ขลู่

ขลู่ เป็นสมุนไพรพื้นบ้านของไทยที่พบมากบริเวณพื้นที่ชุ่มน้ำ ชายฝั่งทะเล และแนวป่าชายเลน เป็นไม้พุ่มที่มีกลิ่นหอมเฉพาะตัวเมื่อขยี้ใบ นิยมใช้ทั้งในด้าน สมุนไพรไทย อาหารพื้นบ้าน และชาขลู่ โดยเฉพาะใบซึ่งเป็นส่วนที่นำมาใช้ประโยชน์อย่างแพร่หลาย ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ในปัจจุบันพบว่า ขลู่มีสารกลุ่ม caffeoylquinic acids, flavonoids, phenolic compounds และ terpenoids ซึ่งเกี่ยวข้องกับฤทธิ์ทางชีวภาพหลายด้าน เช่น การต้านอนุมูลอิสระและการต้านการอักเสบ

ข้อมูลพื้นฐานของสมุนไพร

ชื่อสมุนไพร: ขลู่
ชื่อไทย: ขลู่
ชื่อท้องถิ่น: ขลู, หนวดงิ้ว, หนวดงั่ว, หนวดวัว และมีชื่อเรียกแตกต่างกันตามท้องถิ่น
ชื่อสามัญ: Indian camphorweed, Indian marsh fleabane, Pluchea
ชื่อวิทยาศาสตร์: Pluchea indica (L.) Less.
วงศ์: Asteraceae หรือ Compositae
ลักษณะการเจริญเติบโต: ไม้พุ่มอายุหลายปี ใบเขียวตลอดปี
ส่วนที่นิยมใช้: ส่วนเหนือดิน โดยเฉพาะ ใบ
กลิ่น: ใบมีกลิ่นหอมเฉพาะตัวและมีกลิ่นชัดเจนเมื่อขยี้
การใช้ประโยชน์: สมุนไพรพื้นบ้าน ชาสมุนไพร อาหาร และผลิตภัณฑ์จากใบขลู่

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ต้น: เป็นไม้พุ่มไม่ผลัดใบ แตกกิ่งก้านมาก ลำต้นตั้งตรงหรือเอนเล็กน้อย โดยทั่วไปสูงประมาณ 0.5–2 เมตร และบางแหล่งรายงานว่าสามารถสูงได้ถึงประมาณ 3 เมตร กิ่งมีลักษณะเป็นทรงกระบอกและกิ่งอ่อนอาจมีขนละเอียด
ใบ: เป็นใบเดี่ยว เรียงสลับ ก้านใบสั้นมากหรือเกือบไม่มีก้าน รูปไข่กลับถึงรูปใบหอกกลับ ปลายใบแหลมหรือมน โคนใบสอบ ขอบใบหยักเป็นฟันเลื่อย แผ่นใบค่อนข้างหนาและเป็นกระดาษ ขนาดประมาณกว้าง 1–5 เซนติเมตร ยาว 2–9 หรือประมาณ 2.5–10 เซนติเมตร ใบมีกลิ่นหอมฉุนเมื่อขยี้
ดอก: ออกเป็นช่อบริเวณปลายกิ่งหรือตามซอกใบ ช่อดอกมีดอกย่อยขนาดเล็กจำนวนมาก ดอกมีสีขาวอมม่วง ชมพู หรือม่วงอ่อน
ผล: เป็นผลแห้งแบบ achene ขนาดเล็ก มีสันตามยาวและมีขนพู่สีขาวที่ช่วยในการกระจายเมล็ด
ราก: เป็นระบบรากของไม้พุ่ม มีรายงานการนำรากมาใช้ศึกษาฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา โดยเฉพาะด้านการต้านการอักเสบและต้านอนุมูลอิสระ

ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์

ขลู่มีถิ่นกำเนิดในเขตร้อนและกึ่งเขตร้อนของเอเชีย และมีการกระจายพันธุ์ต่อเนื่องไปถึงทางตอนเหนือของออสเตรเลีย พบในประเทศไทย เมียนมา ลาว กัมพูชา เวียดนาม มาเลเซีย อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ ไต้หวัน จีนตอนใต้ และพื้นที่อื่น ๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ในประเทศไทยพบได้มากตาม พื้นที่ชื้นแฉะ ชายฝั่งทะเล ป่าชายเลน ขอบลำคลอง และบริเวณที่ได้รับอิทธิพลจากน้ำเค็ม โดยสามารถเจริญได้ในดินหลายประเภทและทนต่อสภาพแวดล้อมชายฝั่งได้ดี

การปลูกและการขยายพันธุ์

การขยายพันธุ์ด้วยกิ่งปักชำ: เป็นวิธีที่นิยมและทำได้ง่าย เลือกกิ่งที่แข็งแรง มีข้อหรือตา แล้วนำไปปักชำในวัสดุปลูกที่สามารถระบายน้ำได้ดีและมีความชื้นเหมาะสม
การขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด: สามารถขยายพันธุ์โดยเมล็ดได้ เมล็ดมีขนาดเล็กและมีพู่ช่วยกระจายพันธุ์ตามธรรมชาติ
การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ: มีการศึกษาการขยายพันธุ์ขลู่ในระดับห้องปฏิบัติการ โดยใช้ชิ้นส่วนใบ ข้อ และยอดเป็น explant เพื่อพัฒนาแนวทางการขยายพันธุ์จำนวนมาก
สภาพแวดล้อม: ขลู่เหมาะกับพื้นที่เขตร้อน มีแสงแดดเพียงพอ และมีความชื้นในดินพอเหมาะ โดยพบตามธรรมชาติได้ดีในพื้นที่ชายฝั่งและพื้นที่ชุ่มน้ำ

ส่วนที่ใช้เป็นยา

ส่วนเหนือดิน: ใช้ทั้งสดและแห้ง
ใบ: เป็นส่วนที่นิยมใช้มากที่สุด สามารถนำไปชงเป็น ชาขลู่ หรือใช้เป็นสมุนไพรตามภูมิปัญญาท้องถิ่น
ราก: มีการใช้ในภูมิปัญญาพื้นบ้านบางพื้นที่ และมีการนำไปศึกษาฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา โดยเฉพาะฤทธิ์ต้านการอักเสบ

สรรพคุณทางสมุนไพร มีการใช้ตามภูมิปัญญา

ขับปัสสาวะ: ในภูมิปัญญาการแพทย์พื้นบ้านมีการใช้ขลู่เป็นสมุนไพรช่วยขับปัสสาวะ และมีการศึกษาฤทธิ์ขับปัสสาวะของสารสกัดจากใบในสัตว์ทดลอง
แก้ไข้และแก้ร้อนใน: มีการใช้ส่วนเหนือดินหรือใบในตำรับพื้นบ้านและแนวทางการใช้สมุนไพรสาธารณสุขมูลฐานสำหรับอาการไข้และร้อนใน
บรรเทาอาการช้ำใน: มีข้อมูลการใช้ขลู่ตามภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยสำหรับอาการช้ำใน
ใช้ภายนอกสำหรับแมลงกัดต่อย: ใบสดสามารถขยี้แล้วใช้ทาบริเวณที่ถูกแมลงกัดต่อยตามคำแนะนำด้านการใช้สมุนไพรพื้นบ้าน
ใช้กับแผล: มีการใช้ใบสดพอกบริเวณแผลตามภูมิปัญญาการใช้สมุนไพร
ต้านการอักเสบ: งานวิจัยระดับสัตว์ทดลองและเซลล์พบว่าสารสกัดจากใบและรากมีฤทธิ์ต้านการอักเสบ แต่ยังไม่ควรตีความว่าใช้แทนยารักษาโรคอักเสบในคนได้
ต้านอนุมูลอิสระ: ใบขลู่มีสารฟีนอลิกและ caffeoylquinic acids ซึ่งมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระในการทดลอง

หมายเหตุ: สรรพคุณข้างต้นควรแยกให้ชัดเจนระหว่าง การใช้ตามภูมิปัญญา กับ หลักฐานจากงานวิจัย เนื่องจากหลักฐานทางคลินิกสำหรับการรักษาโรคโดยตรงยังมีจำกัด

วิธีใช้

ชงเป็นชา: ใบขลู่สดหรือแห้งสามารถนำมาชงเป็นเครื่องดื่มสมุนไพรได้ โดยข้อมูลจากสถานการแพทย์แผนไทยประยุกต์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ระบุรูปแบบชงสำหรับผลิตภัณฑ์ในสถานพยาบาลที่ขนาดครั้งละ 2–4 กรัม ชงด้วยน้ำร้อนประมาณ 120–200 มิลลิลิตร วันละ 3 ครั้งหลังอาหาร
รูปแบบแคปซูล: มีการใช้ผลิตภัณฑ์แคปซูลขลู่ในบางสถานพยาบาล โดยข้อมูลดังกล่าวระบุขนาด 400 มิลลิกรัม วันละ 3 ครั้งหลังอาหาร ทั้งนี้ไม่ควรนำขนาดนี้ไปใช้กับผลิตภัณฑ์ทุกชนิดโดยอัตโนมัติ เพราะความแรงและสารสกัดของแต่ละผลิตภัณฑ์แตกต่างกัน
ใช้ภายนอก: ใบสดขยี้ใช้ทาบริเวณแมลงกัดต่อย หรือใช้ใบสดพอกบริเวณแผลตามภูมิปัญญาและคำแนะนำของหน่วยงานด้านการแพทย์แผนไทย

ในบัญชียาจากสมุนไพร

ขลู่มีประวัติการใช้ในกลุ่ม สมุนไพรสาธารณสุขมูลฐาน ของประเทศไทย และมีข้อมูลการใช้ในสถานพยาบาลแพทย์แผนไทยในรูปแบบชงและแคปซูล

สำหรับ บัญชียาหลักแห่งชาติด้านสมุนไพร ไม่ควรระบุว่าขลู่เป็นรายการยาสมุนไพรในบัญชียาหลักแห่งชาติปัจจุบันโดยตรงจากข้อมูลแหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบได้ ข้อมูลประวัติศาสตร์บางแหล่งระบุว่าขลู่เคยอยู่ในกลุ่มรายการสมุนไพรที่ใช้ในบัญชียาโรงพยาบาลหรือการส่งเสริมการใช้สมุนไพร แต่สถานะดังกล่าวแตกต่างจากการเป็น “รายการยาในบัญชียาหลักแห่งชาติ” จึงควรแยกสองระบบนี้ออกจากกัน

สารสำคัญ

มีการศึกษาพบสารสำคัญในขลู่หลายกลุ่ม ได้แก่

Caffeoylquinic acids: เช่น chlorogenic acid และ dicaffeoylquinic acid หลายชนิด เป็นกลุ่มสารสำคัญที่พบมากในใบขลู่
Flavonoids: เช่น quercetin, kaempferol, myricetin, luteolin และ apigenin
Phenolic compounds: มีส่วนเกี่ยวข้องกับฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ
Terpenoids และ terpene glycosides
Lignans
Sterols
Thiophenes
สารระเหยและน้ำมันหอมระเหย: พบสารประกอบระเหยหลายชนิดในใบ

การศึกษาจากตัวอย่างขลู่ในประเทศไทยสามารถตรวจวิเคราะห์ caffeoylquinic acids ได้ 6 ชนิด ได้แก่ 3-O-caffeoylquinic acid, 4-O-caffeoylquinic acid, 5-O-caffeoylquinic acid, 3,4-O-dicaffeoylquinic acid, 3,5-O-dicaffeoylquinic acid และ 4,5-O-dicaffeoylquinic acid

งานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์

มีงานวิจัยเกี่ยวกับ ขลู่ (Pluchea indica) ทั้งในระดับห้องปฏิบัติการ สัตว์ทดลอง และการศึกษาทางคลินิกบางส่วน

การศึกษาฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ: สารสกัดจากรากและใบแสดงความสามารถในการกำจัดอนุมูลอิสระในการทดลอง และพบสารกลุ่ม flavonoids และ polyphenols ที่มีบทบาทต่อฤทธิ์ดังกล่าว
การศึกษาฤทธิ์ต้านการอักเสบ: สารสกัดจากรากสามารถลดการอักเสบในแบบจำลองสัตว์ทดลองหลายรูปแบบ รวมถึงการอักเสบที่เหนี่ยวนำด้วย carrageenan, histamine และ serotonin
การศึกษาด้านเมตาบอลิซึม: การทดลองแบบสุ่มในผู้มีภาวะก่อนเบาหวานจำนวน 45 คน พบว่าการดื่มชาขลู่วันละครั้งเป็นเวลา 12 สัปดาห์สัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงของระดับน้ำตาลและไขมันในเลือดบางตัว เมื่อเทียบกับกลุ่ม placebo แต่เป็นการศึกษาขนาดเล็ก จึงยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าชาขลู่ใช้รักษาโรคเบาหวานหรือไขมันในเลือดสูงได้
การวิเคราะห์มาตรฐานสารสำคัญ: มีการพัฒนาวิธี HPLC และ HPTLC สำหรับตรวจวัด caffeoylquinic acids ในใบขลู่และผลิตภัณฑ์ชาขลู่ ซึ่งมีประโยชน์ต่อการควบคุมคุณภาพผลิตภัณฑ์สมุนไพร

การศึกษาทางเภสัชวิทยา

งานวิจัยรายงานฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาของขลู่หลายด้าน ได้แก่

ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ
ฤทธิ์ต้านการอักเสบ
ฤทธิ์ต้านเชื้อจุลชีพ
ฤทธิ์ขับปัสสาวะ
ฤทธิ์ลดระดับน้ำตาลในเลือด
ฤทธิ์ลดไขมันในเลือด
ฤทธิ์ต้านการเกิดแผลบางรูปแบบ
ฤทธิ์ปกป้องตับในแบบจำลองสัตว์ทดลอง
ฤทธิ์ต่อระบบประสาท
ฤทธิ์ต่อเซลล์มะเร็งในระดับห้องปฏิบัติการ

อย่างไรก็ตาม ฤทธิ์เหล่านี้จำนวนมากยังเป็นข้อมูลจาก หลอดทดลองหรือสัตว์ทดลอง จึงไม่ควรนำมาใช้ยืนยันประสิทธิผลในการรักษาโรคในมนุษย์โดยตรง

ความปลอดภัย

ข้อมูลการศึกษาทางคลินิกในผู้มีภาวะก่อนเบาหวานที่ได้รับชาขลู่ 1.5 กรัมต่อวันเป็นเวลา 12 สัปดาห์ ไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญของ BUN, creatinine, ALT, ALP และ CBC เมื่อเทียบกับ placebo ในการศึกษานั้น

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลความปลอดภัยระยะยาว การใช้ในขนาดสูง และการใช้สารสกัดเข้มข้นยังมีจำกัด จึงควรใช้ขลู่ในรูปแบบอาหารหรือชาสมุนไพรในปริมาณเหมาะสม และหลีกเลี่ยงการใช้สารสกัดเข้มข้นโดยไม่อยู่ภายใต้คำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญ

ข้อควรระวังสำคัญ: ใบขลู่ที่ขึ้นตามธรรมชาติในพื้นที่ป่าชายเลนอาจสะสม โซเดียม จากดินและน้ำเค็มได้สูง ผู้ที่ต้องจำกัดโซเดียม เช่น ผู้มีความดันโลหิตสูงหรือโรคหัวใจและหลอดเลือด จึงไม่ควรรับประทานใบขลู่ปริมาณมาก

ข้อห้ามใช้

ยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกเพียงพอที่จะกำหนดข้อห้ามใช้เฉพาะของขลู่ได้อย่างครอบคลุม แต่ควรใช้ด้วยความระมัดระวังในกรณีต่อไปนี้

ผู้ที่แพ้พืชในวงศ์ Asteraceae ควรหลีกเลี่ยงหากเคยมีประวัติแพ้พืชกลุ่มนี้
ผู้ที่ต้องจำกัดโซเดียม ควรหลีกเลี่ยงการรับประทานใบขลู่ปริมาณมาก โดยเฉพาะใบที่เก็บจากพื้นที่ชายฝั่งหรือป่าชายเลน
หญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตร: ยังมีข้อมูลด้านความปลอดภัยไม่เพียงพอสำหรับการใช้สารสกัดหรือขนาดทางยา จึงควรหลีกเลี่ยงการใช้ในขนาดสูง
ผู้มีโรคประจำตัวหรือรับประทานยาหลายชนิด: ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้เป็นประจำ

ปฏิกิริยาระหว่างสมุนไพรกับยา

ยังไม่มีหลักฐานทางคลินิกที่ชัดเจนเกี่ยวกับปฏิกิริยาระหว่าง ขลู่กับยาชนิดใดโดยเฉพาะ อย่างไรก็ตาม จากข้อมูลฤทธิ์ขับปัสสาวะและผลต่อระดับน้ำตาลและไขมันในเลือด จึงควรใช้ด้วยความระมัดระวังร่วมกับ

ยาขับปัสสาวะ เนื่องจากขลู่อาจมีฤทธิ์ขับปัสสาวะ
ยาลดน้ำตาลในเลือด เนื่องจากมีข้อมูลการศึกษาว่าชาขลู่อาจมีผลต่อระดับน้ำตาล
ยาลดความดันโลหิต หากใช้สารสกัดในขนาดสูง เนื่องจากมีข้อมูลฤทธิ์ทางชีวภาพที่เกี่ยวข้องกับระบบดังกล่าว

ข้อควรระวังเหล่านี้เป็น การประเมินเชิงเภสัชวิทยา ไม่ใช่ข้อยืนยันว่ามีปฏิกิริยาระหว่างยาเกิดขึ้นจริงในมนุษย์ จึงควรปรึกษาผู้ประกอบวิชาชีพก่อนใช้ร่วมกับยาประจำ

การใช้ในอาหาร

ใบขลู่สามารถนำมาใช้เป็นอาหารได้ โดยเฉพาะในชุมชนบริเวณชายฝั่งและภาคใต้

รับประทานใบอ่อนและยอดอ่อน
ลวกกินกับน้ำพริก
ใช้ประกอบอาหารพื้นบ้าน เช่น ยำและแกงคั่ว
ใช้เป็นผักหรือเครื่องปรุงอาหาร
นำใบแห้งไปทำ ชาขลู่

ใบขลู่สด 100 กรัม มีรายงานว่าประกอบด้วยโปรตีนประมาณ 1.8 กรัม ไขมัน 0.5 กรัม ใยอาหารละลายน้ำ 0.5 กรัม ใยอาหารไม่ละลายน้ำ 0.9 กรัม คาร์โบไฮเดรต 8.7 กรัม แคลเซียมประมาณ 250 มิลลิกรัม และเบต้าแคโรทีนประมาณ 1.2 มิลลิกรัม

การใช้ในผลิตภัณฑ์

ชาขลู่
ใบขลู่แห้งสำหรับชง
แคปซูลขลู่
สารสกัดจากใบขลู่
ผลิตภัณฑ์สมุนไพรและอาหารเพื่อสุขภาพ
ผลิตภัณฑ์ที่พัฒนาจากสารสกัดที่มี caffeoylquinic acids
ผลิตภัณฑ์ด้านเครื่องสำอางและการดูแลผิว ซึ่งเป็นแนวทางที่มีการศึกษาวิจัยเพิ่มขึ้นในช่วงหลัง

การเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษา

ใบ: สามารถเก็บได้ตลอดปี แต่ข้อมูลทางพฤกษศาสตร์และการใช้ประโยชน์ระบุว่า หากต้องการใบสำหรับเป็นผักหรือสมุนไพร ควรเก็บใบอ่อนหรือเก็บก่อนเริ่มออกดอก
การทำแห้ง: คัดเลือกใบที่สมบูรณ์ ล้างสิ่งปนเปื้อน ผึ่งหรืออบให้แห้งสนิท แล้วเก็บในภาชนะสะอาด ปิดสนิท
การเก็บรักษา: ควรเก็บในที่แห้ง อากาศถ่ายเท ไม่โดนแสงแดด ความชื้น และความร้อนโดยตรง
วัตถุดิบจากพื้นที่ชายฝั่ง: ควรคำนึงถึงการปนเปื้อนและปริมาณเกลือแร่ โดยเฉพาะโซเดียม เนื่องจากขลู่ที่ขึ้นในพื้นที่เค็มอาจมีโซเดียมสูง

ภูมิปัญญาท้องถิ่น

ขลู่เป็นพืชที่มีความสัมพันธ์กับวิถีชีวิตของชุมชนชายฝั่งของไทยและประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ นอกจากการใช้เป็นยาแล้ว ใบยังใช้เป็นอาหารและเครื่องดื่ม

ภูมิปัญญาที่พบ ได้แก่ การนำใบมาชงเป็นชา การใช้เป็นยาขับปัสสาวะ การใช้สำหรับอาการไข้และร้อนใน การใช้ใบสดกับแมลงกัดต่อยและแผล และการนำใบอ่อนมารับประทานเป็นผัก

ในประเทศอินโดนีเซียและเวียดนาม ขลู่หรือ beluntas ยังมีการใช้เป็นอาหารและพืชสำหรับทำแนวรั้ว ส่วนในประเทศไทยใบขลู่ถูกนำมาใช้เป็นเครื่องปรุงและผลิตเป็นชาสมุนไพรในเชิงชุมชนและเชิงพาณิชย์

ประวัติและวัฒนธรรม

ขลู่เป็นพืชสมุนไพรพื้นบ้านที่ใช้กันมายาวนานในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยมีทั้งบทบาทด้าน อาหาร สมุนไพร และเครื่องดื่มสมุนไพร การพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ชาขลู่ในประเทศไทยได้รับการส่งเสริมในระดับชุมชน โดยมีโครงการสนับสนุนวิสาหกิจชุมชนในหลายจังหวัดตั้งแต่ พ.ศ. 2551 เพื่อยกระดับคุณภาพและสุขลักษณะของผลิตภัณฑ์ชาขลู่

สถานะการอนุรักษ์

ขลู่เป็นพืชที่มีการกระจายพันธุ์กว้างในเขตร้อนและกึ่งเขตร้อนของเอเชีย และพบในประเทศไทยตามธรรมชาติ จึงยังไม่ถือเป็นสมุนไพรหายากในระดับชนิดพันธุ์

ข้อมูลจาก Plants of the World Online ระบุว่าการประเมินความเสี่ยงการสูญพันธุ์เชิงคาดการณ์ของ Pluchea indica จัดอยู่ในกลุ่ม ไม่ถูกคุกคาม (not threatened)

อย่างไรก็ตาม การเก็บจากธรรมชาติในพื้นที่ป่าชายเลนควรคำนึงถึงการรักษาระบบนิเวศ การปนเปื้อน และการเก็บอย่างยั่งยืน โดยเฉพาะเมื่อมีการนำไปผลิตเชิงพาณิชย์

ข้อมูลอนุกรมวิธาน

อาณาจักร (Kingdom): Plantae
หมวด (Phylum): Streptophyta
ชั้น (Class): Equisetopsida
ชั้นย่อย (Subclass): Magnoliidae
อันดับ (Order): Asterales
วงศ์ (Family): Asteraceae
สกุล (Genus): Pluchea Cass.
ชนิด (Species): Pluchea indica (L.) Less.
ชื่อพ้องที่สำคัญ: Baccharis indica L., Placus indicus (L.) Baill.

ปัจจุบันชื่อวิทยาศาสตร์ที่ได้รับการยอมรับคือ Pluchea indica (L.) Less.

การตรวจสอบเอกลักษณ์สมุนไพร

การตรวจสอบเอกลักษณ์ขลู่ควรพิจารณาร่วมกันทั้ง ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ ลักษณะทางเภสัชเวท และวิธีวิเคราะห์ทางเคมีหรือพันธุศาสตร์

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์: ไม้พุ่มแตกกิ่งมาก ใบเดี่ยวเรียงสลับ รูปไข่กลับหรือรูปใบหอกกลับ ขอบใบหยัก และใบมีกลิ่นหอมเมื่อขยี้
ลักษณะทางเภสัชเวท: ตรวจสอบลักษณะของใบและเนื้อเยื่อพืชด้วยกล้องจุลทรรศน์เพื่อแยกจากพืชชนิดอื่น
การตรวจสอบสารสำคัญ: สามารถใช้ HPLC หรือ HPTLC ตรวจสอบและหาปริมาณ chlorogenic acid และ caffeoylquinic acids ซึ่งเป็นสารกลุ่มสำคัญในใบขลู่
DNA barcoding: Pluchea indica ได้รับการรวมอยู่ในฐานข้อมูล DNA barcode ของพืชสมุนไพรไทยที่ใช้สำหรับการตรวจสอบเอกลักษณ์วัตถุดิบสมุนไพร โดยมีข้อมูลลำดับ DNA สำหรับตำแหน่งพันธุกรรมหลายตำแหน่ง

การตรวจสอบหลายวิธีร่วมกันมีความสำคัญต่อ การควบคุมคุณภาพวัตถุดิบสมุนไพรและผลิตภัณฑ์ขลู่ โดยเฉพาะเมื่อมีการผลิตในระดับอุตสาหกรรม

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ สถานการแพทย์แผนไทยประยุกต์. (ม.ป.ป.). ขลู่ (Pluchea indica (L.) Less.). สถานการแพทย์แผนไทยประยุกต์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
สุริยพันธ์, อ. (2557). ใบขลู่: คุณค่าทางโภชนาการ ฤทธิ์ทางชีวภาพและความเป็นพิษ. คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล.
กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช. (2559). Pluchea Cass. e-Flora of Thailand, Volume 13, Part 2.
Chan, E. W. C., Ng, Y. K., Wong, S. K., & Chan, H. T. (2022). Pluchea indica: An updated review of its botany, uses, bioactive compounds and pharmacological properties. Pharmaceutical Sciences Asia, 49(1), 77–85. https://doi.org/10.29090/psa.2022.01.21.113
Kongkiatpaiboon, S., Chewchinda, S., & Vongsak, B. (2018). Optimization of extraction method and HPLC analysis of six caffeoylquinic acids in Pluchea indica leaves from different provenances in Thailand. Revista Brasileira de Farmacognosia, 28(2), 145–150. https://doi.org/10.1016/j.bjp.2018.03.002
Sen, T., Dhara, A. K., Bhattacharjee, S., Pal, S., & Nag Chaudhuri, A. K. (2002). Antioxidant activity of the methanol fraction of Pluchea indica root extract. Phytotherapy Research, 16(4), 331–335. https://doi.org/10.1002/ptr.892
Sen, T., Basu, A., Ray, R. N., & Chaudhuri, A. K. N. (1991). Antiinflammatory evaluation of a Pluchea indica root extract. Journal of Ethnopharmacology, 33(1–2), 135–141. https://doi.org/10.1016/0378-8741(91)90172-A
Sirichaiwetchakoon, K., Churproong, S., Kupittayanant, S., & Eumkeb, G. (2021). The effect of Pluchea indica (L.) Less. tea on blood glucose and lipid profile in people with prediabetes: A randomized clinical trial. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 27(8), 669–677. https://doi.org/10.1089/acm.2020.0246
Urumarudappa, S. K. J., Tungphatthong, C., Jaipaew, J., et al. (2022). Development of a DNA barcode library of plants in the Thai Herbal Pharmacopoeia and Monographs for authentication of herbal products. Scientific Reports, 12, 9624. https://doi.org/10.1038/s41598-022-13287-x
World Flora Online / Kew Science. (2026). Pluchea indica (L.) Less. Plants of the World Online.