ข่าต้น
ข่าต้น เป็นสมุนไพรไทยประเภทไม้ยืนต้นที่มีกลิ่นหอมเฉพาะตัว และมีชื่อท้องถิ่นหลากหลาย โดยเฉพาะชื่อ เทพทาโร จวง จวงหอม ไม้จวง และตะไคร้ต้น พืชชนิดนี้มีการใช้ประโยชน์ทั้งในด้าน สมุนไพรไทย เครื่องหอม น้ำมันหอมระเหย และการใช้ในภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยเฉพาะการนำเปลือก เนื้อไม้ ราก และเมล็ดมาใช้ในตำรับยาพื้นบ้านสำหรับอาการเกี่ยวกับระบบทางเดินอาหาร เช่น ท้องอืด ท้องเฟ้อ จุกเสียด และการขับลม
ข้อมูลพื้นฐานของสมุนไพร
- ชื่อสมุนไพร : ข่าต้น
- ชื่อไทย : ข่าต้น
- ชื่อท้องถิ่น : เทพทาโร, เทพธาโร, จวง, จวงหอม, ไม้จวง, จะไคต้น, จะไคหอม, จะไค้ต้น, ตะไคร้ต้น, พลูต้น, พลูต้นขาว, กะเพาะต้น, กระเพราต้น และมือแดกะมางิง
- ชื่อสามัญ : Safrol laurel, Citronella laurel, True laurel
- ชื่อวิทยาศาสตร์ที่ใช้ในเอกสารสมุนไพรไทย : Cinnamomum porrectum (Roxb.) Kosterm.
- ชื่อพ้องที่พบในเอกสาร : Cinnamomum parthenoxylon (Jack) Meisn.
- วงศ์ : Lauraceae หรือวงศ์อบเชย
- ลักษณะเด่น : เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่ ส่วนต่าง ๆ ของพืชมีกลิ่นหอม โดยเฉพาะเปลือกและเนื้อไม้
- การใช้ประโยชน์เด่น : สมุนไพรขับลม แก้ท้องอืดท้องเฟ้อ ใช้เป็นเครื่องเทศ แหล่งน้ำมันหอมระเหย และใช้ในผลิตภัณฑ์เครื่องหอม
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
- ต้น : เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่ สูงประมาณ 10–30 เมตร ลำต้นตั้งตรง เรือนยอดเป็นพุ่มค่อนข้างทึบ เปลือกต้นมีสีเทาอมเขียวถึงน้ำตาลคล้ำ และแตกเป็นร่องตามยาว เมื่อถากเปลือกจะมีกลิ่นหอมคล้ายเครื่องเทศหรือการบูร เนื้อไม้มีความแข็งและมีกลิ่นหอมเฉพาะตัว
- กิ่ง : กิ่งอ่อนเรียว เกลี้ยง และมักพบคราบสีขาวบริเวณผิวกิ่ง
- ใบ : เป็นใบเดี่ยว เรียงตรงข้ามหรือพบการเรียงตัวในลักษณะที่แตกต่างตามแหล่งข้อมูล แผ่นใบรูปรีถึงรูปไข่แกมรี ปลายใบแหลม โคนใบสอบ ผิวใบค่อนข้างมัน
- ดอก : ดอกมีขนาดเล็ก สีขาวถึงเหลืองอ่อน ออกเป็นช่อบริเวณปลายกิ่งหรือซอกใบ
- ผล : ผลมีขนาดเล็ก รูปกลมหรือรูปไข่กลับ เมื่อแก่มีสีเข้มถึงดำ ขนาดประมาณ 6–8 มิลลิเมตร และมีส่วนของขั้วผลหรือฐานรองดอกขยายตัวหุ้มบริเวณโคนผล
ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์
- ถิ่นกำเนิด : เป็นไม้หอมพื้นเมืองของภูมิภาคเอเชียเขตร้อนและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
- ในประเทศไทย : พบในป่าดิบและพื้นที่ป่าบนภูเขาหลายพื้นที่ โดยพบมากทางภาคใต้ของประเทศไทย เช่น พังงา กระบี่ ตรัง และพัทลุง
- ต่างประเทศ : มีรายงานการกระจายพันธุ์ในพื้นที่ตั้งแต่อนุทวีปอินเดีย จีน อินโดจีน ไปจนถึงภูมิภาคมาเลเซีย
การปลูกและการขยายพันธุ์
- การขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด : เป็นวิธีที่มีการระบุไว้สำหรับการขยายพันธุ์เทพทาโร โดยควรใช้เมล็ดจากต้นแม่พันธุ์ที่สมบูรณ์
- การปลูก : ควรปลูกในพื้นที่ที่มีความชื้นเพียงพอ ดินระบายน้ำได้ดี และมีสภาพใกล้เคียงกับถิ่นอาศัยตามธรรมชาติ
- การอนุรักษ์พันธุ์ : เนื่องจากไม้เทพทาโรในป่าธรรมชาติมีจำนวนลดลง การคัดเลือกแม่ไม้เพื่อผลิตเมล็ดและกล้าไม้จึงมีความสำคัญต่อการปลูกทดแทนและการอนุรักษ์พันธุกรรม
ส่วนที่ใช้เป็นยา
- เปลือกต้น
- เนื้อไม้หรือแก่นไม้
- ราก
- เมล็ด
- ใบ
- น้ำมันหอมระเหยจากส่วนต่าง ๆ ของพืช
ในตำรับยาสมุนไพรไทยพบการใช้ เนื้อไม้และเปลือกต้น เป็นส่วนประกอบสำคัญ โดยเฉพาะตำรับที่เกี่ยวข้องกับอาการทางระบบทางเดินอาหารและการขับลม
สรรพคุณทางสมุนไพร มีการใช้ตามภูมิปัญญา
- เนื้อไม้ : ตามภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยใช้เป็นยาบำรุงธาตุ และใช้ปรุงเป็นยาหอมสำหรับอาการท้องขึ้น ท้องอืด ท้องเฟ้อ จุกเสียด
- เนื้อไม้และราก : ใช้เป็นสมุนไพรขับลมในกระเพาะอาหารและลำไส้
- เปลือกต้น : ใช้ในภูมิปัญญาพื้นบ้านสำหรับอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ ลมป่วง และอาการเกี่ยวกับระบบทางเดินอาหาร
- ราก : มีการใช้ตามตำรับพื้นบ้านเพื่อขับลมชื้นและบรรเทาอาการปวดเมื่อยหรือฟกช้ำ
- เมล็ด : มีตำรับพื้นบ้านที่นำมาใช้สำหรับอาการไข้หวัด ไอ และอาการบิด
- ใบ : มีรายงานการใช้ในภูมิปัญญาพื้นบ้านเพื่อช่วยห้ามเลือดและสมานแผล
- น้ำมันหอมระเหย : ใช้ภายนอกสำหรับการนวดและบรรเทาอาการปวดเมื่อยตามภูมิปัญญาท้องถิ่น
ข้อควรระวังในการนำเสนอข้อมูลสรรพคุณ : สรรพคุณข้างต้นเป็นข้อมูลจากภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยและการใช้แบบดั้งเดิม ไม่ควรสื่อว่าเป็นข้อบ่งใช้ที่ได้รับการพิสูจน์ทางคลินิกแล้วทั้งหมด
วิธีใช้
- ยาสมุนไพรแห้ง : เอกสารสมุนไพรไทยบางแหล่งระบุการใช้ยาแห้งประมาณ 10–18 กรัม ต้มกับน้ำรับประทาน โดยควรใช้ภายใต้คำแนะนำของผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยหรือเภสัชกร โดยเฉพาะเมื่อใช้ต่อเนื่องหรือใช้ร่วมกับสมุนไพรชนิดอื่น
- เปลือกต้น : ในภูมิปัญญาพื้นบ้านมีการนำมาต้มกับน้ำดื่มสำหรับอาการลมป่วงและอาการเกี่ยวกับทางเดินอาหาร
- เมล็ด : มีตำรับพื้นบ้านที่นำเมล็ดบดเป็นผงหรือใช้ต้มร่วมกับสมุนไพรอื่น แต่ไม่ควรนำวิธีดังกล่าวไปใช้เป็นการรักษาโรคด้วยตนเองโดยไม่มีผู้เชี่ยวชาญกำกับ
- น้ำมันหอมระเหย : การใช้ภายนอกควรเจือจางตามสูตรของผลิตภัณฑ์ ไม่ควรรับประทานน้ำมันหอมระเหยเข้มข้น
ในบัญชียาจากสมุนไพร
ข่าต้นหรือเทพทาโรมีชื่ออยู่ในตำรับยาจากสมุนไพรบางประเภทในฐานะ “ตัวยาช่วย” โดยเอกสารกฎหมายเกี่ยวกับยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณระบุ ข่าต้น (เนื้อไม้) และ เทพทาโร (เปลือกต้นหรือเนื้อไม้) เป็นส่วนประกอบในกลุ่มตำรับ ยาบรรเทาริดสีดวงทวารหนัก ไม่ได้หมายความว่าข่าต้นเป็นยาสำเร็จรูปเดี่ยวที่ใช้รักษาริดสีดวงทวารโดยตรง
สารสำคัญ
- Safrole : เป็นสารสำคัญที่พบในน้ำมันหอมระเหยของข่าต้น/เทพทาโร และในงานวิจัยบางตัวอย่างพบในปริมาณสูงมาก
- Elemicin : พบเป็นองค์ประกอบของน้ำมันหอมระเหย
- Methyl eugenol : พบในน้ำมันหอมระเหยบางส่วน
- Camphor หรือการบูร : มีรายงานในองค์ประกอบของน้ำมันหอมระเหยจากส่วนต่าง ๆ
- Cinnamic aldehyde : พบในรายงานองค์ประกอบทางเคมีของน้ำมันหอมระเหย
- สารกลุ่มฟีนอลิกและฟลาโวนอยด์ : มีรายงานในสารสกัดจากส่วนต่าง ๆ และเกี่ยวข้องกับการศึกษาฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ
งานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์
- งานวิจัยน้ำมันหอมระเหยจาก เปลือกของ Cinnamomum porrectum พบว่าองค์ประกอบหลักคือ safrole 93.9%, elemicine 4.3% และ methyl eugenol 1.7% และพบฤทธิ์ยับยั้งการเจริญของเชื้อรา Aspergillus parasiticus และ Aspergillus flavus รวมถึงการสร้าง aflatoxin B1 ที่ความเข้มข้นมากกว่า 200 ppm ในการทดลอง
- งานวิจัยน้ำมันหอมระเหยจากใบพบว่าองค์ประกอบหลักเป็น safrole และน้ำมันมีฤทธิ์ต่อ Candida albicans ในการทดลอง in vitro
- งานวิจัยสารสกัดจากเนื้อไม้พบว่าสารสกัดเอทานอลมี ฤทธิ์ต้านการอักเสบ ในแบบจำลองการทดลอง โดยคณะผู้วิจัยเสนอว่าควรมีการศึกษาต่อยอดก่อนการพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์สุขภาพ
- งานวิจัยสารสกัดจากเปลือก ราก และเนื้อไม้พบฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและต้านแบคทีเรียบางชนิด แต่เป็นหลักฐานระดับห้องปฏิบัติการ ยังไม่เพียงพอที่จะยืนยันประสิทธิผลในการรักษาโรคในมนุษย์
การศึกษาทางเภสัชวิทยา
- ฤทธิ์ต้านการอักเสบ : สารสกัดจากเนื้อไม้ โดยเฉพาะสารสกัดเอทานอล แสดงฤทธิ์ยับยั้งกระบวนการอักเสบในแบบจำลองการทดลอง
- ฤทธิ์ต้านจุลชีพ : น้ำมันหอมระเหยและสารสกัดจากหลายส่วนของพืชมีฤทธิ์ต่อแบคทีเรียและเชื้อราบางชนิด
- ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ : สารสกัดจากเปลือกใน เปลือกนอก และรากแสดงฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระในงานทดลอง
- ฤทธิ์ต่อเชื้อราที่สร้างอะฟลาทอกซิน : น้ำมันหอมระเหยจากเปลือกสามารถยับยั้งการเจริญและการสร้าง aflatoxin B1 ของเชื้อ Aspergillus บางสายพันธุ์ในห้องปฏิบัติการ
- ฤทธิ์ต่อ Candida : น้ำมันหอมระเหยจากใบมีฤทธิ์ต่อ Candida albicans ในการทดสอบในหลอดทดลอง
ระดับหลักฐาน : หลักฐานที่มีอยู่ส่วนใหญ่เป็นการศึกษาระดับสารสกัด เซลล์ หรือห้องปฏิบัติการ จึงยังไม่ควรสรุปว่า ข่าต้นสามารถรักษาโรคดังกล่าวในมนุษย์ได้
ความปลอดภัย
ควรให้ความสำคัญกับความปลอดภัยของข่าต้นเป็นพิเศษ เนื่องจากน้ำมันหอมระเหยของ Cinnamomum porrectum อาจมี safrole ในสัดส่วนสูงมาก งานวิจัยหนึ่งพบ safrole ในระดับ 93.9% ของน้ำมันจากเปลือก และอีกงานพบองค์ประกอบหลักของน้ำมันจากใบเป็น safrole
Safrole ถูกจัดโดย IARC เป็นสารที่อาจก่อมะเร็งในมนุษย์ (Group 2B) โดยหลักฐานสำคัญมาจากการศึกษาการเกิดมะเร็งในสัตว์ทดลอง ดังนั้นจึงควรหลีกเลี่ยงการใช้ น้ำมันหอมระเหยข่าต้นเข้มข้นหรือการรับประทานน้ำมันหอมระเหยโดยตรง และไม่ควรใช้เป็นเครื่องดื่มหรือผลิตภัณฑ์อาหารในปริมาณสูงโดยไม่มีการควบคุมด้านความปลอดภัย
มีงานวิจัยที่ศึกษาการลวกใบก่อนทำชาเพื่อช่วยลดปริมาณ safrole แสดงให้เห็นว่าการแปรรูปสามารถมีผลต่อปริมาณสารดังกล่าว แต่ไม่ได้หมายความว่าการทำชาจากใบข่าต้นจะปลอดภัยโดยอัตโนมัติ
ข้อห้ามใช้
- ไม่ควรรับประทานน้ำมันหอมระเหยข่าต้นโดยตรง โดยเฉพาะน้ำมันที่มี safrole ในระดับสูง
- ไม่ควรใช้ในขนาดสูงหรือเป็นเวลานาน โดยไม่มีผู้เชี่ยวชาญกำกับ
- ผู้ที่ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร เด็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีโรคประจำตัว ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยก่อนใช้เป็นยา
- ผู้ที่มีประวัติแพ้พืชในวงศ์ Lauraceae หรือแพ้น้ำมันหอมระเหยควรหลีกเลี่ยง
- การใช้ภายนอกควรทดสอบการแพ้และหลีกเลี่ยงบริเวณแผลเปิดหรือเยื่อเมือก เว้นแต่เป็นผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการพัฒนาและขึ้นทะเบียนสำหรับการใช้งานนั้น
ปฏิกิริยาระหว่างสมุนไพรกับยา
ยังมีข้อมูลทางคลินิกเกี่ยวกับ ปฏิกิริยาระหว่างข่าต้นกับยาแผนปัจจุบัน ไม่เพียงพอที่จะระบุคู่ยาที่ชัดเจน จึงควรใช้ความระมัดระวัง โดยเฉพาะการใช้สารสกัดเข้มข้นหรือน้ำมันหอมระเหยร่วมกับยาเป็นประจำ
หากผู้ป่วยรับประทานยาหลายชนิดอยู่ ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ สารสกัดข่าต้น น้ำมันหอมระเหย หรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารจากข่าต้น
การใช้ในอาหาร
- ใบและส่วนที่มีกลิ่นหอมของเทพทาโรมีการใช้เป็น เครื่องเทศและแต่งกลิ่นอาหาร ในภูมิปัญญาท้องถิ่น
- เนื้อไม้และส่วนต่าง ๆ ของต้นมีกลิ่นหอมจึงมีการใช้เพื่อให้กลิ่นในอาหารและผลิตภัณฑ์บางชนิด
- อย่างไรก็ตาม เนื่องจากพบ safrole ในปริมาณสูงในน้ำมันหอมระเหย จึงไม่ควรนำ น้ำมันหอมระเหยข่าต้นเข้มข้น มาใช้เป็นวัตถุแต่งกลิ่นอาหารโดยพลการ
การใช้ในผลิตภัณฑ์
- น้ำมันหอมระเหย
- ผลิตภัณฑ์เครื่องหอม
- สบู่
- แชมพู
- ยาหม่อง
- ผลิตภัณฑ์นวด
- ผลิตภัณฑ์สปาและอโรมา
- สารสกัดสมุนไพร
- ผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางบางชนิด
มีการศึกษาการพัฒนาน้ำมันหอมระเหยเทพทาโรในรูปแบบสารละลายและ emulgel สำหรับใช้ภายนอก รวมถึงมีการนำสารสกัดเทพทาโรไปพัฒนาเป็นวัตถุดิบสำหรับผลิตภัณฑ์สุขภาพ
การเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษา
- เปลือกและเนื้อไม้ : ควรเก็บจากต้นที่สมบูรณ์และไม่ควรลอกเปลือกโดยรอบลำต้น เพราะอาจทำให้ต้นตาย
- ราก : ควรเก็บจากต้นที่ปลูกเพื่อใช้ประโยชน์หรือจากแหล่งที่ได้รับอนุญาต ไม่ควรขุดจากป่าธรรมชาติ
- เมล็ด : ควรเก็บเมื่อผลสุกและนำไปขยายพันธุ์หรือแปรรูปอย่างเหมาะสม
- การทำแห้ง : วัตถุดิบสมุนไพรควรทำความสะอาดและทำให้แห้งสนิทก่อนเก็บ
- การเก็บรักษา : ควรเก็บในภาชนะสะอาด ปิดสนิท ป้องกันความชื้น แสง ความร้อน และแมลง
- น้ำมันหอมระเหย : ควรเก็บในภาชนะปิดสนิท สีทึบแสง และเก็บในสภาพที่เหมาะสมเพื่อลดการเสื่อมสภาพ
ภูมิปัญญาท้องถิ่น
ภาคใต้ : นิยมเรียก จวง จวงหอม หรือไม้จวง และมีการใช้ประโยชน์จากไม้หอมทั้งด้านสมุนไพร เครื่องหอม และงานไม้
ภาคเหนือ : พบชื่อ จะไคต้น จะไคหอม จะไค้ต้น และพลูต้นขาว
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ : มีชื่อเรียก ตะไคร้ต้น
ภูมิปัญญาการแพทย์พื้นบ้านมีการใช้ส่วนต่าง ๆ ของข่าต้นหรือเทพทาโรเพื่อ ขับลม แก้ท้องอืดท้องเฟ้อ บำรุงธาตุ บรรเทาปวดเมื่อย และใช้ในตำรับยาหอม
ประวัติและวัฒนธรรม
เทพทาโรเป็นไม้หอมที่มีประวัติการใช้ในวัฒนธรรมไทยมาเป็นเวลานาน มีการกล่าวถึง จวง จันทน์ และเครื่องหอม ในวรรณกรรมและเอกสารประวัติศาสตร์ไทย และมีหลักฐานการใช้เครื่องหอมจากจวงจันทน์ตั้งแต่สมัยสุโขทัยต่อเนื่องถึงสมัยอยุธยา
ปัจจุบัน เทพทาโรเป็นพันธุ์ไม้ประจำจังหวัดพังงา และมีความสำคัญทั้งในด้านภูมิปัญญาท้องถิ่น เศรษฐกิจจากไม้หอม และการอนุรักษ์ทรัพยากรพันธุกรรมพืช
สถานะการอนุรักษ์
มีรายงานว่าประชากร Cinnamomum porrectum ในป่าธรรมชาติลดลงอย่างมาก และมีข้อเสนอให้ส่งเสริมการปลูกทดแทน การคัดเลือกแม่ไม้ และการอนุรักษ์พันธุกรรมในถิ่นกำเนิด
ในระดับสากล ฐานข้อมูล Kew ระบุ Camphora parthenoxylon ซึ่งเป็นชื่อที่ปัจจุบันใช้รองรับ Cinnamomum porrectum ในระบบอนุกรมวิธานของ Kew ว่ามีสถานะการอนุรักษ์ตาม IUCN เป็น Least Concern (LC) ภายใต้ชื่อพ้อง Cinnamomum parthenoxylon
อย่างไรก็ตาม สถานะระดับโลกไม่ควรนำมาแปลว่าประชากรในประเทศไทยทุกพื้นที่มีความปลอดภัย เพราะงานวิจัยภาคสนามยังพบการลดจำนวนของต้นไม้ในป่าธรรมชาติของไทย
ข้อมูลอนุกรมวิธาน
สำหรับ ข่าต้น–เทพทาโร ที่ใช้ในข้อมูลสมุนไพรชุดนี้ สามารถเรียงลำดับอนุกรมวิธานตามฐานข้อมูลสากลปัจจุบันได้ดังนี้
- Kingdom : Plantae
- Phylum : Streptophyta
- Class : Equisetopsida
- Subclass : Magnoliidae
- Order : Laurales
- Family : Lauraceae
- Genus : Camphora
- Species : Camphora parthenoxylon (Jack) Nees
ชื่อที่พบในเอกสารสมุนไพรไทย : Cinnamomum porrectum (Roxb.) Kosterm.
Kew Plants of the World Online ปัจจุบันยอมรับ Camphora parthenoxylon เป็นชื่อที่รับรอง และจัด Cinnamomum porrectum เป็นชื่อพ้อง ขณะที่ฐานข้อมูลพรรณไม้ไทยจำนวนหนึ่งยังใช้ Cinnamomum porrectum เป็นชื่อวิทยาศาสตร์หลัก
หมายเหตุเกี่ยวกับชื่อ “ข่าต้น” : หากหมายถึงพืชตามพจนานุกรมและฐานข้อมูลกรมป่าไม้ ชื่อ “ข่าต้น” อาจหมายถึง Cinnamomum ilicioides A.Chev. ซึ่ง Kew ปัจจุบันรับรองเป็น Camphora ilicioides ดังนั้นไม่ควรนำข้อมูลของ C. porrectum และ C. ilicioides มาปะปนกันในฐานข้อมูลเดียวโดยไม่ระบุชื่อวิทยาศาสตร์
การตรวจสอบเอกลักษณ์สมุนไพร
- ลักษณะภายนอก : ตรวจสอบว่าเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่ เปลือกสีเทาอมเขียวหรือน้ำตาล มีกลิ่นหอมเฉพาะตัว
- ใบ : ตรวจสอบรูปทรงใบ การเรียงใบ ขนาดใบ ปลายใบ และเส้นใบ
- ดอกและผล : ใช้ลักษณะช่อดอก รูปดอก ผล และฐานรองผลเป็นองค์ประกอบในการจำแนก
- กลิ่น : เปลือกและเนื้อไม้มีกลิ่นหอมเด่น ซึ่งเป็นลักษณะที่ใช้ช่วยตรวจสอบเบื้องต้น
- การตรวจสอบทางเภสัชเวท : ควรตรวจสอบลักษณะมหทรรศน์และจุลทรรศน์ของวัตถุดิบ รวมถึงลักษณะผงยา
- การตรวจสอบทางเคมี : สามารถใช้ GC-MS หรือวิธีวิเคราะห์ทางเคมีอื่นเพื่อตรวจสอบองค์ประกอบของน้ำมันหอมระเหย โดยเฉพาะสารสำคัญ เช่น safrole และสารระเหยอื่น ๆ
- การยืนยันชนิดพืช : ควรอ้างอิงตัวอย่างพรรณไม้แห้งหรือ voucher specimen จากแหล่งที่เชื่อถือได้ เนื่องจากชื่อพื้นเมือง “ข่าต้น” สามารถหมายถึงพืชมากกว่าหนึ่งชนิด
การตรวจสอบเอกลักษณ์มีความสำคัญเป็นพิเศษสำหรับข่าต้น เพราะมีความสับสนระหว่าง ข่าต้น (Cinnamomum ilicioides) กับ เทพทาโร (Cinnamomum porrectum) ในเอกสารภาษาไทยบางแหล่ง
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช. (ม.ป.ป.). สรรพคุณสมุนไพร 200 ชนิด: เทพธาโร. โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ.
- กรมป่าไม้. (2555). พรรณไม้ในกระถาง ศูนย์วนวัฒนวิจัยภาคเหนือ. สำนักวิจัยและพัฒนาการป่าไม้.
- กรมป่าไม้. (2565). รายชื่อพันธุ์ไม้สามัญและวิทยาศาสตร์.
- คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. (2559). การคัดเลือกแม่ไม้เทพทาโรในจังหวัดพังงา. วารสารวนศาสตร์ไทย.
- โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ. (ม.ป.ป.). เทพทาโร (Cinnamomum porrectum).
- พุกดีคุ้มจร, พ., เรืองหนู, ศ., และอิทธารัตน์, อ. (2559). Anti-inflammatory activities of extracts of Cinnamomum porrectum (Roxb.) Kosterm. wood (Thep-tha-ro). Journal of the Medical Association of Thailand, 99(Suppl. 4), S138–S143.
- Palanuvej, C., Werawatganone, P., Lipipun, V., & Ruangrungsi, N. (2006). Chemical composition and antimicrobial activity against Candida albicans of essential oil from leaves of Cinnamomum porrectum. Journal of Health Research, 20(1), 69–76.
- International Agency for Research on Cancer. (1987). Safrole. In IARC Monographs on the Evaluation of the Carcinogenic Risk of Chemicals to Humans, Supplement 7. World Health Organization.
- Pukdeekumjorn, P., Ruangnoo, S., & Itharat, A. (2016). Anti-inflammatory activities of extracts of Cinnamomum porrectum (Roxb.) Kosterm. wood (Thep-tha-ro). Journal of the Medical Association of Thailand, 99(Suppl. 4), S138–S143.
- Saetan, P., Usawakesmanee, W., Siripongvutikorn, S., & Takahashi Yupanqui, C. (2017). Reduction of safrole content of Cinnamomum porrectum leaves by blanching and the effect on the antioxidant and anti-inflammatory activities of its herbal tea. Functional Foods in Health and Disease, 7(12). https://doi.org/10.31989/ffhd.v7i12.382
- World Flora Online. (2026). Cinnamomum porrectum (Roxb.) Kosterm. World Flora Online.
- Kew Science. (2026). Camphora parthenoxylon (Jack) Nees. Plants of the World Online.
- Kew Science. (2026). Camphora ilicioides (A.Chev.) Y.Yang, Bing Liu & Zhi Yang. Plants of the World Online.
