กระชับ

กระชับ

กระชับ

กระชับ เป็นพืชล้มลุกที่พบได้ตามพื้นที่ชื้น ท้องนา ริมน้ำ และพื้นที่รกร้างในประเทศไทย มีชื่อท้องถิ่นหลายชื่อ เช่น หญ้าผมยุ่ง ขี้อัน ขี้อันน้ำ ขี้อันดอน และขี้ครอก โดยเฉพาะ “ผักกระชับ” ในจังหวัดระยองมีการนำต้นอ่อนมาใช้เป็นอาหารพื้นบ้าน นอกจากด้านอาหารแล้ว กระชับยังมีประวัติการใช้เป็นสมุนไพรในภูมิปัญญาพื้นบ้าน และผลของกระชับเป็นส่วนที่มีการใช้ในตำรับยาจีนอย่างแพร่หลาย โดยเฉพาะกลุ่มอาการเกี่ยวกับจมูกและทางเดินหายใจส่วนต้น อย่างไรก็ตาม พืชชนิดนี้มีสารที่อาจก่อพิษได้ จึงควรแยกความแตกต่างระหว่างการใช้เป็นอาหารของต้นอ่อนกับการใช้เป็นยาจากส่วนที่ผ่านการเตรียมอย่างเหมาะสม

ข้อมูลพื้นฐานของสมุนไพร

  • ชื่อสมุนไพร : กระชับ
  • ชื่อท้องถิ่น : มะขะขัดน้ำ, หญ้าผมยุ่ง, ขี้อัน, เกี๋ยงน้ำ, ขี้อันน้ำ, ขี้อันดอน, ขี้ครอก และในพื้นที่จังหวัดระยองนิยมเรียกว่า “กระฉับ” ตามสำเนียงท้องถิ่น
  • ชื่อวิทยาศาสตร์ : Xanthium strumarium L.
  • ชื่อวงศ์ : Asteraceae หรือ Compositae
  • ชื่อภาษาอังกฤษ : Cocklebur, Common cocklebur
  • ชื่อจีนในทางยาจีน : Cang-Er-Zi (苍耳子) โดยหมายถึงผลของ Xanthium strumarium ที่ใช้เป็นเครื่องยา
  • ลักษณะการใช้ : ใช้เป็นทั้งพืชอาหารพื้นบ้านและสมุนไพรในภูมิปัญญาหลายพื้นที่ โดยส่วนที่ใช้แตกต่างกันตามวัตถุประสงค์

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

  • ลำต้น : เป็นไม้ล้มลุกอายุปีเดียว ลำต้นตั้งตรง แตกกิ่ง มีขนหรือผิวค่อนข้างสาก ความสูงโดยทั่วไปประมาณ 1 เมตร และอาจสูงได้ถึงประมาณ 1.5 เมตร
  • ใบ : ใบเดี่ยว รูปสามเหลี่ยมหรือรูปไข่กว้าง อาจมี 3–5 แฉก ขอบใบหยักหรือมีซี่ฟัน เนื้อใบค่อนข้างบาง ผิวใบมีลักษณะสาก ก้านใบค่อนข้างยาว
  • ดอก : ดอกมีทั้งดอกเพศผู้และดอกเพศเมียอยู่ในต้นเดียวกัน ดอกเพศผู้มักอยู่บริเวณปลายกิ่ง ส่วนดอกเพศเมียอยู่ตามซอกใบ ลักษณะเป็นช่อดอกขนาดเล็ก
  • ผล : ผลมีลักษณะรูปไข่หรือรูปรี มีเปลือกหุ้มแข็งและมีหนามปลายงอจำนวนมาก ซึ่งเป็นลักษณะเด่นของกระชับและช่วยให้ผลติดไปกับขนสัตว์หรือเสื้อผ้าเพื่อกระจายพันธุ์
  • เมล็ด : อยู่ภายในผลที่มีหนาม เมล็ดและต้นอ่อนเป็นส่วนที่ต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ เนื่องจากมีรายงานเกี่ยวกับสารพิษกลุ่ม atractylosides

ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์

  • ถิ่นกำเนิด : ฐานข้อมูล Plants of the World Online ของ Kew ระบุว่า Xanthium strumarium มีถิ่นกำเนิดครอบคลุมตั้งแต่ยุโรปตอนใต้และตอนกลาง ไปจนถึงจีน อินโดจีน ไต้หวัน และแอฟริกาตะวันตกเฉียงเหนือ โดยมีประเทศไทยอยู่ในเขตการกระจายพันธุ์ตามธรรมชาติด้วย
  • การกระจายพันธุ์ในประเทศไทย : พบได้ตามท้องนา ริมน้ำ พื้นที่ชื้น พื้นที่รกร้าง และบริเวณที่ถูกรบกวนจากกิจกรรมของมนุษย์ โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีน้ำจืดหรือน้ำกร่อย
  • ลักษณะทางนิเวศ : เป็นพืชที่ปรับตัวได้ดีและสามารถพบในพื้นที่เพาะปลูก พื้นที่ริมแม่น้ำ และดินทรายหรือดินตะกอนตามแหล่งน้ำ

การปลูกและการขยายพันธุ์

  • การขยายพันธุ์ : กระชับขยายพันธุ์หลักด้วยเมล็ด เมล็ดอยู่ภายในผลที่มีหนามและสามารถกระจายไปกับสัตว์ เสื้อผ้า เครื่องมือทางการเกษตร หรือวัสดุอื่นที่สัมผัสกับผล
  • สภาพแวดล้อม : เป็นพืชล้มลุกที่สามารถเจริญได้ในพื้นที่เปิดและพื้นที่ที่มีความชื้น โดยพบได้บ่อยบริเวณท้องนาและริมแหล่งน้ำ
  • ข้อควรระวังในการปลูก : ผลมีหนามแหลมและสามารถแพร่กระจายได้ง่าย จึงควรจัดการพื้นที่ปลูกและการติดผลอย่างเหมาะสม โดยเฉพาะหากปลูกเพื่อผลิตวัตถุดิบสมุนไพร

ส่วนที่ใช้เป็นยา

  • ลำต้น
  • ใบ
  • ราก
  • ผล
  • เมล็ด

แหล่งข้อมูลสมุนไพรไทยระบุส่วนดังกล่าวเป็นส่วนที่มีการใช้ทางยาในภูมิปัญญาไทย ขณะที่การแพทย์แผนจีนให้ความสำคัญกับ “ผล” หรือ Xanthii Fructus เป็นเครื่องยาหลัก

สรรพคุณทางสมุนไพร มีการใช้ตามภูมิปัญญา

  • ตามภูมิปัญญาสมุนไพรไทย : มีการใช้ลำต้นเพื่อขับเหงื่อ ขับน้ำลาย ใช้ในอาการเกี่ยวกับทางเดินปัสสาวะ อาการปวดประจำเดือน ปวดกล้ามเนื้อ และอาการตามภูมิปัญญาอื่น ๆ
  • ใบและลำต้น : ในภูมิปัญญาพื้นบ้านมีการนำมาตำพอกบริเวณที่มีอาการบวม ปวด หรือแมลงกัดต่อย และนำมาต้มน้ำใช้ล้างบริเวณผิวหนัง
  • ราก : มีรายงานการใช้เป็นยาขมและใช้ในภูมิปัญญาพื้นบ้านสำหรับอาการบางชนิด
  • ผล : มีการใช้ในตำรับพื้นบ้านสำหรับอาการเกี่ยวกับจมูก ลมพิษ และอาการบางอย่างที่เกี่ยวข้องกับการเกร็งของกล้ามเนื้อ
  • ตามการแพทย์แผนจีน : ผลกระชับ (Xanthii Fructus) ใช้ในตำรับสำหรับอาการคัดจมูก น้ำมูกไหล โรคจมูกอักเสบ โดยเฉพาะกลุ่มอาการที่สอดคล้องกับ rhinitis และ sinusitis รวมถึงอาการคันและอาการปวดจากลมชื้นตามทฤษฎีแพทย์แผนจีน

หมายเหตุสำคัญ : สรรพคุณข้างต้นควรเข้าใจว่าเป็น “การใช้ตามภูมิปัญญา” หรือ “ผลจากการศึกษาทางเภสัชวิทยา” ไม่ได้หมายความว่าทุกข้อมีหลักฐานการทดลองทางคลินิกในมนุษย์ยืนยันประสิทธิผลแล้ว

วิธีใช้

  • การใช้เป็นยาในระบบการแพทย์แผนจีน : ผลกระชับที่ใช้เป็นเครื่องยาเรียกว่า Xanthii Fructus และมีการนำไปต้มเป็นยาต้ม หรือใช้ในตำรับยาหลายชนิด โดยตำรับและขนาดยาขึ้นอยู่กับแพทย์หรือผู้ประกอบวิชาชีพที่มีความรู้ด้านการแพทย์แผนจีน
  • ขนาดตามตำรายาจีน : งานวิจัยที่อ้างอิงเภสัชตำรับจีนระบุขนาดผลกระชับโดยทั่วไปประมาณ 3–10 กรัมต่อวันสำหรับวัตถุดิบยา แต่ไม่ควรนำตัวเลขนี้ไปใช้กำหนดขนาดยาด้วยตนเอง เพราะความปลอดภัยขึ้นอยู่กับการเตรียมยาและคุณภาพวัตถุดิบ
  • การใช้เป็นอาหาร : ต้นอ่อนกระชับในพื้นที่จังหวัดระยองมีการนำมาใช้เป็นผัก รับประทานสดหรือประกอบอาหาร เช่น สลัด แกงส้ม และยำ
  • การใช้ภายนอกตามภูมิปัญญา : ใบและลำต้นมีการตำแล้วพอกบริเวณที่มีอาการบวม ปวด หรือแมลงกัดต่อย และมีการใช้น้ำต้มล้างบริเวณที่ต้องการตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน

สารสำคัญ

  • Atractyloside และ carboxyatractyloside : เป็นสารสำคัญที่เกี่ยวข้องกับความเป็นพิษของกระชับ โดยเฉพาะในเมล็ดและต้นอ่อน สารกลุ่มนี้มีความเกี่ยวข้องกับพิษต่อตับและความผิดปกติของการสร้างพลังงานในเซลล์
  • Chlorogenic acid และ caffeoylquinic acids : เป็นกลุ่มสารฟีนอลิกที่ได้รับความสนใจในการศึกษาด้านฤทธิ์ต้านการอักเสบและต้านอาการแพ้
  • Xanthatin และ sesquiterpenoids : เป็นกลุ่มสารที่มีการศึกษาด้านฤทธิ์ทางชีวภาพหลายด้าน
  • Flavonoids และสารฟีนอลิกอื่น ๆ : พบเป็นองค์ประกอบทางพฤกษเคมีของพืช
  • มีรายงานทบทวนพบสารประกอบจาก X. strumarium มากกว่า 170 ชนิด ครอบคลุม sesquiterpenoids, phenylpropenoids, lignanoids, coumarins, steroids, glycosides, flavonoids และสารกลุ่มอื่น ๆ

งานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์

  • โรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ : งานวิจัยในสัตว์ทดลองพบว่าสารสกัดจาก X. strumarium สามารถลดอาการและตัวชี้วัดการอักเสบในแบบจำลอง allergic rhinitis และการศึกษาด้าน network pharmacology เสนอว่าฤทธิ์อาจเกี่ยวข้องกับการควบคุมเส้นทาง arachidonic acid metabolism
  • Caffeoylquinic acids : การทดลองในสัตว์พบว่าสารกลุ่ม caffeoylquinic acids จากผลกระชับมีฤทธิ์ต้านอาการแพ้และต้านการอักเสบ และลดการหลั่ง histamine ในแบบจำลองการแพ้
  • ฤทธิ์ต้านมะเร็ง : มีงานวิจัยระดับเซลล์และสัตว์ทดลองที่ศึกษาสารสกัดหรือสารประกอบจากกระชับในด้านการยับยั้งการเจริญของเซลล์มะเร็ง แต่ยังไม่ควรสรุปว่ากระชับเป็นยารักษามะเร็งในมนุษย์
  • ฤทธิ์ต้านการอักเสบและต้านจุลชีพ : งานทบทวนทางวิทยาศาสตร์รายงานฤทธิ์ต้านการอักเสบ ต้านปวด ต้านอนุมูลอิสระ ต้านแบคทีเรีย และต้านเชื้อราในงานทดลองหลายรูปแบบ
  • งานวิจัยด้านคุณภาพวัตถุดิบ : งานวิจัยปี 2026 เปรียบเทียบผลกระชับจากเกาหลีและจีนพบความแตกต่างขององค์ประกอบทางเคมีตามแหล่งกำเนิด เช่น chlorogenic acid, phytosterols, 4,5-dicaffeoylquinic acid และ xanthatin ซึ่งสะท้อนความสำคัญของแหล่งผลิตต่อมาตรฐานวัตถุดิบ

เภสัชวิทยา

  • ต้านการอักเสบ : สารสกัดและสารประกอบบางชนิดมีฤทธิ์ลดกระบวนการอักเสบในแบบจำลองทดลอง
  • ต้านอาการแพ้ : มีข้อมูลสนับสนุนการยับยั้งการปลดปล่อย histamine และการตอบสนองของ mast cells ในการทดลอง
  • ต้านจุลชีพ : มีรายงานฤทธิ์ต้านแบคทีเรียและเชื้อราในระดับห้องปฏิบัติการ
  • ต้านอนุมูลอิสระ : สารกลุ่มฟีนอลิกและ flavonoids มีส่วนเกี่ยวข้องกับฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระที่พบในงานทดลอง
  • ต้านการเจริญของเซลล์มะเร็ง : สารบางชนิด โดยเฉพาะกลุ่ม sesquiterpene lactones ได้รับการศึกษาด้าน cytotoxicity และการยับยั้งการเจริญของเซลล์
  • ผลต่อเกล็ดเลือดและการเกิดลิ่มเลือด : งานวิจัยล่าสุดพบฤทธิ์ต้านเกล็ดเลือดและต้านการเกิดลิ่มเลือดในแบบจำลองทดลอง แต่ยังจำเป็นต้องมีข้อมูลด้านขนาดยา ความปลอดภัย และการศึกษาในมนุษย์ก่อนนำไปใช้ทางคลินิก

ความปลอดภัย

  • ควรระวังเป็นพิเศษ : กระชับไม่ใช่พืชที่ควรนำทุกส่วนมารับประทานโดยไม่ผ่านการคัดเลือกและเตรียมอย่างเหมาะสม
  • สารพิษสำคัญ : เมล็ดและต้นอ่อนมีรายงานว่ามี carboxyatractyloside ซึ่งสามารถก่อพิษต่อตับอย่างรุนแรงได้
  • พิษต่อตับ : มีรายงานการเกิด centrilobular hepatic necrosis และการเสียชีวิตในสัตว์ที่ได้รับกระชับในปริมาณที่เป็นพิษ
  • การแปรรูปผลยา : ในการแพทย์แผนจีนมีการคั่วผลกระชับก่อนใช้ และงานทดลองพบว่าการคั่วสามารถลด cytotoxicity ของวัตถุดิบได้บางส่วน อย่างไรก็ตามไม่ได้หมายความว่าการคั่วแบบพื้นบ้านจะทำให้พืชปลอดพิษทั้งหมด
  • หญิงตั้งครรภ์ เด็ก ผู้สูงอายุ และผู้มีโรคประจำตัว : ควรหลีกเลี่ยงการใช้เป็นยาเอง และควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร/ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทยก่อน
  • การใช้เป็นอาหาร : การนำ “ต้นอ่อนกระชับ” มาบริโภคเป็นอาหารเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นเฉพาะพื้นที่ แต่ไม่ควรเหมารวมว่าทุกส่วนของพืชสามารถรับประทานได้อย่างปลอดภัย เพราะข้อมูลพิษวิทยาแสดงให้เห็นความเสี่ยงของเมล็ดและต้นอ่อนในบางบริบท

ปฏิกิริยาระหว่างสมุนไพรกับยา

  • ปัจจุบันยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกที่เพียงพอสำหรับระบุปฏิกิริยาระหว่างกระชับกับยาทุกชนิดอย่างชัดเจน
  • เนื่องจากกระชับมีฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาหลายด้าน และมีข้อมูลเกี่ยวกับผลต่อเกล็ดเลือดจากงานทดลอง จึงควรใช้ความระมัดระวังเป็นพิเศษในผู้ที่ใช้ ยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาต้านการแข็งตัวของเลือด จนกว่าจะมีข้อมูลทางคลินิกที่ชัดเจน
  • ผู้ที่ใช้ยาประจำ โดยเฉพาะยาที่มีผลต่อตับ การแข็งตัวของเลือด หรือยาหลายชนิดร่วมกัน ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ผลิตภัณฑ์กระชับในรูปแบบยาเข้มข้น

การใช้ในอาหาร

  • ผักกระชับ : ในชุมชนบ้านทะเลน้อย อำเภอแกลง จังหวัดระยอง มีภูมิปัญญานำต้นอ่อนกระชับมาเป็นผักพื้นบ้าน
  • รูปแบบอาหาร : สามารถรับประทานต้นอ่อนสด หรือใช้ประกอบอาหาร เช่น สลัด แกงส้ม และยำ ตามข้อมูลที่เผยแพร่โดยหน่วยงานด้านการแพทย์แผนไทย
  • ความสำคัญทางเศรษฐกิจชุมชน : การเพาะต้นอ่อนกระชับกลายเป็นผลิตภัณฑ์อาหารพื้นบ้านและสร้างรายได้ให้ชุมชนในพื้นที่จังหวัดระยอง

การใช้ในผลิตภัณฑ์

  • ผลิตภัณฑ์ยาสมุนไพร : ผลกระชับเป็นเครื่องยาสำคัญในตำรับแพทย์แผนจีน และมีการพัฒนาในรูปแบบยาต้ม ยาเม็ด ยาแกรนูล ยาน้ำ และตำรับยาหลายชนิดสำหรับกลุ่มอาการเกี่ยวกับจมูก
  • ผลิตภัณฑ์อาหาร : ต้นอ่อนกระชับมีการจำหน่ายเป็นผักพื้นบ้านและนำไปประกอบอาหารในพื้นที่ระยอง
  • งานวิจัยผลิตภัณฑ์สมัยใหม่ : มีการศึกษาสารสำคัญ เช่น xanthatin และ caffeoylquinic acids เพื่อพัฒนาแนวทางการใช้ในผลิตภัณฑ์ด้านการแพ้และการอักเสบ แต่ส่วนใหญ่ยังอยู่ในระดับการวิจัยก่อนคลินิก

การเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษา

  • วัตถุดิบยา : หากใช้ผลเป็นเครื่องยา ควรเก็บเกี่ยวผลที่เจริญเต็มที่และผ่านกระบวนการทำแห้งตามมาตรฐานของวัตถุดิบยา
  • การคัดแยก : ควรคัดแยกสิ่งปนเปื้อน ดิน เมล็ดพืชอื่น และส่วนที่เสื่อมสภาพออก
  • การเก็บรักษา : ควรเก็บวัตถุดิบแห้งในภาชนะปิดสนิท สะอาด แห้ง ป้องกันความชื้น แมลง และการปนเปื้อน
  • ผลิตภัณฑ์อาหารจากต้นอ่อน : ควรเก็บในสภาพสะอาดและควบคุมอุณหภูมิที่เหมาะสม เนื่องจากเป็นผักสดที่มีอายุการเก็บรักษาสั้น

ภูมิปัญญาท้องถิ่น

  • จังหวัดระยอง : บ้านทะเลน้อย อำเภอแกลง เป็นพื้นที่ที่มีชื่อเสียงด้าน “ผักกระชับ” โดยชาวบ้านนำพืชที่เกิดขึ้นในนาข้าวมาเพาะต้นอ่อนเพื่อบริโภคและจำหน่าย
  • อาหารพื้นบ้าน : ต้นอ่อนนำมาใช้เป็นผักสดและประกอบอาหาร เช่น แกงส้มและยำ
  • การใช้เป็นยา : ภูมิปัญญาพื้นบ้านมีการใช้ลำต้น ใบ ราก ผล และเมล็ดในลักษณะต่าง ๆ ทั้งรับประทาน ต้ม และใช้ภายนอก
  • องค์ความรู้พื้นบ้านกับวิทยาศาสตร์ : กระชับเป็นตัวอย่างของพืชที่มีทั้งคุณค่าทางอาหาร ภูมิปัญญาการใช้ยา และสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพ แต่ในขณะเดียวกันก็มีสารที่อาจก่อพิษ จึงจำเป็นต้องศึกษาควบคู่ทั้งด้านประโยชน์และความปลอดภัย

ประวัติและวัฒนธรรม

  • กระชับมีความสัมพันธ์กับวิถีชีวิตของชุมชนเกษตรกรรม โดยเฉพาะพื้นที่นาข้าวและพื้นที่ชุ่มน้ำ
  • ในจังหวัดระยอง “ผักกระชับ” กลายเป็นเอกลักษณ์ด้านอาหารพื้นบ้านของชุมชนบ้านทะเลน้อย อำเภอแกลง และมีการพัฒนาเป็นอาชีพเพาะต้นอ่อนจำหน่าย
  • ในบริบทการแพทย์แผนจีน ผลกระชับหรือ Cang-Er-Zi มีประวัติการใช้เป็นเครื่องยามาเป็นเวลานาน และเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางในตำรับสำหรับโรคจมูกและอาการที่เกี่ยวข้อง

ข้อมูลอนุกรมวิธาน

  • อาณาจักร (Kingdom) : Plantae
  • กลุ่ม (Clade) : Angiosperms
  • กลุ่ม (Clade) : Eudicots
  • อันดับ (Order) : Asterales
  • วงศ์ (Family) : Asteraceae
  • สกุล (Genus) : Xanthium
  • ชนิด (Species) : Xanthium strumarium L.
  • ชื่อพ้อง/ชื่อที่พบในฐานข้อมูลเก่า : มีการใช้ชื่อวงศ์ Compositae เป็นชื่อเดิมหรือชื่อที่ใช้ในเอกสารสมุนไพรไทย และมีชื่อทางอนุกรมวิธานบางชื่อที่ถูกจัดเป็น synonym ตามฐานข้อมูลสากล
  • สถานะทางอนุกรมวิธาน : Plants of the World Online ของ Kew ยอมรับ Xanthium strumarium L. เป็นชนิดที่ได้รับการยอมรับ (accepted species)

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

  1. กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. (2559). กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยฯ ชู “ผักกระชับ” เป็นพืชสมุนไพรมีสรรพคุณครอบจักรวาล. ศูนย์ข้อมูลและข่าวสารภาคประชาชน.
  2. สมุนไพรดอทคอม. (ม.ป.ป.). กระชับ. ฐานข้อมูลสมุนไพรไทย.
  3. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. (ม.ป.ป.). บัญชียาจากสมุนไพรและข้อมูลบัญชียาหลักแห่งชาติด้านสมุนไพร.
  4. Chen, Y., & Zhao, Y. (2025). Chemical compositions and pharmacological activities of Xanthium strumarium. Asian Journal of Traditional Medicine.
  5. Song, E., Oh, S.-M., Chun, J., & Hwang, J. (2026). Integrated phytochemical and bioactivity profiling of Xanthium strumarium fruits from Korea and China: Implications for origin-specific quality specification. Journal of the Science of Food and Agriculture. https://doi.org/10.1002/jsfa.70780.
  6. Yao, T., Yan, J., Li, Y., Wang, J., Qiao, M., Hu, X., Shi, X., Cao, S., & Qiu, F. (2020). An integrated approach based on phytochemistry, network pharmacology and metabolomics reveals the mechanism of action of Xanthium strumarium L. for allergic rhinitis. RSC Advances, 10, 41154–41163. https://doi.org/10.1039/D0RA06763F.
  7. Yu, H., Cao, H., & Yu, Z.-L. (2016). Comparison of the toxicities, bioactivities and chemical profiles of raw and processed Xanthii Fructus. BMC Complementary Medicine and Therapies, 16.
  8. Yu, J., et al. (2013). In vitro cytotoxicity and in vivo acute and chronic toxicity of Xanthii Fructus and its processed product. BioMed Research International.
  9. Wang, X., et al. (2019). Traditional uses, botany, phytochemistry, pharmacology, pharmacokinetics and toxicology of Xanthium strumarium L.: A review. Molecules, 24(2), 359. https://doi.org/10.3390/molecules24020359.
Scroll to top