โกฐกักกรา

โกฐกักกรา เป็นเครื่องยาสมุนไพรที่ใช้ใน การแพทย์แผนไทย โดยชื่อดังกล่าวมีประเด็นด้านการระบุพืชที่ควรระวัง เนื่องจากเอกสารบางแหล่งระบุชื่อ Anacyclus pyrethrum (L.) DC. ขณะที่แหล่งข้อมูลด้านอนุกรมวิธานและตำรับยาแผนไทยแห่งชาติระบุโกฐกักกราเป็น ปุ่มหูด (gall) ของ Pistacia chinensis subsp. integerrima (J.L.Stewart) Rech.f. ซึ่งเป็นต้นไม้ในวงศ์ Anacardiaceae และเป็นรูปแบบที่ควรใช้เป็นหลักเมื่อกล่าวถึง โกฐกักกราในตำรับยาแผนไทย

ข้อมูลพื้นฐานของสมุนไพร

ชื่อสมุนไพร : โกฐกักกรา
ชื่ออื่น : โกฐกักรา, โกฐกัตรา, โกฐกักตรา, กักกรา
ชื่อภาษาอังกฤษ : Crab’s claw, Karkatashringi, Kakarasingi
ชื่อทางเภสัชกรรม : Karkatashringi / Karkataśṛṅgī
ชื่อวิทยาศาสตร์ของแหล่งกำเนิดเครื่องยา : Pistacia chinensis Bunge subsp. integerrima (J.L.Stewart) Rech.f.
ชื่อพ้องที่สำคัญ : Pistacia integerrima J.L.Stewart
วงศ์ : Anacardiaceae
ส่วนที่ใช้ทำยา : ปุ่มหูด หรือ gall ที่เกิดบนใบ ก้านใบ และกิ่งของพืช
ลักษณะเครื่องยา : เป็นก้อนปุ่มหูดแห้ง รูปคล้ายเขาสัตว์หรือก้ามปู แข็ง กลวง และมีรสฝาดจัดออกขม

ข้อควรระวังด้านชื่อวิทยาศาสตร์: แหล่งข้อมูลออนไลน์บางแห่ง รวมถึงข้อมูลที่เรียกโกฐกักกราว่า Anacyclus pyrethrum เป็นข้อมูลอีกชุดหนึ่งซึ่งพบในพจนานุกรมและฐานข้อมูลบางแห่ง ดังนั้นในการจัดทำฐานข้อมูลเว็บไซต์ควรแยกข้อมูลของ Anacyclus pyrethrum ออกจาก Pistacia chinensis subsp. integerrima อย่างชัดเจน เพื่อไม่ให้เกิดการปะปนของเครื่องยา

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ต้น : เป็นไม้ต้นผลัดใบ ขนาดกลางถึงค่อนข้างใหญ่ ลำต้นเดี่ยว แตกกิ่งก้านมาก เปลือกต้นมีสีเทาหรือเทาอมเทา ลักษณะค่อนข้างหยาบ สามารถเจริญได้สูงประมาณ 18 เมตร และบางแหล่งรายงานว่าสูงได้มากกว่านั้น
ใบ : เป็นใบประกอบแบบขนนก มีใบย่อยประมาณ 2–6 คู่ ใบย่อยรูปใบหอก ขอบใบเรียบ เนื้อค่อนข้างเหนียว และเรียงตรงข้ามหรือเกือบตรงข้าม
ดอก : เป็นดอกแยกเพศต่างต้น ช่อดอกออกตามกิ่งหรือบริเวณซอกใบ ดอกมีขนาดเล็ก สีเขียวอมเหลือง น้ำตาล หรือแดงอมม่วงตามระยะพัฒนาการ
ผล : เป็นผลแบบเมล็ดเดียวแข็งหรือผลสดเมล็ดเดียว รูปร่างกลม เมื่อแก่มีสีม่วงหรือม่วงอมฟ้า ขนาดประมาณ 4–6 มิลลิเมตร
ปุ่มหูด (Gall) : เป็นลักษณะเด่นที่ใช้เป็นเครื่องยา เกิดจากการกระตุ้นของแมลงบางชนิดต่อเนื้อเยื่อของพืช โดยมักเกิดบริเวณใบ ก้านใบ และกิ่ง มีลักษณะยาวคล้ายเขาสัตว์ แข็ง ผิวขรุขระ และภายในกลวง ไม่ใช่ส่วนที่พืชสร้างขึ้นตามปกติ

ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์

มีถิ่นกำเนิดในบริเวณ เทือกเขาหิมาลัยและเอเชียใต้ โดยพบตั้งแต่อัฟกานิสถาน ปากีสถาน อินเดีย เนปาล ไปจนถึงเมียนมา รวมถึงบริเวณทรานส์คอเคซัส
พบได้ในพื้นที่ภูเขาและเขตอบอุ่นถึงกึ่งแห้งแล้ง โดยมีรายงานการกระจายพันธุ์ตั้งแต่ระดับความสูงประมาณ 350–2,400 เมตรจากระดับน้ำทะเล
มีการปลูกในบางพื้นที่ของอินเดีย โดยเฉพาะพื้นที่ราบของรัฐปัญจาบ

การปลูกและการขยายพันธุ์

การขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด : เป็นวิธีดั้งเดิมที่ใช้ในการขยายพันธุ์ Pistacia integerrima โดยใช้เมล็ดที่สมบูรณ์และมีคุณภาพ
การเตรียมเมล็ด : มีรายงานการใช้วิธีแช่หรือการขัดผิวเมล็ดร่วมกับการกระตุ้นด้วยความเย็นเพื่อช่วยให้เมล็ดงอก
การเพาะกล้า : สามารถเพาะเมล็ดในเรือนเพาะชำก่อนย้ายลงแปลงปลูก
การขยายพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ : มีการศึกษาการปักชำและการขยายพันธุ์แบบโคลน โดยเฉพาะในฐานะต้นตอของพิสตาชิโอ
สภาพพื้นที่ : เจริญได้ดีในพื้นที่เปิด พื้นดินค่อนข้างแห้งและมีการระบายน้ำดี รวมทั้งพื้นที่ดินหินหรือดินปูนที่มีอินทรียวัตถุเพียงพอ

ส่วนที่ใช้เป็นยา

ปุ่มหูด (Gall) : เป็นส่วนที่ใช้เป็นเครื่องยาไทย โดยเป็นปุ่มหูดที่เกิดจากแมลงบริเวณใบ ก้านใบ หรือกิ่ง
ปุ่มหูดที่นำมาใช้ควรทำความสะอาดและกำจัดเศษแมลง เชื้อรา และสิ่งปนเปื้อนก่อนนำไปปรุงยา

สรรพคุณทางสมุนไพร มีการใช้ตามภูมิปัญญา

ปุ่มหูด : ตามตำรายาไทยมีรสฝาดจัด ออกขม ใช้เป็นเครื่องยาในกลุ่มที่มีฤทธิ์ฝาดสมาน
ใช้ในตำรับยาไทยสำหรับ แก้ริดสีดวงทวาร และช่วยสมานเนื้อเยื่อ
ตำรายาโบราณกล่าวถึงการใช้สำหรับ แก้ลม แก้คลื่นเหียน และแก้ดีพิการ
ในภูมิปัญญาอายุรเวทและการแพทย์อินเดีย มีการใช้ปุ่มหูดหรือ Karkatashringi สำหรับ อาการไอ หอบหืด หลอดลมอักเสบ ท้องเสีย ไข้ และความผิดปกติของระบบทางเดินหายใจ

หมายเหตุ: สรรพคุณข้างต้นเป็นข้อมูลจากตำรายาและภูมิปัญญาการแพทย์ดั้งเดิม ไม่ควรตีความว่าเป็นข้อบ่งใช้ทางการแพทย์ที่ได้รับการยืนยันในมนุษย์ทุกกรณี

วิธีใช้

ใช้ ปุ่มหูดแห้ง เป็นส่วนประกอบของตำรับยาแผนไทย โดยบดเป็นผงหรือเตรียมร่วมกับตัวยาชนิดอื่นตามสูตรตำรับ
โกฐกักกราไม่ได้มีขนาดรับประทานมาตรฐานสำหรับใช้เดี่ยว ๆ ที่สามารถนำไปใช้แทนคำแนะนำของแพทย์แผนไทยหรือผู้ประกอบวิชาชีพได้
ตัวอย่างเช่น ยาริดสีดวงมหากาฬ มีโกฐกักกราเป็นส่วนประกอบ โดยใช้ปุ่มหูดเป็นเครื่องยา

ในบัญชียาจากสมุนไพร

โกฐกักกราเป็น ส่วนประกอบในตำรับยาสมุนไพรในบัญชียาหลักแห่งชาติด้านสมุนไพร ไม่ได้หมายความว่าโกฐกักกราเดี่ยว ๆ เป็นยาสำเร็จรูปทุกกรณี ตัวอย่างตำรับที่มีโกฐกักกรา ได้แก่

ยาหอมอินทจักร์ : มีโกฐกักกราเป็นหนึ่งในส่วนประกอบของตำรับ
ยาสหัศธารา : มีโกฐกักกราเป็นส่วนประกอบสำคัญของตำรับ
ยาริดสีดวงมหากาฬ : มีโกฐกักกรา โดยระบุส่วนที่ใช้เป็น ปุ่มหูด (gall)

สารสำคัญ

ปุ่มหูดของ Pistacia chinensis subsp. integerrima มีสารพฤกษเคมีหลายกลุ่ม ได้แก่

สารแทนนิน (tannins) ซึ่งพบในปริมาณค่อนข้างสูงและมีความสัมพันธ์กับรสฝาดของเครื่องยา
น้ำมันหอมระเหย (volatile oils)
ไตรเทอร์พีน (triterpenes)
ฟลาโวนอยด์ (flavonoids)
สารฟีนอลิก (phenolic compounds)
ไฟโตสเตอรอล (phytosterols)
กรดไขมัน (fatty acids)
Pistagremic acid เป็นไตรเทอร์พีนที่ได้รับความสนใจจากงานวิจัยด้านฤทธิ์ทางชีวภาพ
สารอื่น ๆ ที่มีรายงานจากปุ่มหูด ได้แก่ β-sitosterol, apigenin, sakuranetin และสารประกอบอินทรีย์ชนิดอื่น ๆ

งานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์

งานวิจัยเกี่ยวกับ Pistacia chinensis subsp. integerrima ส่วนใหญ่ยังอยู่ในระดับ การทดลองในหลอดทดลองและสัตว์ทดลอง ขณะที่หลักฐานทางคลินิกในมนุษย์ยังมีจำกัด

งานทบทวนวรรณกรรมปี ค.ศ. 2020 พบรายงานฤทธิ์ทางชีวภาพหลายด้าน เช่น ต้านการอักเสบ แก้ปวด ต้านอนุมูลอิสระ ต้านเบาหวาน ต้านอาการหอบหืด ต้านเชื้อ และปรับภูมิคุ้มกัน
งานวิจัยเกี่ยวกับปุ่มหูดพบสารกลุ่มฟลาโวนอยด์และไตรเทอร์พีนที่มีฤทธิ์ทางชีวภาพหลายรูปแบบ
งานวิจัยปี ค.ศ. 2024 รายงานสาร pistagremic acid, apigenin และ sakuranetin จากปุ่มหูด และพบฤทธิ์ต้านเชื้อราของสารฟลาโวนอยด์บางชนิด รวมถึงฤทธิ์ยับยั้งการเพิ่มจำนวนของเซลล์มะเร็งในระดับการทดลอง
งานวิจัยที่เผยแพร่ในปี ค.ศ. 2026 ศึกษาองค์ประกอบฟลาโวนอยด์จากปุ่มหูดด้วย HR-LCMS และประเมินฤทธิ์ต้านแบคทีเรียด้วยการทดลองและแบบจำลองทางคอมพิวเตอร์

การศึกษาทางเภสัชวิทยา

มีรายงานการศึกษาฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาของ Pistacia integerrima และปุ่มหูดหลายด้าน ได้แก่

ฤทธิ์ต้านการอักเสบ : มีข้อมูลจากการทดลองในหลอดทดลองและสัตว์ทดลอง
ฤทธิ์ต้านหอบหืด : น้ำมันหอมระเหยจากปุ่มหูดสามารถยับยั้งกิจกรรมของ 5-lipoxygenase และลดการสลายตัวของ mast cell ในการทดลอง อีกทั้งมีการศึกษาในสัตว์ทดลองเกี่ยวกับการอักเสบของหลอดลมและภาวะไวเกินของทางเดินหายใจ
ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ : สารสกัดบางส่วนแสดงฤทธิ์กำจัดอนุมูลอิสระ
ฤทธิ์ยับยั้ง phosphodiesterase-1 (PDE1) : มีรายงานสาร naringenin และ flavonoid บางชนิดจากปุ่มหูดที่ยับยั้ง PDE1 ในการทดลอง
ฤทธิ์ต้านจุลชีพ : มีรายงานฤทธิ์ต่อเชื้อราและแบคทีเรียบางชนิด
ฤทธิ์ต้านเซลล์มะเร็ง : สารบางชนิดจากปุ่มหูด เช่น pistagremic acid มีฤทธิ์ยับยั้งการเพิ่มจำนวนของเซลล์มะเร็งในระดับห้องปฏิบัติการ

ความปลอดภัย

ข้อมูลความปลอดภัยของโกฐกักกราโดยตรงในมนุษย์ยังมีไม่มาก การศึกษาความเป็นพิษของสารสกัดเมทานอลจาก Pistacia integerrima ในหนูทดลองพบว่าในการทดลองพิษเฉียบพลันที่ขนาด 2,000 มก./กก. ไม่พบการตายหรือความผิดปกติทางพฤติกรรม และการให้สารสกัดซ้ำเป็นเวลา 28 วันไม่พบความผิดปกติอย่างมีนัยสำคัญของน้ำหนักตัว โลหิต หรือค่าชีวเคมีที่ศึกษา อย่างไรก็ตาม ผลการทดลองในสัตว์ไม่สามารถใช้ยืนยันความปลอดภัยในมนุษย์ได้โดยตรง

ข้อห้ามใช้

ไม่ควรนำ โกฐกักกราเดี่ยว ๆ มาใช้รักษาโรคโดยไม่มีคำแนะนำจากผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยหรือบุคลากรทางการแพทย์
สำหรับตำรับยาที่มีโกฐกักกราเป็นส่วนประกอบ ต้องปฏิบัติตามข้อห้ามและคำเตือนของ ตำรับยานั้น ๆ เนื่องจากความปลอดภัยไม่ได้ขึ้นอยู่กับโกฐกักกราเพียงชนิดเดียว
หญิงตั้งครรภ์ หญิงให้นมบุตร เด็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีโรคประจำตัวควรปรึกษาผู้ประกอบวิชาชีพก่อนใช้ตำรับที่มีโกฐกักกรา

ปฏิกิริยาระหว่างสมุนไพรกับยา

ยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกที่เพียงพอสำหรับยืนยันปฏิกิริยาระหว่าง โกฐกักกราเดี่ยว ๆ กับยาสมัยใหม่โดยตรง ดังนั้นควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรเมื่อใช้ร่วมกับยาอื่น โดยเฉพาะในกรณีใช้เป็นตำรับยาหลายชนิด

สำหรับ ยาริดสีดวงมหากาฬ ซึ่งมีโกฐกักกราร่วมกับสมุนไพรอีกหลายชนิด มีคำเตือนให้ระวังการใช้ร่วมกับ ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (anticoagulants) และ ยาต้านการจับตัวของเกล็ดเลือด (antiplatelet drugs) ทั้งนี้คำเตือนดังกล่าวเป็นของตำรับยาโดยรวม ไม่ควรสรุปว่าเกิดจากโกฐกักกราเพียงชนิดเดียว

การใช้ในผลิตภัณฑ์

ใช้เป็น เครื่องยาสมุนไพร ในตำรับยาแผนไทย
ใช้เป็นส่วนประกอบของ ยาหอมอินทจักร์
ใช้ใน ยาสหัศธารา
ใช้ใน ยาริดสีดวงมหากาฬ
ในการแพทย์อินเดีย ปุ่มหูดใช้เป็นเครื่องยา Karkatashringi / Karkadasringi และเป็นวัตถุดิบในผลิตภัณฑ์สมุนไพรตามระบบอายุรเวท

การเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษา

ส่วนที่เก็บเกี่ยวเพื่อใช้เป็นเครื่องยาคือ ปุ่มหูด (gall) ที่เกิดจากการเข้าทำลายหรือกระตุ้นของแมลง
ควรเก็บวัตถุดิบที่แห้งสมบูรณ์ ไม่ขึ้นรา และไม่มีสิ่งปนเปื้อน
ก่อนนำมาใช้ควรคัดแยกเศษแมลงและสิ่งแปลกปลอม รวมถึงตรวจสอบการปนเปื้อนของเชื้อรา
เก็บในภาชนะที่สะอาด แห้ง ปิดสนิท และป้องกันความชื้น แมลง และแสง
การเก็บรักษาที่ดีมีความสำคัญต่อการควบคุมคุณภาพของ เครื่องยาสมุนไพร

ภูมิปัญญาท้องถิ่น

ในภูมิปัญญาการแพทย์อินเดีย ปุ่มหูดของพืชชนิดนี้รู้จักกันในชื่อ Karkatashringi และใช้เป็นยาสมุนไพรสำหรับอาการเกี่ยวกับระบบทางเดินหายใจ เช่น ไอ หอบหืด และหลอดลมอักเสบ รวมถึงใช้ในอาการท้องเสียและไข้ ส่วนใน การแพทย์แผนไทย โกฐกักกราถูกจัดเป็น โกฐพิเศษ และใช้ร่วมกับตัวยาชนิดอื่นในตำรับยาไทยหลายตำรับ

ประวัติและวัฒนธรรม

โกฐกักกราเป็นเครื่องยาที่มีประวัติการใช้ในระบบการแพทย์ดั้งเดิมของเอเชียใต้มาเป็นเวลานาน โดยเฉพาะในอายุรเวทและการแพทย์พื้นบ้านอินเดีย ส่วนการแพทย์แผนไทยรับเครื่องยานี้เข้าสู่กลุ่ม โกฐพิเศษ ซึ่งประกอบด้วยโกฐกะกลิ้ง โกฐกักกรา และโกฐน้ำเต้า และมีการบันทึกการใช้ในตำราแพทย์แผนไทยและตำรับยาแห่งชาติ

สถานะการอนุรักษ์

ยังไม่พบข้อมูลที่น่าเชื่อถือเพียงพอที่จะระบุสถานะการอนุรักษ์เฉพาะของ Pistacia chinensis subsp. integerrima ตามเกณฑ์ IUCN จากแหล่งข้อมูลที่ตรวจสอบได้ในครั้งนี้ จึงไม่ควรระบุสถานะว่า “ใกล้สูญพันธุ์” หรือ “เสี่ยงสูญพันธุ์” โดยไม่มีหลักฐานอ้างอิงโดยตรง

อย่างไรก็ตาม มีประเด็นด้าน การใช้ทรัพยากรอย่างยั่งยืน เนื่องจากปุ่มหูดเป็นผลจากการเข้าทำลายของแมลง และการเข้าทำลายอาจส่งผลต่อการสืบพันธุ์ของต้นพืช จึงมีการศึกษาการขยายพันธุ์แบบโคลนเพื่อช่วยรักษาแหล่งวัตถุดิบและลดแรงกดดันจากการเก็บจากธรรมชาติ

ข้อมูลอนุกรมวิธาน

อาณาจักร (Kingdom) : Plantae
กลุ่มพืช (Clade) : Angiosperms
กลุ่มพืช (Clade) : Eudicots
กลุ่มพืช (Clade) : Rosids
อันดับ (Order) : Sapindales
วงศ์ (Family) : Anacardiaceae
สกุล (Genus) : Pistacia L.
ชนิด (Species) : Pistacia chinensis Bunge
ชนิดย่อย (Subspecies) : Pistacia chinensis subsp. integerrima (J.L.Stewart) Rech.f.

ชื่อพ้องที่สำคัญ : Pistacia integerrima J.L.Stewart, Pistacia chinensis var. integerrima (J.L.Stewart) Zohary และชื่อพ้องเก่าอื่น ๆ

การตรวจสอบเอกลักษณ์สมุนไพร

การตรวจสอบ เอกลักษณ์โกฐกักกรา ควรพิจารณาทั้งลักษณะทางมหภาคและจุลทรรศน์ โดยวัตถุดิบที่ถูกต้องควรมีลักษณะสำคัญดังนี้

ลักษณะภายนอก : ปุ่มหูดแห้ง แข็ง กลวง รูปคล้ายเขาหรือก้าม มีลักษณะเรียวยาวและสอบเข้าหาปลายทั้งสองด้าน
สี : ภายนอกสีเทาอม น้ำตาลหรือเทาน้ำตาล ส่วนภายในอาจมีสีน้ำตาลแดง
ขนาด : มีความแปรผัน โดยอาจมีความยาวตั้งแต่ประมาณ 2.5–30 เซนติเมตรหรือมากกว่า
กลิ่น : มีกลิ่นเฉพาะคล้ายกลิ่นยางสนหรือเทอร์พีน
รส : ฝาดจัดและขมเล็กน้อย
ภายใน : อาจพบซากแมลงหรือร่องรอยของแมลงที่เป็นสาเหตุของการเกิดปุ่มหูด
จุลทรรศน์ : ภาคตัดขวางพบชั้นเนื้อเยื่อและมัดท่อลำเลียง รวมถึงเซลล์ที่มีสารสีน้ำตาลและโครงสร้างที่สัมพันธ์กับสารแทนนิน

ลักษณะดังกล่าวสามารถใช้ร่วมกับการตรวจสอบทางเภสัชเวท การวิเคราะห์ทางจุลทรรศน์ และการตรวจสอบสารสำคัญ เพื่อยืนยันเอกลักษณ์และคุณภาพของเครื่องยา

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. (2561). รายการตำรับยาแผนไทยแห่งชาติ พุทธศักราช 2561. กระทรวงสาธารณสุข.
กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. (2562). รายการตำรับยาแผนไทยแห่งชาติ ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เนื่องในโอกาสมหามงคลพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช 2562. กระทรวงสาธารณสุข.
คณะกรรมการพัฒนาระบบยาแห่งชาติ. (2564). บัญชียาหลักแห่งชาติด้านสมุนไพร พ.ศ. 2564. กระทรวงสาธารณสุข.
ราชบัณฑิตยสภา. (2554). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. ราชบัณฑิตยสภา.
สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ. (ม.ป.ป.). อนุกรมวิธานพืช: โกฐกักกรา.
มหาวิทยาลัยมหิดล คณะเภสัชศาสตร์. (2556). การทดสอบฤทธิ์ต้านจุลชีพและต้านอนุมูลอิสระของตำรับริดสีดวงมหากาฬและสารสกัดสมุนไพร.
Ahmad, R., Almubayedh, H., Ahmad, N., Naqvi, A. A., & Riaz, M. (2020). Ethnobotany, ethnopharmacology, phytochemistry, biological activities and toxicity of Pistacia chinensis subsp. integerrima: A comprehensive review. Phytotherapy Research, 34(11), 2793–2819. https://doi.org/10.1002/ptr.6720
Rauf, A., et al. (2024). Antifungal and antiproliferative activity of pistagremic acid and flavonoids extracted from the galls of Pistacia chinensis subsp. integerrima. Chemistry & Biodiversity.
Rauf, A., et al. (2024). Multi-target anticancer activity of compounds isolated from galls of Pistacia chinensis subsp. integerrima: A mechanistic investigation. Phytochemistry Letters, 64, 6–12. https://doi.org/10.1016/j.phytol.2024.09.001
Shirole, R. L., Shirole, N. L., Kshatriya, A. A., Kulkarni, R., & Saraf, M. N. (2014). Investigation into the mechanism of action of essential oil of Pistacia integerrima for its antiasthmatic activity. Journal of Ethnopharmacology, 153(3), 541–551. https://doi.org/10.1016/j.jep.2014.02.009
World Flora Online. (2026). Pistacia chinensis subsp. integerrima (J.L.Stewart) Rech.f.
Royal Botanic Gardens, Kew. (2026). Pistacia chinensis subsp. integerrima (J.L.Stewart) Rech.f. Plants of the World Online.