คล้า

คล้า เป็นพืชสมุนไพรพื้นบ้านของไทยในวงศ์ Marantaceae พบตามพื้นที่ชุ่มน้ำ ริมคลอง ริมลำธาร และบริเวณที่มีความชื้นสูง นอกจากใช้ในภูมิปัญญาการแพทย์พื้นบ้านแล้ว ลำต้นยังมีเส้นใยเหนียวและถูกนำไปใช้ทำงานจักสาน โดยเฉพาะเสื่อและเครื่องใช้พื้นบ้าน ชื่อวิทยาศาสตร์ที่ใช้ในเอกสารพฤกษศาสตร์ของไทยโดยทั่วไปคือ Schumannianthus dichotomus (Roxb.) Gagnep. อย่างไรก็ตาม ฐานข้อมูลอนุกรมวิธานสากลของ Kew/POWO ปัจจุบันจัดชื่อนี้เป็นชื่อพ้องของ Schumannianthus benthamianus (Kuntze) Veldkamp & I.M.Turner จึงควรระบุชื่อทั้งสองเพื่อป้องกันความสับสนในการค้นข้อมูลวิชาการ

ข้อมูลพื้นฐานของสมุนไพร

ชื่อสมุนไพร: คล้า
ชื่อท้องถิ่น: ก้านพร้า (ภาคกลาง), แหย่ง (ภาคเหนือ), คลุ่ม, คลุ้ม และชื่อในพื้นที่ภาคใต้และชายแดนภาคใต้ เช่น บูแมจี่จ๊ะไอย์ และเบอร์แม
ชื่อวิทยาศาสตร์ที่ใช้ในฐานข้อมูลและเอกสารไทย: Schumannianthus dichotomus (Roxb.) Gagnep.
ชื่อวิทยาศาสตร์ที่ฐานข้อมูล Kew/POWO ยอมรับในปัจจุบัน: Schumannianthus benthamianus (Kuntze) Veldkamp & I.M.Turner โดย S. dichotomus เป็นชื่อพ้อง
วงศ์: Marantaceae
อันดับ: Zingiberales
ลักษณะเด่น: เป็นพืชอายุหลายปี มีเหง้าใต้ดิน ลำต้นแตกแขนง ใบเดี่ยวเรียงสลับ และเจริญได้ดีในพื้นที่ชื้นแฉะหรือพื้นที่ริมน้ำ
ส่วนที่ใช้ตามภูมิปัญญา: เหง้า/ราก และในบางพื้นที่มีการกล่าวถึงน้ำที่ขังหรือหยดอยู่ในดอก

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ต้น: เป็นไม้ล้มลุกหรือไม้พุ่มเนื้ออ่อน อายุหลายปี เจริญเป็นกอ ลำต้นตั้งตรงและแตกแขนงเป็นสองแฉก ลำต้นมีสีเขียวและค่อนข้างแข็งเมื่อเจริญเต็มที่ โดยแหล่งข้อมูลต่างประเทศรายงานความสูงประมาณ 3–5 เมตร ขณะที่แหล่งข้อมูลไทยมักรายงานประมาณ 1–2 เมตร หรืออาจสูงได้มากกว่านั้นตามสภาพแวดล้อม
เหง้า: มีเหง้าอยู่ใต้ดินและสามารถแตกหน่อใหม่ได้ เป็นส่วนที่มีการใช้ในภูมิปัญญาสมุนไพรไทย
ใบ: เป็นใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปไข่ถึงรูปรีแกมขอบขนาน แผ่นใบค่อนข้างเหนียวและมีเส้นใบเด่น ก้านใบสั้นถึงปานกลาง โคนใบมีลักษณะเบี้ยวเล็กน้อยตามแบบพืชวงศ์ Marantaceae
ดอก: ออกเป็นช่อบริเวณยอดหรือซอกกาบใบ ดอกมีสีขาวหรือขาวอมชมพู และมีส่วนของเกสรที่เปลี่ยนรูปเป็นโครงสร้างคล้ายกลีบดอก
ผล: เป็นผลที่มีเมล็ด โดยข้อมูลพฤกษศาสตร์ไทยระบุว่าผลอ่อนมีสีเขียวและเมื่อแก่เปลี่ยนเป็นสีเหลือง พบเมล็ดประมาณ 1–3 เมล็ด

ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์

ถิ่นกำเนิด: มีถิ่นกระจายตามธรรมชาติในเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
การกระจายพันธุ์: พบในอินเดีย บังกลาเทศ เมียนมา ไทย กัมพูชา เวียดนาม มาเลเซีย บอร์เนียว และฟิลิปปินส์
ในประเทศไทย: พบตามพื้นที่ชื้นแฉะ ริมคลอง ริมแม่น้ำ ริมสระ และพื้นที่ลุ่ม โดยมักขึ้นเป็นกอหรือเป็นกลุ่มในบริเวณที่มีน้ำหรือความชื้นเพียงพอ
สภาพแวดล้อมที่เหมาะสม: สามารถเจริญได้ทั้งบริเวณแสงแดดรำไรและพื้นที่มีน้ำมาก โดยมีการศึกษาทางกายวิภาคพบว่าพืชชนิดนี้มีลักษณะการปรับตัวทั้งต่อสภาพแวดล้อมที่ชุ่มน้ำและค่อนข้างแห้ง

การปลูกและการขยายพันธุ์

สภาพพื้นที่: เหมาะกับดินร่วนหรือดินเหนียวที่มีความชื้นสูง บริเวณริมสระ คลอง หรือพื้นที่ชุ่มน้ำ
แสง: เจริญได้ในแสงแดดรำไรถึงแดดค่อนข้างมาก แต่ในพื้นที่ธรรมชาติสามารถพบในบริเวณกึ่งร่มได้
น้ำ: ต้องการความชื้นค่อนข้างมาก และสามารถทนสภาพดินแฉะได้ดี
การขยายพันธุ์: สามารถขยายพันธุ์ด้วย การแยกหน่อหรือแยกเหง้า และสามารถใช้เมล็ดได้ โดยการแยกหน่อเป็นวิธีที่เหมาะกับการขยายต้นพันธุ์ให้ได้ลักษณะสม่ำเสมอ
การดูแล: เป็นพืชที่ค่อนข้างแข็งแรง และข้อมูลจากแหล่งปลูกในเอเชียใต้ระบุว่าสามารถปลูกได้โดยใช้การดูแลไม่มากนัก

ส่วนที่ใช้เป็นยา

เหง้า: เป็นส่วนที่พบการใช้ในภูมิปัญญาการแพทย์พื้นบ้านไทย โดยมีการนำไปต้มเป็นยาสมุนไพร
ราก: e-Flora of Thailand ระบุการใช้รากในภูมิปัญญาพื้นบ้านบางพื้นที่ เช่น จังหวัดเชียงใหม่
ดอก: มีข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่นจังหวัดพังงาเกี่ยวกับการใช้น้ำที่เก็บได้จากดอกในตอนเช้า

สรรพคุณทางสมุนไพร มีการใช้ตามภูมิปัญญา

เหง้า: ตามภูมิปัญญาการแพทย์พื้นบ้านไทย ใช้เป็นยา แก้ไข้ ลดความร้อนในร่างกาย และใช้ในกรณีโรคผิวหนังบางชนิด โดยมีข้อมูลว่ามักนำเหง้าไปต้มเป็นน้ำยาสมุนไพร
ราก: ในภูมิปัญญาท้องถิ่นจังหวัดเชียงใหม่ มีรายงานการใช้รากสำหรับอาการที่เรียกว่า neuritis หรืออาการเกี่ยวกับเส้นประสาท
ดอก: ในจังหวัดพังงามีรายงานภูมิปัญญาการใช้น้ำที่เก็บจากดอกในตอนเช้าสำหรับปัญหาที่เกี่ยวข้องกับกระจกตา
การใช้ในต่างประเทศ: มีการใช้เหง้าและส่วนต่าง ๆ ของพืชในภูมิปัญญาพื้นบ้านของบังกลาเทศและอินเดีย โดยมีรายงานเกี่ยวกับการใช้แก้ไข้ อาการปวด และการใช้ประโยชน์ด้านอื่น ๆ แต่ข้อมูลเหล่านี้ยังไม่ใช่หลักฐานยืนยันประสิทธิผลในมนุษย์

หมายเหตุ: สรรพคุณข้างต้นเป็นข้อมูลจากภูมิปัญญาพื้นบ้านและงานวิจัยเบื้องต้น ไม่ควรตีความว่าเป็นข้อบ่งใช้ทางการแพทย์ที่ได้รับการยืนยันแล้ว

วิธีใช้

ตามภูมิปัญญาไทย: มีการนำ เหง้าคล้า มาต้มเป็นน้ำยาสมุนไพรเพื่อใช้ตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน โดยเฉพาะด้านการลดไข้และลดความร้อนในร่างกาย
การใช้ภายนอก: มีรายงานภูมิปัญญาบางพื้นที่เกี่ยวกับการใช้ส่วนของพืชสำหรับปัญหาผิวหนัง
ข้อควรระวัง: ยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกเพียงพอที่จะกำหนดขนาดรับประทานมาตรฐานของเหง้าคล้าสำหรับประชาชนทั่วไป ดังนั้นไม่ควรนำผลการทดลองในสัตว์หรือในหลอดทดลองมาใช้กำหนดขนาดยาด้วยตนเอง

ในบัญชียาจากสมุนไพร

จากการตรวจสอบข้อมูลบัญชียาหลักแห่งชาติด้านสมุนไพรของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ยังไม่พบหลักฐานว่าคล้า (Schumannianthus dichotomus / S. benthamianus) เป็นตัวยาหรือรายการยาที่บรรจุอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติด้านสมุนไพรที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน
การที่มีการใช้คล้าในภูมิปัญญาท้องถิ่นจึงควรแยกออกจากสถานะของ ยาสมุนไพรในบัญชียาหลักแห่งชาติ ซึ่งเป็นรายการที่ผ่านกระบวนการพิจารณาด้านหลักฐาน ประสิทธิผล และความปลอดภัย

สารสำคัญ

การศึกษาทางพฤกษเคมีของคล้าพบสารกลุ่ม ฟีนอลิก ฟลาโวนอยด์ แทนนิน ไกลโคไซด์ และไฟโตสเตอรอล โดยงานวิจัยสมัยใหม่เริ่มมีการระบุสารเฉพาะมากขึ้น

Catechin
Epicatechin
Caffeic acid
Gallic acid
Tannic acid
Quercetin
Isoquercetin
Rutin
Kaempferol
Apigenin
Eriodictyol
Syringic acid
Methyl syringate
Schumannione
8-carboxylinalool
8-(5-oxo-2,5-dihydrofuran-2-yl)octanoic acid (ODFO)

งานวิจัยปี 2023 พบสารกลุ่ม polyphenols หลายชนิดในสารสกัดเหง้า โดย catechin, (-)-epicatechin และ caffeic acid พบในระดับเด่น ขณะที่งานวิจัยปี 2026 รายงานการตรวจพบสารฟีนอลิกและฟลาโวนอยด์หลายชนิดในสารสกัดเอทานอลจากเหง้า

งานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์

งานวิจัยเกี่ยวกับ Schumannianthus dichotomus ยังอยู่ในระยะก่อนคลินิกเป็นส่วนใหญ่ และยังไม่มีหลักฐานจากการทดลองทางคลินิกในมนุษย์ที่เพียงพอ

งานวิจัยในหนูพบว่าสารสกัดเมทานอลจาก เหง้าคล้า มีผลต่อระดับเอนไซม์ตับและตัวชี้วัดการทำงานของตับในแบบจำลองการทำลายตับด้วยคาร์บอนเตตระคลอไรด์ และพบฤทธิ์ลดระดับน้ำตาลในแบบจำลองภาวะน้ำตาลในเลือดสูง
งานวิจัยปี 2024 พบว่าสารสกัดเอทานอลจากเหง้าคล้ามีฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์ α-glucosidase และมีฤทธิ์ต่อ α-amylase ในหลอดทดลอง
งานวิจัยในหนูปี 2020 พบฤทธิ์ ลดไข้และลดความเจ็บปวด จากสารสกัดเหง้าและลำต้น โดยผลแตกต่างกันระหว่างเพศของสัตว์ทดลอง
งานวิจัยด้านพฤกษเคมีพบสารฟีนอลิกและสารออกฤทธิ์หลายชนิด แต่การศึกษาจำนวนมากยังเป็นการทดลองในหลอดทดลองหรือสัตว์ทดลอง

การศึกษาทางเภสัชวิทยา

ฤทธิ์ลดไข้: สารสกัดจากเหง้าและลำต้นแสดงฤทธิ์ลดอุณหภูมิในหนูทดลองที่ถูกเหนี่ยวนำให้มีไข้
ฤทธิ์ลดปวด: สารสกัดเหง้าและลำต้นแสดงฤทธิ์ต้านการตอบสนองต่อความเจ็บปวดในแบบจำลองสัตว์ทดลอง
ฤทธิ์ปกป้องตับ: สารสกัดเมทานอลจากเหง้ามีผลลดค่า ALT, AST, ALP และ bilirubin ในแบบจำลองการทำลายตับของหนู
ฤทธิ์ลดน้ำตาล: สารสกัดเหง้าแสดงฤทธิ์ลดระดับน้ำตาลในแบบจำลองสัตว์ทดลอง และสารสกัดเอทานอลแสดงการยับยั้ง α-glucosidase ในหลอดทดลอง
ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ: สารสกัดจากใบ หน่อ และเหง้ามีสารกลุ่มฟีนอลิกและฟลาโวนอยด์ และแสดงความสามารถต้านอนุมูลอิสระในการทดสอบ DPPH, ABTS และ FRAP
ฤทธิ์ต้านการอักเสบและต้านจุลชีพ: งานวิจัยปี 2026 รายงานฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและลดการสร้าง nitric oxide ในเซลล์ที่ถูกกระตุ้น รวมถึงฤทธิ์ต่อเชื้อ Cutibacterium acnes ในหลอดทดลอง
ฤทธิ์ยับยั้งการเจริญของพืช: ใบคล้ามีสาร syringic acid และ methyl syringate ที่แสดงฤทธิ์ phytotoxic ต่อพืชทดสอบหลายชนิด

ความปลอดภัย

ปัจจุบัน ข้อมูลความปลอดภัยของคล้าในมนุษย์ยังมีจำกัด โดยเฉพาะข้อมูลจากการรับประทานเหง้าหรือสารสกัดเป็นเวลานาน
งานวิจัยที่มีอยู่ส่วนใหญ่เป็นการทดลองในหลอดทดลองและสัตว์ทดลอง จึงยังไม่สามารถสรุปความปลอดภัยในการใช้เป็นยารักษาโรคในมนุษย์ได้
สารสกัดแต่ละชนิดอาจมีองค์ประกอบและความเข้มข้นของสารสำคัญแตกต่างกัน จึงไม่ควรเทียบขนาดสารสกัดจากงานวิจัยกับการใช้สมุนไพรสดหรือต้มเอง
ผู้ที่ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร เด็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้มีโรคประจำตัว ควรหลีกเลี่ยงการใช้ในรูปแบบยารับประทานโดยไม่มีคำแนะนำจากผู้ประกอบวิชาชีพด้านสุขภาพ

ข้อห้ามใช้

ยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกที่กำหนดข้อห้ามใช้เฉพาะของคล้าไว้อย่างเป็นมาตรฐาน
ไม่ควรใช้คล้าแทนการรักษามาตรฐานสำหรับโรคไข้ โรคผิวหนัง โรคตับ หรือโรคเบาหวาน
ผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือรับประทานยาประจำควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้สารสกัดคล้า

ปฏิกิริยาระหว่างสมุนไพรกับยา

ยังไม่มีการศึกษาทางคลินิกที่เพียงพอเกี่ยวกับปฏิกิริยาระหว่างคล้ากับยาแผนปัจจุบัน
เนื่องจากสารสกัดเหง้าคล้ามีผลต่อระบบที่เกี่ยวข้องกับระดับน้ำตาลในงานทดลอง จึงควรใช้ความระมัดระวังเป็นพิเศษหากนำไปใช้ร่วมกับ ยาลดน้ำตาลในเลือด แม้ยังไม่มีหลักฐานยืนยันว่าการเกิดปฏิกิริยาดังกล่าวเกิดขึ้นในมนุษย์
หากใช้ยาประจำ โดยเฉพาะยารักษาเบาหวาน ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือยาที่มีผลต่อตับ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนใช้สารสกัดคล้า

การใช้ในผลิตภัณฑ์

ผลิตภัณฑ์สมุนไพร: มีศักยภาพในการพัฒนาเป็นสารสกัดจากเหง้าสำหรับผลิตภัณฑ์สมุนไพร แต่ยังจำเป็นต้องมีการกำหนดมาตรฐานสารสำคัญและข้อมูลความปลอดภัยเพิ่มเติม
ผลิตภัณฑ์ดูแลผิว: งานวิจัยปี 2026 ศึกษาสารสกัดเอทานอลจากเหง้าคล้าในฐานะวัตถุดิบที่มีศักยภาพสำหรับผลิตภัณฑ์ดูแลผิว โดยพบสารฟีนอลิกและฟลาโวนอยด์ รวมถึงฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและต้านการอักเสบในหลอดทดลอง
ผลิตภัณฑ์จักสาน: ลำต้นเป็นวัตถุดิบสำคัญสำหรับงานจักสาน เช่น เสื่อ กระเป๋า หมวก พัด และเครื่องใช้พื้นบ้านในหลายประเทศของเอเชีย

การเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษา

ลำต้นสำหรับจักสาน: เก็บเกี่ยวเมื่อลำต้นมีขนาดและความแข็งแรงเหมาะสม จากนั้นนำไปทำความสะอาด ผ่า หรือรีดเป็นเส้น และตากให้แห้งก่อนนำไปใช้
เหง้าสำหรับสมุนไพร: ควรเก็บจากต้นที่สมบูรณ์และมีการระบุชนิดพืชได้ถูกต้อง ล้างดินออก หั่นเป็นชิ้น และทำให้แห้งอย่างรวดเร็วในสภาพสะอาด
การเก็บรักษา: เก็บวัตถุดิบแห้งในภาชนะปิดสนิท ป้องกันความชื้น แสง และแมลง พร้อมติดฉลากชื่อพืช ส่วนที่ใช้ และวันที่เก็บ
เนื่องจากยังไม่มีมาตรฐานวัตถุดิบยาของคล้าที่กำหนดปริมาณสารสำคัญอย่างชัดเจน การควบคุมคุณภาพจึงควรให้ความสำคัญกับ การตรวจสอบชนิดพืช ความชื้น สิ่งปนเปื้อน และเชื้อจุลินทรีย์

ภูมิปัญญาท้องถิ่น

ภาคเหนือ: มีข้อมูลการใช้รากคล้าในภูมิปัญญาพื้นบ้านจังหวัดเชียงใหม่สำหรับอาการที่เกี่ยวข้องกับเส้นประสาท
ภาคใต้: มีข้อมูลจากจังหวัดพังงาเกี่ยวกับการใช้น้ำที่เก็บจากดอกในตอนเช้าสำหรับปัญหาเกี่ยวกับกระจกตา
การแพทย์พื้นบ้านไทย: มีการใช้เหง้าต้มเป็นยาลดไข้ ลดความร้อนในร่างกาย และใช้กับปัญหาผิวหนังบางชนิด
งานหัตถกรรม: ลำต้นเป็นวัสดุสำคัญสำหรับการจักสาน และเป็นภูมิปัญญาที่เชื่อมโยงกับวิถีชีวิตของชุมชนพื้นที่ชุ่มน้ำ

ประวัติและวัฒนธรรม

คล้ามีความสัมพันธ์กับวิถีชีวิตของชุมชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ชุ่มน้ำ เนื่องจากลำต้นมีเส้นใยเหนียวและสามารถแปรรูปเป็นเส้นสำหรับจักสานได้ ในบังกลาเทศและบางพื้นที่ของอินเดีย พืชชนิดเดียวกันซึ่งเรียกว่า Murta หรือ Pati bet เป็นวัตถุดิบสำคัญในการทำ Sital Pati หรือเสื่อที่มีลักษณะเย็นสบาย ซึ่งเป็นงานหัตถกรรมที่มีความสำคัญต่อเศรษฐกิจและวัฒนธรรมของชุมชน

ในประเทศไทย คล้ามีชื่อท้องถิ่นหลากหลายและพบการใช้ลำต้นในงานจักสานและการใช้ประโยชน์จากพืชพื้นบ้าน โดยข้อมูลของกรมวิชาการเกษตรระบุถึงศักยภาพของคล้าในฐานะ พืชเส้นใยและพืชพื้นที่ชุ่มน้ำ

สถานะการอนุรักษ์

ยังไม่พบข้อมูลที่ยืนยันว่าคล้าเป็นพืชที่ได้รับการจัดสถานะเป็นชนิดพันธุ์ใกล้สูญพันธุ์ในระดับสากล
อย่างไรก็ตาม พื้นที่ชุ่มน้ำเป็นระบบนิเวศที่มีความเปราะบาง และการเก็บเกี่ยวพืชจากธรรมชาติมากเกินไปอาจกระทบต่อประชากรพืชในท้องถิ่น
แนวทางที่เหมาะสมคือการ ปลูกขยายพันธุ์และจัดการแหล่งเก็บเกี่ยวอย่างยั่งยืน โดยเฉพาะพื้นที่ที่นำคล้าไปใช้เป็นวัตถุดิบจักสาน
งานวิจัยด้านการเพาะปลูกในภูมิภาคเอเชียใต้ให้ความสำคัญกับการขยายพันธุ์เพื่อช่วยลดการเก็บจากธรรมชาติมากเกินไป

ข้อมูลอนุกรมวิธาน

อาณาจักร (Kingdom): Plantae
หมวด (Phylum): Tracheophyta
ชั้น (Class): Liliopsida
อันดับ (Order): Zingiberales
วงศ์ (Family): Marantaceae
สกุล (Genus): Schumannianthus Gagnep.
ชนิด (Species): Schumannianthus benthamianus (Kuntze) Veldkamp & I.M.Turner
ชื่อที่ใช้ในเอกสารไทยและชื่อพ้อง: Schumannianthus dichotomus (Roxb.) Gagnep.
ชื่อพ้องที่สำคัญ: Clinogyne dichotoma, Maranta dichotoma, Phrynium dichotomum, Thalia dichotoma

ข้อสังเกตด้านอนุกรมวิธาน: สำหรับเว็บไซต์ภาษาไทยควรใช้รูปแบบ “คล้า — Schumannianthus dichotomus (Roxb.) Gagnep. [ชื่อที่ใช้ในเอกสารไทย]; ปัจจุบัน Kew/POWO ยอมรับเป็น Schumannianthus benthamianus (Kuntze) Veldkamp & I.M.Turner” เพื่อให้ผู้ค้นหาสามารถพบข้อมูลทั้งจากฐานข้อมูลไทยและฐานข้อมูลสากล

การตรวจสอบเอกลักษณ์สมุนไพร

การตรวจสอบทางพฤกษศาสตร์: ตรวจสอบลักษณะลำต้นที่แตกแขนง เหง้าใต้ดิน ใบเดี่ยวเรียงสลับ กาบใบ ช่อดอก และลักษณะผล
การตรวจสอบชื่อวิทยาศาสตร์: ควรตรวจสอบกับตัวอย่างอ้างอิงหรือ herbarium specimen เนื่องจากชื่อ Schumannianthus dichotomus มีการปรับปรุงทางอนุกรมวิธาน และปัจจุบัน Kew/POWO ใช้ Schumannianthus benthamianus เป็นชื่อที่ยอมรับ
การตรวจสอบระดับมหภาค: วัตถุดิบเหง้าควรตรวจสอบรูปร่าง สี กลิ่น เนื้อสัมผัส และลักษณะภายในหลังหั่น
การตรวจสอบระดับจุลทรรศน์: สามารถใช้ลักษณะทางกายวิภาคของราก เหง้า ลำต้น และใบช่วยยืนยันชนิด โดยมีงานวิจัยของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ศึกษาลักษณะทางกายวิภาคของคล้าในสภาพแห้งและสภาพชื้นโดยเฉพาะ
การตรวจสอบทางเคมี: งานวิจัยสมัยใหม่สามารถใช้ HPLC และการตรวจวิเคราะห์สารฟีนอลิก/ฟลาโวนอยด์เพื่อสนับสนุนการควบคุมคุณภาพ แต่ยังไม่มี monograph มาตรฐานระดับเภสัชตำรับไทยสำหรับคล้าที่กำหนดสาร marker อย่างเป็นทางการ

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

ปิยนันท์ ถนอมชาติ, ยุพดี เผ่าพันธ์, และประศาสตร์ เกื้อมณี. (2563). การปรับตัวทางกายวิภาคศาสตร์ของคล้าน้ำ (Schumannianthus dichotomus (Roxb.) Gagnep.: Marantaceae) ในสภาพแล้งและในน้ำ. วารสารวิทยาศาสตร์ มศว, 36(1), 95–106.
มูลนิธิโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน. (ม.ป.ป.). คล้า (Schumannianthus dichotomus). ฐานข้อมูลพรรณไม้.
องค์การสวนพฤกษศาสตร์/หน่วยงานด้านการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช. (ม.ป.ป.). ข้อมูลพฤกษศาสตร์และการใช้ประโยชน์ของคล้า.
กรมวิชาการเกษตร. (2566). โครงการวิจัยและพัฒนาการผลิตพืชที่มีศักยภาพในพื้นที่ชุ่มน้ำเพื่อซ่อมแซมระบบนิเวศและเพิ่มมูลค่า. กรมวิชาการเกษตร.
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. (2568). บัญชียาหลักแห่งชาติด้านสมุนไพร (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2568. กระทรวงสาธารณสุข.
Veldkamp, J. F., & Turner, I. M. (2016). The correct name for Schumannianthus dichotomus (Marantaceae). Kew Bulletin, 71(3), 47. doi:10.1007/s12225-016-9660-7.
Thanomchat, P., Paopun, Y., & Kermanee, P. (2020). Anatomical adaptation of Schumannianthus dichotomus (Roxb.) Gagnep.: Marantaceae in dry and wet conditions. Srinakharinwirot Science Journal, 36(1), 95–106.
Hoque, M. R., Roy, R., Hosen, S., Karim, I., Bhowmik, T., Akter, A., & Basher, M. A. (2020). Sex-dependent variations in anti-nociceptive and antipyretic effects of rhizome and stem extract of Schumannianthus dichotomus Roxb. in male and female mice. Indonesian Journal of Pharmacy, 31(4), 323–334. doi:10.22146/ijp.602.
Akter, A., Roy, R., & Basher, M. A. (2023). In-vivo hepatoprotective and hypoglycemic effects of methanolic extract of Schumannianthus dichotomus rhizome. Phytomedicine Plus, 3(3), 100459. doi:10.1016/j.phyplu.2023.100459.
Sudjaroen, Y., Thongkao, K., & Thongmuang, P. (2024). In-vitro antidiabetic activity of ethanolic extract from Khla (Schumannianthus dichotomus Roxb.) rhizome. International Journal of Drug Delivery Technology, 14(3), 1257–1260. doi:10.25258/ijddt.14.3.02.
Rob, M. M., Hossen, K., Iwasaki, A., Suenaga, K., & Kato-Noguchi, H. (2020). Phytotoxic activity and identification of phytotoxic substances from Schumannianthus dichotomus. Plants, 9(1), 102.
Rob, M. M., Iwasaki, A., Suenaga, K., Ozaki, K., Teruya, T., & Kato-Noguchi, H. (2020). Potential use of Schumannianthus dichotomus waste: The phytotoxic activity of the waste and its identified compounds. Journal of Environmental Science and Health, Part B, 55(12), 1099–1105. doi:10.1080/03601234.2020.1822716.
Thongkao, K., Owen, R. W., & Sudjaroen, Y. (2026). The phytochemical screening and biological activities from Schumannianthus dichotomus Roxb. rhizome as the use of skin care cosmetic ingredient. Research Journal of Pharmacy and Technology, 19(5), 2236–2240. doi:10.52711/0974-360X.2026.00322.
Choudhury, T., Supty, I. Z., & Lovely, S. N. (2025). Unveiling the versatility of Schumannianthus dichotomus: A review of its traditional, phytochemistry, and pharmacological activities. Journal of Medicinal Plants Studies, 13(4), 322–325. doi:10.22271/plants.2025.v13.i4d.1923.