การะเกด

การะเกด เป็นพืชสมุนไพรพื้นบ้านของไทยในกลุ่มพืชวงศ์เตย (Pandanaceae) มีลักษณะเด่นคือเป็นไม้พุ่มกึ่งไม้ต้น มีรากอากาศช่วยค้ำยันลำต้น ใบยาวเรียวและมีหนามตามขอบ ใบเรียงเวียนเป็นเกลียว และมีดอกมีกลิ่นหอม โดยเฉพาะดอกเพศผู้ การะเกดพบได้มากในพื้นที่ชื้น ริมน้ำ และบริเวณชายฝั่งทะเล นอกจากใช้เป็น สมุนไพรไทย แล้ว ยังมีประโยชน์ด้านไม้ประดับ งานจักสาน เครื่องหอม และอาหารพื้นบ้านอีกด้วย

ข้อมูลพื้นฐานของสมุนไพร

ชื่อไทย: การะเกด
ชื่อท้องถิ่น: การะเกดด่าง, ลำเจียกหนู, เตยดง, เตยด่าง, ปะหนัน, ปะแนะ
ชื่อวิทยาศาสตร์: Pandanus tectorius โดยเอกสารไทยจำนวนมากระบุ Pandanus tectorius Blume ขณะที่ Kew และ NCBI ใช้ Pandanus tectorius Parkinson เป็นชื่อที่ยอมรับในฐานข้อมูลปัจจุบัน
วงศ์: Pandanaceae
ประเภทพืช: ไม้พุ่มกึ่งไม้ต้น
ส่วนที่ใช้เป็นสมุนไพร: ดอก
กลุ่มสมุนไพร: พืชหอม, สมุนไพรบำรุงหัวใจตามภูมิปัญญาไทย
ถิ่นอาศัยที่สำคัญ: ชายหาด พื้นที่ใกล้ชายฝั่งทะเล พื้นที่ชื้น และพื้นที่ริมน้ำ

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ต้น: การะเกดเป็นไม้พุ่มกึ่งไม้ต้น สูงประมาณ 3–7 เมตร ลำต้นแตกกิ่งก้าน และมีรากอากาศขนาดใหญ่ยื่นออกจากลำต้นลงสู่พื้นดิน ทำหน้าที่ช่วยค้ำจุนต้น
ลำต้น: ลำต้นมีลักษณะค่อนข้างแข็งแรงและมีร่องรอยของใบที่หลุดร่วง ใกล้บริเวณลำต้นอาจพบหนามสั้น ๆ
ราก: มีรากอากาศหรือรากค้ำยันจำนวนมาก ซึ่งเป็นลักษณะสำคัญของพืชในสกุล Pandanus ช่วยให้ต้นสามารถทรงตัวในพื้นที่ทรายหรือพื้นที่ชายฝั่งได้
ใบ: เป็นใบเดี่ยว เรียงเวียนสลับรอบปลายกิ่งเป็นเกลียว ใบยาวคล้ายใบสับปะรดหรือใบเตย ปลายใบเรียวแหลม ขอบใบมีหนามแข็งเป็นระยะ และด้านล่างของใบมีลักษณะเป็นนวล
ดอก: ดอกแยกเพศและอยู่ต่างต้นกัน ดอกออกบริเวณปลายยอด ดอกเพศผู้เป็นช่อค่อนข้างยาว ตั้งตรง มีกาบสีขาวนวลหรือสีเหลืองนวลหุ้มและมีกลิ่นหอม ส่วนช่อดอกเพศเมียมีลักษณะค่อนข้างกลม
ผล: ผลรวมเกิดจากผลย่อยจำนวนมากเบียดกันแน่นเป็นก้อนกลม คล้ายผลสับปะรด ผลรวมมีขนาดประมาณ 10–20 เซนติเมตร เมื่อสุกมีกลิ่นหอม และมีสีเหลือง ส้ม หรือสีน้ำตาลอมเหลืองตามระยะความสุก

ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์

Pandanus tectorius มีเขตการกระจายพันธุ์ตามธรรมชาติในภูมิภาคตั้งแต่ฟิลิปปินส์ไปจนถึงหมู่เกาะต่าง ๆ ในมหาสมุทรแปซิฟิก โดย Kew ระบุพื้นที่กระจายพันธุ์พื้นเมืองครอบคลุมหมู่เกาะในมหาสมุทรแปซิฟิกและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หลายแห่ง
เป็นพืชที่ปรับตัวได้ดีในสภาพแวดล้อมชายฝั่ง สามารถเจริญเติบโตบนดินทราย ดินปะการัง และพื้นที่ที่ได้รับลมและละอองเกลือ
ในประเทศไทยพบในบริเวณชายฝั่งและพื้นที่ใกล้ชายฝั่ง รวมถึงพื้นที่ชื้นและริมแหล่งน้ำ
ปัจจุบันมีการนำไปปลูกเป็นไม้ประดับและไม้สำหรับป้องกันการพังทลายของดินในหลายพื้นที่นอกถิ่นกำเนิดด้วย

การปลูกและการขยายพันธุ์

สภาพพื้นที่: ควรปลูกในบริเวณที่มีแสงแดดเพียงพอ ดินระบายน้ำได้ดี และมีความชื้นเหมาะสม
ดิน: สามารถเจริญได้ในดินทรายและดินชายฝั่ง รวมถึงดินที่มีความเค็มค่อนข้างสูง จึงเป็นพืชที่เหมาะกับสภาพแวดล้อมชายทะเล
น้ำ: ต้นที่ปลูกใหม่ควรได้รับน้ำอย่างสม่ำเสมอ เมื่อรากตั้งตัวได้แล้วสามารถทนต่อสภาพค่อนข้างแห้งแล้งได้ดี
การขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด: สามารถใช้ส่วนเมล็ดที่อยู่ภายในผลย่อย โดยควรทำความสะอาดส่วนเนื้อออกและรักษาความชื้นของวัสดุเพาะ
การขยายพันธุ์ด้วยการปักชำ: สามารถใช้กิ่งหรือลำต้นขนาดเหมาะสม โดยกิ่งที่มีรากอากาศติดมาด้วยมักเหมาะกับการนำไปปลูกในพื้นที่เปิดหรือพื้นที่ชายฝั่ง
การขยายพันธุ์: แหล่งข้อมูลด้านพืชพื้นเมืองเขตร้อนระบุว่าสามารถขยายพันธุ์ด้วยเมล็ดและกิ่งปักชำ โดยต้นที่ได้จากการปักชำสามารถให้ผลเร็วกว่าต้นที่ได้จากเมล็ดในบางสภาพแวดล้อม

ส่วนที่ใช้เป็นยา

ดอก: เป็นส่วนที่มีการระบุใช้เป็น สมุนไพรการะเกด ในตำราและฐานข้อมูลสมุนไพรไทย โดยเฉพาะการนำไปปรุง ยาหอม ตามภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย
ยอด: มีข้อมูลภูมิปัญญาพื้นบ้านระบุการนำยอดไปต้มกับน้ำให้สตรีดื่มภายหลังคลอด แต่ข้อมูลดังกล่าวเป็นข้อมูลจากภูมิปัญญา ไม่ใช่ขนาดการใช้ที่ได้รับการยืนยันทางคลินิก

สรรพคุณทางสมุนไพร มีการใช้ตามภูมิปัญญา

ดอก: ตามตำราเภสัชกรรมไทยระบุว่า ดอกการะเกดมี รสขมหอม หรือรสสุขุมหอม ใช้แก้โรคในอก แก้อาการเจ็บอก แก้เสมหะ บำรุงธาตุ และใช้ผสมในตำรับยาหอม
ดอก: ใช้ในตำรับ ยาหอมบำรุงหัวใจ และตามภูมิปัญญาไทยมีการกล่าวถึงการทำให้ชุ่มชื่นหัวใจ
ดอก: ใช้เพื่อให้กลิ่นหอมและอบเสื้อผ้า
ยอด: มีภูมิปัญญาพื้นบ้านบางแหล่งระบุการนำยอดมาต้มกับน้ำสำหรับสตรีหลังคลอด
การใช้เป็นยาหอม: ข้อมูลเภสัชกรรมไทยระบุ “ดอก รสขมหอม สรรพคุณ แก้โรคเสมหะในอก บำรุงธาตุ ใช้ผสมยาหอม”

ข้อควรแยกให้ชัดเจน: สรรพคุณข้างต้นเป็น สรรพคุณตามตำราและภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย ไม่ควรตีความว่าเป็นข้อบ่งใช้ทางการแพทย์ที่ได้รับการพิสูจน์ในมนุษย์แล้ว

วิธีใช้

ใช้ในตำรับยาไทย: ดอกแห้งสามารถนำไปเป็นส่วนประกอบของตำรับยาหอมตามหลักเภสัชกรรมไทย
ใช้เป็นเครื่องหอม: ดอกสดหรือดอกแห้งใช้สำหรับให้กลิ่นหอม หรืออบเสื้อผ้า
ใช้ในภูมิปัญญาการดูแลเส้นผม: มีข้อมูลว่าครั้งหนึ่งนำดอกไปเคี่ยวกับน้ำมันมะพร้าวหรือน้ำมันจากสัตว์เพื่อใช้เป็นน้ำมันใส่ผม
การรับประทาน: ไม่ควรนำข้อมูลการใช้พื้นบ้านมาแปลงเป็นขนาดรับประทานมาตรฐาน เนื่องจากยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกที่เพียงพอสำหรับกำหนดขนาดยาที่ปลอดภัยและมีประสิทธิผล

ในบัญชียาจากสมุนไพร

จากการตรวจสอบแหล่งข้อมูลออนไลน์ที่ค้นได้ ยังไม่พบหลักฐานที่เพียงพอที่จะระบุว่าการะเกดเป็นตัวยาสำคัญเดี่ยวที่มีข้อบ่งใช้และขนาดการใช้มาตรฐานในบัญชียาจากสมุนไพร เช่นเดียวกับสมุนไพรที่ได้รับการกำหนดตำรับและข้อบ่งใช้ไว้อย่างชัดเจน

อย่างไรก็ตาม ดอกการะเกดมีสถานะเป็นเครื่องยาตามตำราเภสัชกรรมไทย และมีการกล่าวถึงการใช้เป็นส่วนประกอบของยาหอม จึงควรแยกคำว่า “เป็นเครื่องยาในภูมิปัญญาไทย” ออกจาก “เป็นรายการยาที่มีข้อบ่งใช้ในบัญชียาจากสมุนไพร”

สารสำคัญ

การศึกษาทางวิทยาศาสตร์ของ Pandanus tectorius พบสารพฤกษเคมีหลายกลุ่ม โดยองค์ประกอบแตกต่างกันตาม ส่วนของพืช ตัวทำละลาย วิธีสกัด และแหล่งที่เก็บตัวอย่าง

สารประกอบฟีนอลิก (phenolics)
ฟลาโวนอยด์ (flavonoids)
เทอร์พีนอยด์ (terpenoids)
สเตียรอยด์ (steroids)
ซาโปนิน (saponins)
ไกลโคไซด์ (glycosides)
สารกลุ่มกรดฟีนอลิกและสารประกอบฟีนอลิกอื่น ๆ
มีรายงานสารบางชนิด เช่น kaempferol, chrysin, scopoletin, scoparone, bergapten, β-sitosterol และ betulinic acid ในงานศึกษาที่เกี่ยวข้องกับผลของ P. tectorius
น้ำมันหอมระเหยจากผลสุกมีรายงานสารกลุ่ม isopentenyl acetate, dimethylallyl acetate และอนุพันธ์ cinnamate
ใบมีรายงานองค์ประกอบของน้ำมันหอมระเหย เช่น terpinen-4-ol, α-terpineol, 2-phenylethyl alcohol, benzyl benzoate และ germacrene เป็นต้น

หมายเหตุ: งานวิเคราะห์สารสำคัญจำนวนมากศึกษาจาก ผล ใบ หรือราก ไม่ใช่ดอกการะเกดโดยตรง ดังนั้นไม่ควรนำผลการศึกษาของส่วนอื่นมาอ้างว่าเป็นองค์ประกอบทางเคมีของ “ดอกการะเกด” โดยตรง

งานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์

งานวิจัยเกี่ยวกับผลของ Pandanus tectorius พบสารกลุ่มฟีนอลิก ฟลาโวนอยด์ เทอร์พีนอยด์ สเตียรอยด์ ซาโปนิน และไกลโคไซด์
การศึกษาสารสกัดจากส่วนต่าง ๆ ของผลพบ ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ และ ฤทธิ์ต้านแบคทีเรีย ในระดับห้องปฏิบัติการ
ในการศึกษาหนึ่ง สารสกัดเอทิลอะซีเตตจากส่วนแกนผลมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระสูง ขณะที่สารสกัดจากส่วนของผลย่อยมีฤทธิ์ยับยั้งแบคทีเรียบางชนิด โดยบริเวณยับยั้งเชื้ออยู่ประมาณ 10–15 มิลลิเมตร แต่ฤทธิ์ยังน้อยกว่ายาปฏิชีวนะมาตรฐานที่นำมาเปรียบเทียบ
การศึกษาดังกล่าวยังพบว่าสารสกัดจากส่วนที่ศึกษาไม่แสดงความเป็นพิษต่อเซลล์ที่ใช้ทดสอบในระดับที่กำหนด โดยมีค่า IC50 มากกว่า 30 µg/mL อย่างไรก็ตาม ผลการทดสอบในเซลล์ ไม่สามารถใช้ยืนยันความปลอดภัยในมนุษย์ได้โดยตรง
งานทบทวนในช่วงปี 2014–2025 รายงานศักยภาพของผล P. tectorius ในด้าน antioxidant, anti-inflammatory, analgesic, antidiabetic, antimicrobial และ anticancer แต่ยังจำเป็นต้องมีการศึกษาในมนุษย์และการพัฒนามาตรฐานผลิตภัณฑ์เพิ่มเติมก่อนนำไปใช้เป็นยาสมุนไพรเชิงหลักฐาน

เภสัชวิทยา

หลักฐานเภสัชวิทยาของ Pandanus tectorius ส่วนใหญ่ยังอยู่ในระดับ การทดลองในห้องปฏิบัติการและสัตว์ทดลอง มากกว่าการทดลองทางคลินิกในมนุษย์

ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ: สัมพันธ์กับสารกลุ่มฟีนอลิกและฟลาโวนอยด์ที่ตรวจพบในสารสกัด
ฤทธิ์ต้านแบคทีเรีย: มีรายงานจากสารสกัดผลต่อแบคทีเรียบางชนิด เช่น Bacillus subtilis, Staphylococcus aureus, Escherichia coli และ Pseudomonas aeruginosa
ฤทธิ์ต้านการอักเสบ: มีรายงานในงานวิจัยก่อนคลินิก แต่ยังไม่เพียงพอที่จะใช้เป็นข้อบ่งใช้รักษาโรคในมนุษย์
ฤทธิ์เกี่ยวกับเมแทบอลิซึมของน้ำตาลและไขมัน: มีงานวิจัยสารสกัดจากผลที่รายงานศักยภาพด้านการควบคุมระดับน้ำตาลและไขมันในสัตว์ทดลอง
ฤทธิ์ต่อเซลล์มะเร็ง: สารสกัดบางส่วนแสดงฤทธิ์ต่อเซลล์มะเร็งในการทดลอง in vitro แต่ไม่ควรตีความว่า “รักษามะเร็ง” ในมนุษย์ได้

ความปลอดภัย

ข้อมูลความปลอดภัยของ ดอกการะเกดโดยตรง ยังมีจำกัด
แม้มีงานวิจัยบางส่วนที่พบว่าสารสกัดจากผลไม่แสดงความเป็นพิษต่อเซลล์ในระบบทดลอง แต่ไม่สามารถนำมาใช้ยืนยันความปลอดภัยของการรับประทานสารสกัดเข้มข้นหรือผลิตภัณฑ์สมุนไพรในคนได้
การใช้การะเกดเป็นอาหารควรใช้เฉพาะส่วนของพืชที่ได้รับการยืนยันชนิดอย่างถูกต้อง
ขอบใบและลำต้นมีหนาม จึงควรระมัดระวังขณะเก็บเกี่ยว
ผู้ที่ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร เด็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีโรคประจำตัว ควรหลีกเลี่ยงการใช้สารสกัดหรือผลิตภัณฑ์จากการะเกดเพื่อการรักษาโรคโดยไม่มีคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ

ข้อห้ามใช้

เนื่องจากยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกเพียงพอ จึง ยังไม่สามารถกำหนดข้อห้ามใช้ทางการแพทย์ที่เป็นมาตรฐานเฉพาะสำหรับการะเกดได้อย่างชัดเจน

อย่างไรก็ตาม ควรใช้ความระมัดระวังในกรณีต่อไปนี้

ผู้แพ้พืชในวงศ์เตย (Pandanaceae): ควรหลีกเลี่ยง
หญิงตั้งครรภ์และให้นมบุตร: ไม่ควรรับประทานสารสกัดหรือใช้เป็นยาขนาดเข้มข้น เนื่องจากยังมีข้อมูลความปลอดภัยไม่เพียงพอ
เด็ก: ไม่ควรนำมาใช้เป็นยารับประทานโดยไม่มีคำแนะนำจากผู้ประกอบวิชาชีพ
ผู้มีโรคประจำตัวหรือรับประทานยาหลายชนิด: ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ผลิตภัณฑ์สารสกัด

ปฏิกิริยาระหว่างสมุนไพรกับยา

ปัจจุบันยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกที่ชัดเจนเกี่ยวกับ ปฏิกิริยาระหว่างการะเกดกับยาที่ใช้ในมนุษย์

อย่างไรก็ตาม งานวิจัยที่แสดงฤทธิ์ทางชีวภาพ เช่น ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ ฤทธิ์เกี่ยวกับระดับน้ำตาลหรือไขมัน ยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าการะเกดมีปฏิกิริยากับยากลุ่มดังกล่าวในคน ดังนั้นผู้ที่รับประทานยาประจำ โดยเฉพาะยารักษาเบาหวาน ยาลดไขมัน ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือยาที่มีช่วงการรักษาแคบ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนใช้สารสกัดเข้มข้น

การใช้ในอาหาร

ผลสุก: มีรายงานว่าสามารถรับประทานได้ และในบางพื้นที่ใช้เป็นอาหารพื้นบ้าน
ผลสุกมีกลิ่นหอมและมีรสหวานอมเปรี้ยว โดยมีลักษณะคล้ายสับปะรดตามข้อมูลภูมิปัญญาไทย
ในหมู่เกาะแปซิฟิก ผล Pandanus tectorius เป็นทรัพยากรอาหารที่สำคัญ และมีการใช้ส่วนของผลเป็นอาหารมาเป็นเวลานาน
การนำผลมารับประทานควรตรวจสอบชนิดพืชและความสุกอย่างถูกต้อง เนื่องจากพืชสกุล Pandanus มีหลายชนิดและชื่อพื้นบ้านอาจซ้ำกัน

การใช้ในผลิตภัณฑ์

ผลิตภัณฑ์เครื่องหอม: ดอกการะเกดมีกลิ่นหอม นิยมใช้ในงานเครื่องหอมและการอบเสื้อผ้า
น้ำมันหอมสำหรับเส้นผม: มีข้อมูลภูมิปัญญาเดิมว่าดอกนำไปเคี่ยวกับน้ำมันมะพร้าวเพื่อใช้กับเส้นผม
งานจักสาน: ใบสามารถนำมาใช้จักสานเป็นเสื่อ กระสอบ หมวก และกระเป๋า
ไม้ประดับ: มีลักษณะทรงต้นและใบที่โดดเด่น เหมาะกับสวนเขตร้อนและพื้นที่ริมสระหรือริมน้ำ
การป้องกันการกัดเซาะ: ระบบรากและรากอากาศช่วยยึดดิน จึงมีศักยภาพในการปลูกในพื้นที่ชายฝั่ง

การเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษา

ดอก: ควรเก็บในช่วงที่ดอกมีความสมบูรณ์และมีกลิ่นหอม จากนั้นคัดแยกสิ่งปนเปื้อนและสิ่งแปลกปลอม
หากต้องการใช้เป็นเครื่องยา ควรทำให้แห้งในสภาพที่สะอาด อากาศถ่ายเท และหลีกเลี่ยงความชื้นสูง
เก็บวัตถุดิบแห้งในภาชนะสะอาด ปิดสนิท ป้องกันแสง ความชื้น แมลง และเชื้อรา
ไม่ควรเก็บสมุนไพรไว้ในบริเวณที่มีความชื้นหรือความร้อนสูง เพราะอาจทำให้กลิ่นหอมและคุณภาพของวัตถุดิบลดลง
ควรติดฉลากระบุ ชื่อพืช ส่วนที่ใช้ วันที่เก็บ และแหล่งที่มา เพื่อช่วยในการตรวจสอบย้อนกลับ

ภูมิปัญญาท้องถิ่น

การะเกดเป็นพืชที่มีความสัมพันธ์กับวิถีชีวิตของคนไทยมาเป็นเวลานาน
ดอก ใช้เป็นเครื่องหอม อบเสื้อผ้า และเป็นส่วนประกอบของยาหอม
ดอก เคี่ยวกับน้ำมันมะพร้าวหรือน้ำมันจากสัตว์เพื่อใช้เป็นน้ำมันใส่ผมในภูมิปัญญาสมัยก่อน
ใบ ใช้ทำเครื่องจักสาน เช่น เสื่อ หมวก กระเป๋า และเครื่องใช้ต่าง ๆ
ผลสุก มีการนำมารับประทานในบางพื้นที่
ยอด มีข้อมูลภูมิปัญญาพื้นบ้านเกี่ยวกับการนำมาต้มให้สตรีดื่มหลังคลอด

ประวัติและวัฒนธรรม

การะเกดเป็นพืชที่มีความโดดเด่นในวัฒนธรรมไทย โดยเฉพาะในด้าน กลิ่นหอม วรรณคดี และเพลงพื้นบ้าน

มีการกล่าวถึงการะเกดในวรรณคดีไทยหลายยุคสมัย
หนังสือ อักขราภิธานศรับท์ ของหมอบรัดเล พ.ศ. 2416 มีคำอธิบายเกี่ยวกับการะเกดว่าเป็นดอกไม้สีเหลือง มีกลิ่นหอม และขึ้นบริเวณดินเปียกริมน้ำ
การะเกดยังปรากฏในวรรณกรรมและบทชมสวนชมป่าของไทย
มีการนำชื่อ “การะเกด” ไปใช้เป็นชื่อบุคคลและชื่อในวัฒนธรรมไทย
มีหลักฐานเกี่ยวกับเพลงกล่อมเด็ก “เจ้าการะเกด” ซึ่งถูกรวบรวมในหนังสือบทกลอนกล่อมเด็กของหอพระสมุดวชิรญาณ และมีความเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมไทยในอดีต
บทความของมูลนิธิหมอชาวบ้านยังกล่าวถึงความสัมพันธ์ระหว่างการะเกดกับเพลงและวรรณคดีไทย รวมถึงการใช้เป็นพืชเครื่องหอมและพืชจักสาน

สถานะการอนุรักษ์

ฐานข้อมูล Plants of the World Online ของ Royal Botanic Gardens, Kew ระบุสถานะตามข้อมูล IUCN ของ Pandanus tectorius ว่า LC – Least Concern (ความเสี่ยงต่ำที่สุด)
ข้อมูลดังกล่าวเป็นสถานะในระดับชนิดพันธุ์โดยรวม ไม่ได้หมายความว่าประชากรการะเกดทุกพื้นที่ในประเทศไทยจะไม่มีความเสี่ยง
การอนุรักษ์ในประเทศไทยควรให้ความสำคัญกับการรักษาพื้นที่ชายฝั่งและถิ่นอาศัยตามธรรมชาติ รวมถึงการเก็บพันธุ์พื้นเมืองอย่างเหมาะสม

ข้อมูลอนุกรมวิธาน

Kingdom: Plantae
Phylum: Streptophyta
Class: Equisetopsida
Subclass: Magnoliidae
Order: Pandanales
Family: Pandanaceae
Genus: Pandanus
Species: Pandanus tectorius

ปัจจุบัน Kew ระบุ Pandanus tectorius Parkinson เป็นชนิดที่ยอมรับ ส่วน NCBI แสดงลำดับอนุกรมวิธานถึงวงศ์ Pandanaceae และสกุล Pandanus เช่นเดียวกัน

ชื่อที่พบในเอกสารไทย: Pandanus tectorius Blume

ข้อสังเกตด้านอนุกรมวิธาน: ชื่อผู้ตั้งชื่อและรูปแบบการเขียนชื่อวิทยาศาสตร์อาจแตกต่างกันระหว่างฐานข้อมูลและเอกสารเก่า จึงควรเก็บชื่อที่พบในเอกสารไทยไว้เป็นชื่อพ้องหรือชื่อที่ใช้ในเอกสาร เพื่อประโยชน์ต่อการสืบค้นข้อมูล

การตรวจสอบเอกลักษณ์สมุนไพร

การตรวจสอบ เอกลักษณ์การะเกด ควรพิจารณาทั้งลักษณะทางสัณฐานวิทยาและข้อมูลทางอนุกรมวิธาน

ลักษณะต้น: ไม้พุ่มกึ่งไม้ต้น สูงประมาณ 3–7 เมตร
ราก: มีรากอากาศขนาดใหญ่ช่วยค้ำยันลำต้น
ใบ: ใบเดี่ยวเรียงเวียนเป็นเกลียว ใบยาวเรียว ปลายแหลม ขอบใบมีหนาม
ดอก: ดอกแยกเพศและอยู่ต่างต้น ดอกเพศผู้เป็นช่อและมีกลิ่นหอม
ผล: ผลรวมเป็นก้อนกลมประกอบด้วยผลย่อยจำนวนมาก มีลักษณะคล้ายสับปะรด
กลิ่น: ดอกเพศผู้มีลักษณะเด่นด้านกลิ่นหอม
ชื่อวิทยาศาสตร์: ควรตรวจสอบกับตัวอย่างพรรณไม้และฐานข้อมูลอนุกรมวิธานปัจจุบัน เนื่องจากเอกสารไทยบางแห่งใช้ชื่อ Pandanus tectorius Blume ขณะที่ฐานข้อมูลสากลใช้ Pandanus tectorius Parkinson
การตรวจสอบวัตถุดิบยา: หากเป็นดอกแห้ง ควรตรวจสอบสี กลิ่น ลักษณะช่อดอก และไม่มีเชื้อรา แมลง หรือสิ่งแปลกปลอม
การตรวจสอบทางห้องปฏิบัติการ: สำหรับวัตถุดิบเชิงอุตสาหกรรมหรือผลิตภัณฑ์สมุนไพร ควรใช้การตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์ โครมาโทกราฟี หรือ DNA barcoding ร่วมกับข้อมูลทางสัณฐานวิทยาเมื่อจำเป็น

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

มูลนิธิหมอชาวบ้าน. (2548, 1 เมษายน). การะเกด : ความหอมในกลิ่นอายชาตินิยม. หมอชาวบ้าน.
โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ. (ม.ป.ป.). การะเกด Pandanus tectorius.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2538). อนุกรมวิธานพืช อักษร ก. กรุงเทพมหานคร: เพื่อนพิมพ์. อ้างถึงในฐานข้อมูลโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชฯ
ราชพฤกษ์. (ม.ป.ป.). การะเกด (Pandanus tectorius). ศูนย์รวมข้อมูลพรรณไม้ อุทยานหลวงราชพฤกษ์.
สถาบันการแพทย์แผนไทยเนตรดาว. (ม.ป.ป.). การะเกด: กลุ่มพืชหอม บำรุงหัวใจ.
Kew Science, Royal Botanic Gardens, Kew. (2026). Pandanus tectorius Parkinson. Plants of the World Online.
National Center for Biotechnology Information. (2026). Pandanus tectorius: Taxonomy Browser. NCBI.
Thomson, L. A. J., Englberger, L., Guarino, L., Thaman, R. R., & Elevitch, C. R. (2012). Pandanus tectorius (pandanus). Species Profiles for Pacific Island Agroforestry.
Vahirua-Lechat, I., Menut, C., Roig, B., Bessiere, J. M., & Lamaty, G. (1996). Isoprene related esters, significant components of Pandanus tectorius. Phytochemistry, 43(6), 1277–1279. https://doi.org/10.1016/S0031-9422(96)00386-X
[Authors]. (2016). Phytochemical analysis, antioxidant, antibacterial and cytotoxicity properties of keys and cores part of Pandanus tectorius fruits. Arabian Journal of Chemistry. https://doi.org/10.1016/j.arabjc.2015.11.003
[Authors]. (2025). Phytochemical profile and pharmacological mechanisms of Pandanus tectorius fruit: A comprehensive review. Jurnal Jamu Indonesia.
University of Hawaiʻi at Mānoa, College of Tropical Agriculture and Human Resources. (2002). Pandanus tectorius (Hala): Propagation.