร่องรอยการทำลายจากโรคหรือแมลง
- หลังเก็บควรนำไปปลูกโดยเร็ว เนื่องจากความสามารถในการตั้งตัวของ propagule อาจลดลงเมื่อเก็บไว้นาน
- พื้นที่ปลูกควรเป็น ดินเลนหรือดินเลนปนทราย มีความชื้นสูงและได้รับน้ำทะเลขึ้นถึงเป็นระยะ
- งานศึกษาพบว่า propagule ของ R. mucronata สามารถลอยน้ำและแพร่กระจายไปตามกระแสน้ำได้ และสามารถตั้งรากได้ดีในสภาพแวดล้อมที่มีความเค็มไม่สูงเกินไป
ส่วนที่ใช้เป็นยา
- เปลือกต้น: เป็นส่วนที่มีการกล่าวถึงในตำรับและภูมิปัญญาการแพทย์พื้นบ้านมากที่สุด ใช้ในลักษณะยาฝาดสมาน ห้ามเลือด และบรรเทาอาการท้องร่วงหรือบิด
- ใบอ่อน: มีการใช้ตามภูมิปัญญาท้องถิ่นในการบดพอกแผลและช่วยห้ามเลือด
- รากอ่อน ผลอ่อน และฝักอ่อน: มีการใช้ในภูมิปัญญาท้องถิ่นบางพื้นที่ แต่ข้อมูลด้านประสิทธิผลและความปลอดภัยยังมีจำกัด
สรรพคุณทางสมุนไพร มีการใช้ตามภูมิปัญญา
หมายเหตุ: รายการต่อไปนี้เป็นข้อมูลการใช้ตาม ภูมิปัญญาพื้นบ้านและเอกสารสมุนไพร ไม่ควรตีความว่าเป็นข้อบ่งใช้ที่ได้รับการยืนยันจากการทดลองทางคลินิก
- แก้ท้องร่วง: เปลือกต้นนำมาต้มเป็นน้ำดื่มตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน
- แก้บิดและบิดเรื้อรัง: มีการใช้เปลือกต้นต้มดื่ม
- ช่วยห้ามเลือด: เปลือกต้นหรือใบอ่อนนำมาตำละเอียดแล้วใช้ภายนอกกับบาดแผลตามภูมิปัญญา
- ช่วยสมานแผล: มีการใช้เปลือกต้นบดหรือใช้น้ำจากเปลือกสำหรับชะล้างแผล
- แก้คลื่นเหียนและอาเจียน: มีรายงานการใช้เปลือกต้นตามภูมิปัญญา
- อาเจียนเป็นเลือด: มีการบันทึกการใช้เปลือกต้นในตำรับพื้นบ้าน
- เบาหวาน: มีการบันทึกในภูมิปัญญาพืชสมุนไพรบางพื้นที่ แต่ยังไม่ควรนำไปใช้แทนยารักษาโรคเบาหวาน เนื่องจากหลักฐานทางคลินิกยังไม่เพียงพอ
- ฟกช้ำดำเขียว: มีการใช้ตามภูมิปัญญาท้องถิ่นบางแห่ง
วิธีใช้
ตามฐานข้อมูลภูมิปัญญาพืชสมุนไพรของกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง มีการบันทึกวิธีใช้แบบพื้นบ้าน ได้แก่
- เปลือกต้น: ต้มเป็นยาหม้อสำหรับดื่ม หรือบดให้ละเอียดใช้พอกแผลสด
- ใบอ่อน: บดละเอียดใช้ปิดหรือพอกแผลสด และบางพื้นที่นำใบอ่อนแห้งมาชงน้ำร้อนดื่มคล้ายชา
- รากอ่อน: มีการรับประทานสดตามภูมิปัญญาเพื่อเป็นยาบำรุงกำลัง
- ผลอ่อน: มีการเคี้ยวแล้วใช้พ่นบริเวณแผลตามความเชื่อพื้นบ้านเกี่ยวกับพิษจากปลาทะเล
- ฝักอ่อน: บางพื้นที่นำมาต้มเอาน้ำดื่มเพื่อบรรเทาอาการปวดหลังปวดเอว
ข้อควรระวัง: วิธีใช้ข้างต้นเป็นข้อมูลภูมิปัญญาพื้นบ้าน ไม่ใช่ขนาดยามาตรฐานทางการแพทย์ และไม่ควรนำไปใช้รักษาโรครุนแรงโดยไม่ปรึกษาผู้ประกอบวิชาชีพด้านสุขภาพ
ในบัญชียาจากสมุนไพร
จากการตรวจสอบข้อมูลที่ค้นได้ ยังไม่พบหลักฐานที่น่าเชื่อถือว่าโกงกางใบใหญ่ (Rhizophora mucronata) เป็นรายการสมุนไพรในบัญชียาหลักแห่งชาติด้านยาจากสมุนไพร ดังนั้นไม่ควรระบุว่าเป็นสมุนไพรในบัญชีดังกล่าวโดยไม่มีเอกสารทางราชการยืนยัน
สารสำคัญ
มีการศึกษาพบสารพฤกษเคมีหลายกลุ่มในโกงกางใบใหญ่ โดยองค์ประกอบอาจแตกต่างกันตามส่วนของพืช แหล่งที่ปลูก ตัวทำละลาย และวิธีการสกัด
- แทนนิน (tannins): พบเด่นในเปลือกและมีความสัมพันธ์กับคุณสมบัติฝาดสมาน
- ฟลาโวนอยด์ (flavonoids)
- ฟีนอลิก (phenolics)
- อัลคาลอยด์ (alkaloids)
- สเตียรอยด์ (steroids)
- ซาโปนิน (saponins)
- เทอร์พีนอยด์ (terpenoids)
- ไกลโคไซด์ (glycosides)
- โพลีฟีนอล (polyphenols)
- โพลีแซ็กคาไรด์ (polysaccharides)
มีรายงานสารเฉพาะชนิด เช่น catechin, epicatechin, epigallocatechin, epicatechin gallate, daidzein, naringenin, β-sitosterol และ rutin จากส่วนต่าง ๆ ของพืช
งานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์
งานวิจัยเกี่ยวกับ Rhizophora mucronata เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง แต่หลักฐานส่วนใหญ่ยังอยู่ในระดับ การศึกษาในหลอดทดลอง การทดลองในสัตว์ และการทบทวนวรรณกรรม มากกว่าการทดลองทางคลินิกในมนุษย์
- บทความทบทวนปี 2023 รวบรวมสารประกอบจากส่วนต่าง ๆ ของพืชได้ประมาณ 60 ชนิด และรายงานศักยภาพทางชีวภาพหลายด้าน เช่น ต้านอนุมูลอิสระ ต้านการอักเสบ ต้านจุลชีพ ต้านเบาหวาน และฤทธิ์ต่อเซลล์มะเร็ง
- งานวิจัยล่าสุดที่ศึกษาสารสกัดจากโกงกางใบใหญ่พบสาร N-trans-para-caffeoyl-tyramine, β-sitosterol และ rutin และพบฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ รวมถึงฤทธิ์ระงับปวดในแบบจำลองสัตว์ทดลอง
- งานวิจัยเกี่ยวกับดอกในปี 2025 พบสารเมแทบอไลต์หลายชนิดและรายงานศักยภาพด้านฤทธิ์ต้านจุลชีพและต้านเซลล์มะเร็งในระดับห้องปฏิบัติการ
การศึกษาทางเภสัชวิทยา
มีรายงานการศึกษาฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาของสารสกัดโกงกางใบใหญ่ในหลายด้าน ได้แก่
- ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ: สารสกัดจากใบและส่วนอื่นของพืชมีสารกลุ่มฟีนอลิกและฟลาโวนอยด์ และแสดงความสามารถในการกำจัดอนุมูลอิสระในแบบจำลองทดลอง
- ฤทธิ์ต้านการอักเสบ: มีรายงานทั้งในหลอดทดลองและสัตว์ทดลอง
- ฤทธิ์ต้านจุลชีพ: สารสกัดบางชนิดมีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อแบคทีเรียและเชื้อราบางสายพันธุ์
- ฤทธิ์ลดระดับน้ำตาล: มีผลการทดลองทั้งในหลอดทดลองและสัตว์ทดลอง แต่ยังไม่เพียงพอที่จะยืนยันประสิทธิผลในการรักษาโรคเบาหวานในมนุษย์
- ฤทธิ์ระงับปวด: มีรายงานในแบบจำลองสัตว์ทดลอง
- ฤทธิ์ต้านเซลล์มะเร็ง: พบศักยภาพในระดับเซลล์และสัตว์ทดลองบางรูปแบบ แต่ยังไม่ใช่หลักฐานว่ารักษามะเร็งในมนุษย์ได้
- ฤทธิ์ต้านไวรัส: มีรายงานการศึกษาบางส่วนเกี่ยวกับสารจากโกงกางใบใหญ่ โดยเฉพาะกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับ HIV แต่ยังอยู่ในระดับงานวิจัย ไม่ใช่ข้อบ่งใช้ทางคลินิก
ความปลอดภัย
ข้อมูลด้านความปลอดภัยของโกงกางใบใหญ่ยังไม่สมบูรณ์ โดยเฉพาะการใช้ในมนุษย์เป็นระยะเวลานาน
- การทดลองสารสกัดใบด้วยเมทานอลในหนูพบว่า การให้ครั้งเดียวในขนาด 250–2,000 มก./กก. ไม่ทำให้สัตว์ทดลองเสียชีวิต แต่ขนาดสูงสุดมีการเปลี่ยนแปลงของเอนไซม์ตับและพบความผิดปกติทางพยาธิสภาพของตับและระบบประสาท
- การศึกษาสารสกัดจากเปลือกในหนูไม่พบการเสียชีวิตแม้ได้รับขนาดสูงถึง 3,200 มก./กก. และรายงานค่า oral LD50 มากกว่า 5,000 มก./กก. ในการศึกษานั้น อย่างไรก็ตาม ผลดังกล่าวไม่สามารถนำมาแปลตรง ๆ เป็นขนาดที่ปลอดภัยสำหรับมนุษย์ได้
- เปลือกมี แทนนินสูง การรับประทานสารสกัดเข้มข้นหรือใช้ต่อเนื่องเป็นเวลานานจึงควรระมัดระวัง โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคทางเดินอาหารหรือมีปัญหาด้านโภชนาการ
ข้อห้ามใช้
- ไม่ควรใช้โกงกางใบใหญ่เป็นยารักษาโรคแทนการรักษามาตรฐาน โดยเฉพาะ โรคเบาหวาน เลือดออกผิดปกติ ท้องร่วงรุนแรง หรือบิด
- หลีกเลี่ยงการรับประทานสารสกัดเข้มข้นหรือใช้เป็นเวลานานโดยไม่มีคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ
- ผู้ตั้งครรภ์ เด็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีโรคประจำตัว ควรปรึกษาผู้ประกอบวิชาชีพด้านสุขภาพก่อนใช้ในรูปแบบรับประทาน
- หากมีอาการท้องร่วงร่วมกับไข้สูง ถ่ายเป็นเลือด ขาดน้ำ หรืออาการรุนแรง ควรพบแพทย์ ไม่ควรพึ่งสมุนไพรเพียงอย่างเดียว
ปฏิกิริยาระหว่างสมุนไพรกับยา
ยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกที่เพียงพอสำหรับระบุ ปฏิกิริยาระหว่างโกงกางใบใหญ่กับยาชนิดใดอย่างแน่นอน จึงควรใช้ความระมัดระวัง โดยเฉพาะสารสกัดที่มีความเข้มข้นสูง
เนื่องจากมีการศึกษาพบฤทธิ์ทางชีวภาพ เช่น ฤทธิ์ลดน้ำตาลและฤทธิ์ที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบ จึงควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรหากใช้ร่วมกับ ยารักษาเบาหวาน ยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด หรือยาที่มีผลต่อตับ ทั้งนี้ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะยืนยันคู่ยาหรือกลไกปฏิกิริยาเฉพาะเจาะจง
การใช้ในอาหาร
มีข้อมูลว่าผลและส่วนอ่อนของโกงกางในบางวัฒนธรรมถูกนำมาใช้เป็นอาหาร โดยอาจนำผลมาปรุงสุกหรือแปรรูป และมีรายงานการใช้ส่วนอ่อนเป็นผักในบางพื้นที่
อย่างไรก็ตาม ส่วนต่าง ๆ ของโกงกางมีแทนนินและสารพฤกษเคมีหลายชนิด จึงควรผ่านกระบวนการเตรียมที่เหมาะสม และไม่ควรถือว่าทุกส่วนของพืชสามารถรับประทานสดได้อย่างปลอดภัย
การใช้ในผลิตภัณฑ์
- เปลือก: เป็นแหล่งแทนนิน ใช้ในการฟอกหนังและย้อมวัสดุ เช่น เชือก แห และอวน
- สารสกัดเปลือก: มีศักยภาพในการพัฒนาเป็นแหล่งสารต้านอนุมูลอิสระหรือสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพ
- งานอุตสาหกรรม: แทนนินจากเปลือกมีการศึกษาสำหรับการผลิตกาวที่ใช้กับไม้อัดและวัสดุไม้ประกอบ
- ไม้: มีการใช้ทำฟืนและถ่านคุณภาพดี รวมถึงการใช้งานบางประเภทในชุมชนชายฝั่ง
การเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษา
- เปลือกต้น: ควรเก็บจากต้นที่สมบูรณ์และหลีกเลี่ยงการลอกเปลือกรอบลำต้น เพราะอาจทำให้ต้นตายและส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศป่าชายเลน
- ใบ: เลือกใบที่สมบูรณ์ ไม่มีเชื้อราและสิ่งปนเปื้อน
- ฝัก/propagule: ควรเลือกวัสดุขยายพันธุ์ที่สมบูรณ์และนำไปปลูกโดยเร็ว
- วัตถุดิบสมุนไพรที่เก็บมาแล้วควรทำความสะอาดและทำให้แห้งในสภาพที่เหมาะสมก่อนจัดเก็บ
- ควรเก็บในภาชนะสะอาด แห้ง ปิดสนิท ป้องกันความชื้น แสง และแมลง
- การเก็บเกี่ยวจาก ป่าชายเลนธรรมชาติ ควรคำนึงถึงกฎหมาย การอนุรักษ์ และผลกระทบต่อระบบนิเวศเป็นสำคัญ
ภูมิปัญญาท้องถิ่น
โกงกางใบใหญ่เป็นหนึ่งในพืชที่มีการใช้ประโยชน์ในชุมชนชายฝั่ง โดยเฉพาะชุมชนที่มีความรู้เกี่ยวกับ สมุนไพรป่าชายเลน ตัวอย่างเช่นชุมชนบ้านตันหยงกาโบย จังหวัดสตูล มีบันทึกการใช้เปลือกโกงกางใบใหญ่ตำละเอียดเพื่อชะล้างแผลและห้ามเลือด
ภูมิปัญญาดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าชุมชนชายฝั่งไม่ได้ใช้ป่าชายเลนเพียงเป็นแหล่งอาหารและทรัพยากรเท่านั้น แต่ยังเป็นแหล่ง พืชสมุนไพรและองค์ความรู้การดูแลสุขภาพพื้นบ้าน ที่มีการถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น
ประวัติและวัฒนธรรม
โกงกางเป็นองค์ประกอบสำคัญของวิถีชีวิตชุมชนชายฝั่งเอเชียมาเป็นเวลานาน เปลือกมีการใช้เป็นแหล่ง แทนนิน สำหรับฟอกหนังและย้อมอุปกรณ์ประมง ขณะที่ไม้ถูกนำไปใช้เป็นฟืนและถ่าน
ในประเทศไทย โกงกางใบใหญ่เป็นไม้ป่าชายเลนที่มีความสัมพันธ์กับวิถีชีวิตประมงพื้นบ้าน การใช้ประโยชน์จากทรัพยากรชายฝั่ง และภูมิปัญญาสมุนไพรของชุมชนชายทะเล
สถานะการอนุรักษ์
- สถานะตามการประเมินการอนุรักษ์: Least Concern (LC) หรือ ความเสี่ยงต่ำ
- เหตุผลสำคัญคือโกงกางใบใหญ่มีการกระจายพันธุ์กว้างมาก ตั้งแต่แอฟริกา เอเชียเขตร้อน ออสเตรเลีย ไปจนถึงหมู่เกาะแปซิฟิก และมีรายงานจากพื้นที่จำนวนมาก
- อย่างไรก็ตาม สถานะ LC ไม่ได้หมายความว่าป่าชายเลนในทุกพื้นที่ไม่มีความเสี่ยง การทำลายป่าชายเลน การเปลี่ยนแปลงชายฝั่ง การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ และการใช้ประโยชน์ทรัพยากรอย่างไม่เหมาะสมยังสามารถกระทบต่อประชากรในระดับท้องถิ่นได้
ข้อมูลอนุกรมวิธาน
- Kingdom: Plantae
- Clade: Tracheophytes
- Clade: Angiosperms
- Clade: Eudicots
- Clade: Rosids
- Order: Malpighiales
- Family: Rhizophoraceae
- Genus: Rhizophora L.
- Species: Rhizophora mucronata Poir.
ชื่อ Rhizophora mucronata ได้รับการตีพิมพ์โดย Poiret ในปี ค.ศ. 1804 และอยู่ในวงศ์ Rhizophoraceae
การตรวจสอบเอกลักษณ์สมุนไพร
การระบุโกงกางใบใหญ่ควรพิจารณาลักษณะทางพฤกษศาสตร์ร่วมกัน ไม่ควรอาศัยชื่อท้องถิ่นเพียงอย่างเดียว
- ลำต้น: มีรากค้ำจุนจำนวนมากบริเวณโคนต้น
- ใบ: ใบค่อนข้างใหญ่ รูปรีถึงรูปรีกว้าง ปลายใบมีติ่งแหลมแข็ง
- ดอก: ช่อดอกออกตามซอกใบ มีดอกหลายดอก และดอกมีก้าน
- ผล: รูปไข่และมี hypocotyl งอกออกมาเป็นแท่งยาว
- hypocotyl: สีเขียว ลักษณะยาวและเรียว เป็นลักษณะเด่นของการงอกแบบ vivipary
- เปลือก: ภายนอกสีเทาถึงดำและแตกเป็นร่อง เมื่อเปิดเปลือกพบเนื้อในสีเหลืองถึงส้ม
การจำแนกทางพฤกษศาสตร์ในประเทศไทยสามารถใช้ลักษณะของ ใบ ดอก ผล hypocotyl และกายวิภาคของใบ ร่วมกัน โดยงานทบทวนอนุกรมวิธานของ Rhizophora ในประเทศไทยปี 2024 ได้จัดทำคำวินิจฉัยและกุญแจจำแนกสำหรับชนิดที่พบในประเทศไทย
สำหรับการตรวจสอบวัตถุดิบสมุนไพรที่ผ่านการแปรรูป ควรใช้ข้อมูลทาง กายวิภาคศาสตร์พืช การตรวจสารสำคัญ และโครมาโทกราฟี ร่วมด้วย หากต้องการมาตรฐานระดับห้องปฏิบัติการ
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง. (ม.ป.ป.). ภูมิปัญญาพืชสมุนไพร: โกงกางใบใหญ่. กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม.
- โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ. (ม.ป.ป.). โกงกางใบใหญ่.
- Ngernsaengsaruay, C., Chanton, P., Leksungnoen, N., Uthairatsamee, S., & Mianmit, N. (2024). การทบทวนอนุกรมวิธานสกุล Rhizophora ในประเทศไทย. PeerJ, 12, e17460. https://doi.org/10.7717/peerj.17460
- Roy, U. K., Sarkar, C., Jamaddar, S., Mondal, B., Ramproshad, S., Zulfiquar, T. N., Panthi, S., Mondal, M., Mukerjee, N., Rahman, M. H., Roy, P., Ahmad, Z., Khan, F. S., & Sweilam, S. H. (2023). A detailed assessment of the traditional applications, bioactive content, pharmacology, and toxicity of Rhizophora mucronata. Journal of Herbal Medicine, 41, 100702. https://doi.org/10.1016/j.hermed.2023.100702
- Sida, N. A., Trinovitasari, N., Malina, R., Sabarudin, Kasmawati, H., & Ruslin. (2024). Rhizophora mucronata dalam pengobatan sindrom metabolik–ทบทวน kandungan senyawa dan farmakologi. Lansau: Jurnal Ilmu Kefarmasian, 2(2), 88–109. https://doi.org/10.33772/lansau.v2i2.28
- Nithyanandam, R., et al. (2014). Safety and toxicological evaluation of Rhizophora mucronata (a mangrove from Vellar estuary, India): Assessment of mutagenicity, genotoxicity and in vivo acute toxicity. Molecular Biology Reports. https://doi.org/10.1007/s11033-013-2981-9
- Ngernsaengsaruay, C., Chanton, P., Leksungnoen, N., Uthairatsamee, S., & Mianmit, N. (2024). A taxonomic revision of Rhizophora L. (Rhizophoraceae) in Thailand. PeerJ, 12, e17460. https://doi.org/10.7717/peerj.17460
- Tomlinson, P. B. (1986). The botany of mangroves. Cambridge University Press.
